Bila Sdn Bhd Wajib Diaudit: Asas di Bawah Akta Syarikat 2016

Anda baru daftar Sdn Bhd, perniagaan masih kecil, dan setiausaha syarikat baru sahaja menghantar invois yuran audit. Persoalannya bukan “berapa kos audit” — tetapi “adakah saya sememangnya wajib diaudit?” Bagi kebanyakan syarikat sendirian berhad di Malaysia, jawapan lalainya adalah ya, dan hanya sekumpulan kecil syarikat yang benar-benar layak lari daripadanya.

Artikel ini menjelaskan peraturan asas di bawah Akta Syarikat 2016: siapa wajib diaudit, siapa yang layak dikecualikan, dan bagaimana juruaudit dilantik, meletak jawatan serta dipecat.

Apakah peraturan lalai — adakah semua Sdn Bhd wajib diaudit?

Titik permulaan mudah. Seksyen 267(1) Akta Syarikat 2016 mewajibkan setiap syarikat sendirian melantik seorang juruaudit bagi setiap tahun kewangan untuk tujuan mengaudit penyata kewangannya. Ini bukan pilihan — ia keperluan berkanun yang terpakai kepada setiap Sdn Bhd secara lalai.

Juruaudit yang dilantik itu bertanggungjawab di bawah seksyen 266 (kuasa dan tugas juruaudit) untuk melaporkan kepada ahli syarikat sama ada penyata kewangan memberikan gambaran benar dan saksama menurut piawaian perakaunan diluluskan, dan sama ada rekod perakaunan yang wajar telah disimpan. Untuk melaksanakan tugas itu, juruaudit diberi hak akses pada semua masa yang munasabah kepada rekod perakaunan syarikat, dan hak menuntut maklumat daripada pegawai syarikat.

Jadi peraturan lalai boleh diringkaskan begini: audit adalah wajib, kecuali syarikat anda termasuk dalam kategori yang Pendaftar telah kecualikan. Kuasa untuk memberi pengecualian itu datang daripada seksyen 267(2), yang membenarkan Pendaftar mengecualikan mana-mana syarikat sendirian daripada keperluan melantik juruaudit, mengikut kriteria dan syarat yang ditetapkan.

Siapa yang layak dikecualikan daripada audit?

Kriteria pengecualian kini ditetapkan dalam Arahan Amalan (Practice Directive) No. 10/2024, yang dikeluarkan SSM pada 16 Disember 2024. PD 10/2024 memansuhkan PD 3/2017 yang lama dan memperkenalkan pendekatan berasaskan ambang kewangan.

Terdapat dua laluan pengecualian: syarikat dorman, dan syarikat yang memenuhi ambang saiz.

Laluan 1: Syarikat dorman

Syarikat yang dorman kekal dikecualikan daripada keperluan audit. Sebuah syarikat dikira dorman dalam sesuatu tahun kewangan jika ia tidak menjalankan perniagaan dan tiada urus niaga perakaunan berlaku. “Urus niaga perakaunan” bermaksud urus niaga yang rekodnya perlu disimpan di bawah seksyen 245(1) Akta Syarikat 2016 — tetapi tidak termasuk urus niaga yang timbul daripada kewajipan berkanun yang syarikat wajib bayar (contohnya yuran statutori) dan kos berkaitan untuk mematuhinya.

Dua situasi layak:

• Syarikat yang dorman sejak penubuhannya; atau
• Syarikat yang dorman sepanjang tahun kewangan semasa dan tahun kewangan sebelumnya.

Laluan 2: Ambang saiz (kriteria dua-daripada-tiga)

Bagi syarikat aktif, pengecualian bergantung pada saiz. Syarikat layak jika ia memenuhi sekurang-kurangnya dua daripada tiga kriteria berikut, bagi tahun kewangan semasa dan dua tahun kewangan sebelumnya:

• (a) Hasil tahunan tidak melebihi ambang yang ditetapkan;
• (b) Jumlah aset dalam penyata kedudukan kewangan tidak melebihi ambang yang ditetapkan; atau
• (c) Bilangan pekerja di akhir tahun kewangan tidak melebihi ambang yang ditetapkan.

Yang penting untuk difahami: ambang ini tidak tetap — ia meningkat secara berperingkat selama tiga tahun untuk membantu syarikat menyesuaikan diri dengan rangka kerja baharu.

Apakah ambang berperingkat PD 10/2024?

Ini bahagian yang paling kerap disalah faham. Ambang bergantung pada bila tempoh kewangan syarikat bermula, bukan bila penyata difailkan. Jadual di bawah adalah teras Arahan Amalan tersebut:

Fasa	Tempoh kewangan bermula	Tahun penyerahan	Hasil (tidak melebihi)	Jumlah aset (tidak melebihi)	Pekerja (tidak melebihi)
Fasa 1	Pada/selepas 1 Jan 2025 (hingga 31 Dis 2025)	Mulai 1 Jan 2026	RM1,000,000	RM1,000,000	10
Fasa 2	Pada/selepas 1 Jan 2026 (hingga 31 Dis 2026)	Mulai 1 Jan 2027	RM2,000,000	RM2,000,000	20
Fasa 3	Pada/selepas 1 Jan 2027	Mulai 1 Jan 2028	RM3,000,000	RM3,000,000	30

Ingat, hasil, jumlah aset dan bilangan pekerja bagi dua tahun kewangan sebelumnya juga mesti tidak melebihi ambang maksimum bagi fasa berkenaan. Ambang RM3 juta penuh hanya berkuat kuasa untuk tempoh kewangan bermula pada atau selepas 1 Januari 2027.

Bagaimana “hasil”, “aset” dan “pekerja” ditakrif?

Definisi ini penting kerana ia menentukan sama ada anda benar-benar di bawah ambang:

• Hasil tahunan termasuk hasil diterima dan belum diterima dalam tahun tersebut, tetapi tidak termasuk catatan kredit untuk pembalikan catatan perakaunan terdahulu, catatan berkaitan cukai, pembalikan peruntukan terdahulu, dan keuntungan daripada penyahiktirafan hartanah, loji, peralatan serta hartanah pelaburan.
• Jumlah aset bermaksud aset seperti ditakrif dalam piawaian perakaunan diluluskan, termasuk aset semasa dan bukan semasa.
• Pekerja bermaksud pekerja sepenuh masa di akhir setiap tahun kewangan — termasuk pekerja tempatan, asing, kontrak dan yang dalam tempoh percubaan — tetapi tidak termasuk pengarah yang juga bekerja sepenuh masa, pemegang saham yang juga bekerja sepenuh masa, atau ahli keluarga/rakan yang tidak dibayar atau menerima upah tidak tetap.

Siapa yang TIDAK boleh dikecualikan, walaupun kecil?

Sesetengah syarikat tidak layak langsung, tanpa mengira saiz atau tahap aktiviti. PD 10/2024 menyenaraikan pengecualian tidak terpakai kepada:

• Syarikat persendirian dikecualikan (exempt private company) yang telah memilih untuk memfailkan sijil status EPC kepada Pendaftar di bawah seksyen 260;
• Syarikat awam, termasuk syarikat tersenarai;
• Syarikat sendirian yang merupakan subsidiari kepada syarikat awam; dan
• Syarikat asing (foreign company).

Ini bermakna, sebagai contoh, sebuah Sdn Bhd milik penuh sebuah syarikat awam tersenarai tetap wajib diaudit walaupun ia dorman atau bersaiz mikro.

Rangka kerja keputusan: adakah Sdn Bhd saya wajib diaudit?

Gunakan urutan soalan ini untuk menentukan kedudukan syarikat anda:

1. Adakah syarikat sebuah syarikat awam, subsidiari syarikat awam, syarikat asing, atau EPC yang memfailkan sijil? Jika ya → wajib diaudit. Berhenti di sini.
2. Adakah syarikat dorman sejak penubuhan, atau dorman sepanjang tahun semasa dan tahun sebelumnya? Jika ya → layak dikecualikan (Laluan 1).
3. Adakah syarikat memenuhi sekurang-kurangnya dua daripada tiga ambang (hasil, aset, pekerja) bagi tahun semasa dan dua tahun sebelumnya, mengikut fasa yang betul? Jika ya → layak dikecualikan (Laluan 2).
4. Adakah mana-mana ahli memegang ≥5% saham (atau ≥5% ahli), atau Pendaftar, telah menghantar notis bertulis menuntut audit? Jika ya → wajib diaudit walaupun layak dikecualikan.
5. Jika tiada satu pun laluan pengecualian terpakai → wajib diaudit di bawah seksyen 267(1).

Perlu diingat: layak dikecualikan tidak bermakna automatik dikecualikan. Syarikat memilih (elect) untuk tidak diaudit. Ia sentiasa boleh melantik juruaudit secara sukarela — contohnya jika bank atau pelabur menuntut penyata yang diaudit.

Bolehkah pemegang saham memaksa audit walaupun syarikat layak dikecualikan?

Ya — dan ini perlindungan penting bagi ahli minoriti. Walaupun syarikat layak untuk pengecualian, ia tetap wajib mengaudit akaunnya jika ia menerima notis bertulis yang menghendaki audit, yang diberikan tidak lewat daripada satu bulan sebelum tahun kewangan berakhir, daripada:

• Mana-mana ahli yang memegang secara agregat tidak kurang 5% jumlah saham diterbitkan (atau saham sesuatu kelas);
• Tidak kurang 5% daripada jumlah ahli yang layak mengundi; atau
• Pendaftar, yang mengarahkan syarikat mengaudit akaunnya.

Walaupun dikecualikan — apa yang masih perlu difailkan?

Pengecualian audit bukan pengecualian daripada memfailkan penyata kewangan. Salah faham ini kerap menyebabkan kesalahan pematuhan.

Syarikat yang memilih pengecualian mesti:

• Menyediakan penyata kewangan yang mematuhi piawaian perakaunan diluluskan (seksyen 244(1));
• Memfailkan penyata belum diaudit itu dengan Pendaftar, berserta sijil yang diperlukan di bawah seksyen 258 dan 259;
• Menyertakan laporan pengarah, penyata oleh pengarah, dan akuan berkanun, serta lodgemen lain di bawah seksyen 251 dan 252; dan
• Melampirkan sijil pengecualian audit (Appendix 1 PD 10/2024) yang ditandatangani seorang pengarah, mengesahkan syarikat layak untuk pengecualian di bawah seksyen 267(2) dan bahawa ahli tidak menuntut audit bagi tahun tersebut.

Bagi syarikat sendirian, penyata kewangan perlu diedar dalam tempoh enam bulan dari tarikh tahun kewangan berakhir (seksyen 258(1)(a)), dan set pertama disediakan dalam tempoh 18 bulan dari tarikh penubuhan (seksyen 248(1)(a)).

Bagaimana juruaudit dilantik?

Bagi syarikat yang memang perlu diaudit, mekanik pelantikan diatur oleh seksyen 267–270:

• Pelantikan pertama — pengarah boleh melantik juruaudit sebelum mesyuarat agung pertama (atau, bagi syarikat sendirian, sebelum penyata kewangan pertama diedar).
• Pelantikan seterusnya — ahli melantik juruaudit melalui resolusi biasa.
• Kegagalan melantik — jika syarikat gagal melantik juruaudit, Pendaftar boleh melantik seorang juruaudit atas permohonan ahli (seksyen 268).
• Pelantikan semula automatik — bagi syarikat sendirian, juruaudit sedia ada disifatkan dilantik semula secara automatik (seksyen 269), kecuali jika ahli mengambil langkah menghalangnya dengan membantah sekurang-kurangnya 30 hari sebelum penyata kewangan diedar (seksyen 270).

Bagaimana juruaudit meletak jawatan atau dipecat?

Kitaran hayat juruaudit tidak berakhir dengan pelantikan. Tiga mekanisme utama:

Peletakan jawatan (seksyen 281). Juruaudit boleh meletak jawatan dengan memberi notis bertulis kepada syarikat di pejabat berdaftarnya. Jawatan juruaudit tamat 21 hari selepas notis diberi, atau pada tarikh kemudian yang dinyatakan dalam notis, mana yang lebih lewat.

Pemberitahuan kepada Pendaftar (seksyen 282). Selepas juruaudit meletak jawatan, syarikat mesti memberitahu SSM. Pemberitahuan “Notification of Resignation of Auditor by Company” dikemukakan kepada SSM melalui sistem Corporate Registry System (CRS), disertakan salinan notis peletakan jawatan.

Pemecatan (seksyen 276 dan 277). Ahli syarikat boleh memecat juruaudit pada bila-bila masa melalui resolusi biasa di mesyuarat agung. Namun, notis khas diperlukan bagi resolusi tersebut (seksyen 277); syarikat perlu memaklumkan juruaudit dan Pendaftar, dan juruaudit berhak mengemukakan representasi bertulis. Selepas juruaudit dipecat atau meletak jawatan, pengarah perlu memanggil mesyuarat agung secepat munasabah untuk melantik juruaudit baharu.

Kesilapan lazim yang perlu dielakkan

Beberapa kesilapan berulang yang sering menjejaskan pematuhan:

• Menganggap pengecualian audit bermaksud tiada pemfailan. Salah — penyata belum diaudit masih wajib difailkan dengan sijil pengecualian.
• Menggunakan ambang yang salah fasa. Ambang RM3 juta tidak terpakai untuk tempoh kewangan bermula pada 2025; fasa itu masih pada RM1 juta dan 10 pekerja.
• Lupa menyemak dua tahun sebelumnya. Kelayakan bergantung pada tahun semasa dan dua tahun kewangan lepas — bukan tahun semasa sahaja.
• Terlepas pandang penyekat kategori. Subsidiari syarikat awam tetap wajib diaudit walau bersaiz kecil.
• Mengira pengarah/pemegang saham sebagai pekerja. Definisi “pekerja” mengecualikan pengarah dan pemegang saham yang bekerja sepenuh masa — salah kira boleh menyebabkan syarikat tersilap fikir ia melebihi ambang.
• Menyangka PD 3/2017 masih terpakai. PD 3/2017 telah dimansuhkan; ia hanya kekal terpakai untuk penyata dengan tempoh kewangan bermula pada atau sebelum 31 Disember 2024.

Apa seterusnya

Jika anda menguruskan sebuah Sdn Bhd, mulakan dengan menentukan tarikh mula tahun kewangan dan padankan dengan fasa PD 10/2024 yang betul, kemudian semak angka hasil, aset dan pekerja bagi tiga tahun kewangan (semasa dan dua sebelumnya). Jika anda memenuhi dua daripada tiga kriteria dan tiada penyekat kategori terpakai, bincang dengan setiausaha syarikat sama ada untuk memilih pengecualian — dan pastikan penyata belum diaudit tetap difailkan dengan sijil yang betul.

Jika ragu tentang kelayakan, dorman, atau kesan notis pemegang saham, rujuk teks penuh Akta Syarikat 2016 dan Arahan Amalan 10/2024 di portal SSM, atau dapatkan nasihat setiausaha syarikat bertauliah. Untuk butiran terperinci ambang dan definisi, lihat panduan berkaitan mengenai kriteria kelayakan pengecualian audit dan pemfailan penyata kewangan Sdn Bhd.

Panduan ini adalah draf yang dijana AI untuk tujuan maklumat am, bukan nasihat perundangan atau perakaunan.