Pengecualian Audit untuk Syarikat Persendirian: Adakah Anda Layak?

Selama bertahun-tahun, hampir setiap Sdn Bhd di Malaysia terpaksa melantik juruaudit — tidak kira sama ada ia sebuah kedai runcit satu-orang atau sebuah kilang. Pada penghujung 2023, terdapat 666,767 syarikat aktif tetapi hanya 1,919 juruaudit yang diluluskan untuk menandatangani akaun mereka. Arahan Amalan SSM 10/2024 mengubah keadaan itu: mulai tahun kewangan 2025, ratusan ribu syarikat kecil boleh melangkau audit statutori sepenuhnya — jika mereka memenuhi kriterianya.

Panduan ini menjelaskan siapa yang layak, ambang tepat bagi setiap fasa, definisi teknikal yang menentukan pengiraan, siapa yang dikecualikan sama sekali, dan tanggungjawab yang masih terpakai walaupun anda tidak lagi memerlukan juruaudit.

Apakah pengecualian audit sebenarnya?

Di bawah subseksyen 267(1) Akta Syarikat 2016 (CA 2016), setiap syarikat persendirian mesti melantik juruaudit bagi setiap tahun kewangan untuk mengaudit penyata kewangannya. Subseksyen 267(2) pula memberi Pendaftar (SSM) kuasa untuk mengecualikan mana-mana syarikat persendirian daripada keperluan itu mengikut kriteria dan syarat yang ditetapkan.

Arahan Amalan 10/2024, yang dikeluarkan pada 16 Disember 2024 di bawah seksyen 20C Akta Suruhanjaya Syarikat Malaysia 2001 dan subseksyen 267(2) CA 2016, adalah dokumen yang menetapkan kriteria itu. Ia menggantikan Arahan Amalan 3/2017 yang lama, yang dibatalkan dengan serta-merta.

Perkara penting yang sering disalah faham: pengecualian audit bukan pengecualian pemfailan. Anda masih perlu menyediakan penyata kewangan dan memfailkannya kepada SSM. Yang dihapuskan hanyalah kos dan proses melantik juruaudit bebas untuk mengesahkan akaun tersebut.

Adakah syarikat saya layak? Ujian dua-daripada-tiga

Sebuah syarikat persendirian layak untuk pengecualian audit jika ia memenuhi sekurang-kurangnya dua (2) daripada tiga (3) kriteria berikut:

1. Hasil tahunan syarikat semasa tahun kewangan semasa dan dalam dua tahun kewangan sebelum tidak melebihi ambang;
2. Jumlah aset syarikat dalam penyata kedudukan kewangan semasa dan dalam dua tahun kewangan sebelum tidak melebihi ambang; atau
3. Bilangan pekerja pada akhir tahun kewangan semasa dan dalam dua tahun kewangan sebelum tidak melebihi ambang.

Perhatikan dua perkara. Pertama, anda hanya perlu memenuhi dua daripada tiga — jadi sebuah syarikat aset-ringan dengan hasil rendah dan sedikit pekerja tetapi neraca besar masih boleh layak melalui ujian hasil dan pekerja. Kedua, setiap kriteria diuji merentasi tiga tahun: tahun semasa dan dua tahun sebelumnya. Satu tahun yang melebihi ambang dalam tempoh itu akan menjejaskan kelayakan bagi kriteria berkenaan.

Berapakah ambangnya? Pelaksanaan berperingkat tiga tahun

SSM tidak melonjakkan ambang kepada tahap penuh serta-merta. Sebaliknya, ambang dinaikkan secara berperingkat sepanjang tiga tahun supaya syarikat boleh menyesuaikan diri secara progresif.

Fasa	Tempoh kewangan bermula	Tahun penyerahan	Hasil (RM)	Aset (RM)	Pekerja
Fasa 1 (2025)	Pada/selepas 1 Jan 2025 hingga 31 Dis 2025	Mulai 1 Jan 2026	1,000,000	1,000,000	10
Fasa 2 (2026)	Pada/selepas 1 Jan 2026 hingga 31 Dis 2026	Mulai 1 Jan 2027	2,000,000	2,000,000	20
Fasa 3 (2027)	Pada/selepas 1 Jan 2027	Mulai 1 Jan 2028	3,000,000	3,000,000	30

Ada satu butiran halus yang sering terlepas pandang. Nota dalam arahan menjelaskan bahawa hasil tahunan, jumlah aset dan bilangan pekerja bagi dua tahun kewangan sebelum juga tidak boleh melebihi ambang maksimum yang ditetapkan bagi fasa berkenaan. Ertinya, sebuah syarikat yang menilai kelayakannya bagi tahun kewangan 2025 (Fasa 1) mesti memastikan angka dua tahun sebelumnya juga berada dalam ambang RM1 juta / 10 pekerja — bukan ambang fasa lain.

Apakah maksud “hasil”, “aset” dan “pekerja” dengan tepat?

Angka ambang tidak bermakna apa-apa tanpa definisi yang jelas. Arahan Amalan 10/2024 memberi takrifan khusus bagi setiap istilah, dan takrifan inilah yang menentukan sama ada anda layak atau tidak.

Hasil tahunan termasuk hasil yang diterima dan boleh diterima sepanjang tahun. Tetapi ia tidak termasuk:

• catatan kredit bagi pembalikan catatan perakaunan yang timbul daripada catatan terdahulu;
• catatan perakaunan berkaitan percukaian;
• pembalikan peruntukan yang dibuat lebih awal; dan
• keuntungan daripada penyahiktirafan (derecognition) hartanah, loji dan peralatan serta hartanah pelaburan dalam Penyata Pendapatan Komprehensif.

Jumlah aset bermaksud aset seperti yang ditakrifkan dalam piawaian perakaunan diluluskan yang terpakai, dan ini merangkumi aset semasa dan aset bukan semasa.

Pekerja bermaksud pekerja sepenuh masa yang diambil bekerja oleh syarikat pada akhir setiap tahun kewangan berkaitan. Ini termasuk pekerja tempatan, asing, kontrak, dan pekerja dalam tempoh percubaan — tetapi tidak termasuk:

• pengarah yang juga bekerja sebagai pekerja sepenuh masa;
• pemegang saham yang juga bekerja sebagai pekerja sepenuh masa; atau
• ahli keluarga atau rakan yang bekerja tanpa gaji atau menerima upah tidak tetap.

Pengecualian pengarah dan pemegang saham daripada kiraan pekerja ini penting bagi syarikat keluarga milik-pengurus — ia bermakna beberapa syarikat kecil yang diuruskan oleh pemiliknya sendiri mungkin mendaftarkan bilangan pekerja yang sangat rendah.

Contoh: menilai kelayakan langkah demi langkah

Pertimbangkan sebuah syarikat perkhidmatan, Aman Digital Sdn Bhd, yang menilai tahun kewangan berakhir 31 Disember 2025 (Fasa 1, ambang RM1 juta / 10 pekerja).

Kriteria	TK 2023	TK 2024	TK 2025	Dalam ambang RM1 juta / 10?
Hasil	RM720,000	RM850,000	RM980,000	Ya (ketiga-tiga tahun)
Jumlah aset	RM1,200,000	RM1,350,000	RM1,500,000	Tidak (melebihi)
Pekerja	6	7	8	Ya (ketiga-tiga tahun)

Aman Digital memenuhi kriteria hasil dan pekerja merentasi ketiga-tiga tahun. Walaupun ia gagal ujian aset, ia telah memenuhi dua daripada tiga kriteria — jadi ia layak untuk pengecualian audit bagi TK 2025. Ia boleh memfailkan penyata kewangan tidak diaudit beserta sijil.

Jika hasilnya pada TK 2024 melonjak kepada RM1,100,000, ujian hasil gagal (kerana satu tahun dalam tempoh melebihi ambang), dan syarikat hanya akan memenuhi satu kriteria — pekerja — dan tidak lagi layak.

Siapa yang tidak layak walau apa pun?

Sesetengah syarikat dikecualikan daripada skim ini sepenuhnya, tidak kira sekecil mana angka mereka. Pengecualian audit di bawah Arahan Amalan 10/2024 tidak terpakai kepada:

• Exempt private company yang telah memilih untuk memfailkan sijil berkaitan statusnya kepada Pendaftar di bawah seksyen 260 CA 2016;
• Syarikat awam, termasuk syarikat tersenarai;
• Syarikat persendirian yang merupakan subsidiari kepada syarikat awam; dan
• Syarikat asing.

Perhatikan carve-out pertama dengan teliti. Sebuah exempt private company (EPC) — ditakrifkan dalam seksyen 2 CA 2016 sebagai syarikat persendirian yang mempunyai tidak lebih daripada 20 ahli, tiada seorang pun daripadanya sebuah perbadanan, dan yang tiada perbadanan memegang kepentingan benefisial secara langsung atau tidak langsung dalam sahamnya — hanya dikecualikan daripada skim audit ini jika ia memilih untuk memfailkan sijil EPC di bawah seksyen 260. Sebuah EPC yang tidak memfailkan sijil sedemikian tidak terhalang oleh carve-out ini dan boleh menilai kelayakannya melalui ujian dua-daripada-tiga seperti syarikat persendirian lain.

Bagaimana ini berbeza daripada peraturan lama?

Sebelum ini, di bawah Arahan Amalan 3/2017, hanya tiga kategori sempit yang layak, dengan ambang yang jauh lebih rendah.

Perkara	PD 3/2017 (lama)	PD 10/2024 (baharu, penuh)
Ambang hasil	RM100,000	RM3,000,000
Ambang aset	RM300,000	RM3,000,000
Ambang pekerja	5	30
Ujian kelayakan	Perlu penuhi semua tiga syarat (kategori threshold-qualified)	Perlu penuhi dua daripada tiga
Kategori	Dorman, hasil-sifar, threshold-qualified	Satu ujian ambang berperingkat untuk semua

Kenaikan itu ketara. Ambang hasil melonjak daripada RM100,000 kepada RM3 juta menjelang Fasa 3, dan ujian menjadi lebih longgar — dua daripada tiga, bukan ketiga-tiganya. Syarikat dorman kekal dikecualikan sepenuhnya seperti sebelum ini.

Apa yang masih perlu difailkan?

Ini adalah bahagian yang paling kerap disalah anggap. Syarikat yang memilih pengecualian audit tetap mesti memfailkan set dokumen berikut kepada Pendaftar:

• Penyata kewangan tidak diaudit, disediakan mengikut piawaian perakaunan diluluskan (di bawah subseksyen 244(1) CA 2016) — bagi kebanyakan syarikat kecil ini bermaksud Malaysian Private Entities Reporting Standard (MPERS);
• Sijil pengecualian audit yang mengandungi perkara-perkara dalam Apendiks 1 arahan, ditandatangani oleh seorang pengarah yang mengesahkan bahawa syarikat layak untuk pengecualian di bawah seksyen 267(2);
• Laporan pengarah, penyata oleh pengarah, dan akuan berkanun; dan
• Mana-mana laporan lain yang perlu difailkan, termasuk pemfailan di bawah seksyen 251 dan 252 CA 2016.

Semua ini difailkan mengikut seksyen 258 dan 259 CA 2016. Sijil itu perlu menyatakan, antara lain, bahawa ahli tidak meminta audit dijalankan untuk tahun itu, bahawa pengarah mengakui tanggungjawab mereka di bawah CA 2016, dan bahawa penyata kewangan disediakan mengikut piawaian MASB (MPERS). Sijil juga menyatakan tarikh penyata kewangan diedarkan kepada ahli.

Bolehkah pihak lain memaksa audit?

Ya. Kelayakan untuk pengecualian bukan jaminan mutlak. Walaupun syarikat layak, ia mesti mengaudit akaunnya jika ia menerima notis bertulis, tidak lewat daripada satu bulan sebelum tamat tahun kewangan, daripada mana-mana pihak berikut:

• Ahli yang memegang secara agregat tidak kurang daripada 5% jumlah syer terbitan syarikat (atau mana-mana kelas syer itu);
• Tidak kurang daripada 5% jumlah ahli yang layak mengundi dalam syarikat; atau
• Pendaftar (SSM), yang boleh mengarahkan syarikat mengaudit akaunnya.

Ini melindungi pemegang saham minoriti dan memberi SSM kuasa untuk menuntut audit apabila perlu.

Selain itu, jika syarikat tidak lagi layak dalam sesuatu tahun (contohnya hasil melebihi ambang), ia berhenti dikecualikan mulai tahun itu — tetapi ia kekal dikecualikan bagi tahun-tahun kewangan terdahulu di mana ia memang layak.

Kesilapan biasa yang perlu dielakkan

• Menganggap pengecualian audit bermakna tidak perlu memfailkan apa-apa. Salah. Penyata kewangan tidak diaudit dan sijil masih wajib difailkan di bawah seksyen 258 dan 259.
• Menguji hanya tahun semasa. Setiap kriteria diuji merentasi tiga tahun — tahun semasa dan dua tahun sebelumnya. Satu tahun yang melebihi ambang menjejaskan kriteria itu.
• Menggunakan ambang fasa yang salah untuk tahun terdahulu. Bagi Fasa 1 (TK 2025), dua tahun sebelumnya juga mesti berada dalam ambang RM1 juta / 10 pekerja, bukan ambang RM3 juta.
• Mengira pengarah dan pemegang saham sebagai pekerja. Pengarah-pekerja dan pemegang saham-pekerja dikecualikan daripada kiraan pekerja, begitu juga ahli keluarga tanpa gaji.
• Memasukkan keuntungan sekali sahaja dalam hasil. Keuntungan penyahiktirafan aset, pembalikan peruntukan dan catatan cukai dikecualikan daripada takrifan hasil tahunan.
• Menyangka EPC sentiasa dikecualikan. EPC hanya terhalang jika ia telah memilih untuk memfailkan sijil seksyen 260; jika tidak, ia menilai kelayakan seperti syarikat persendirian biasa.

Rangka keputusan ringkas

Untuk menentukan sama ada syarikat anda boleh melangkau audit bagi sesuatu tahun kewangan:

1. Adakah tempoh kewangan bermula pada/selepas 1 Januari 2025? Jika tidak, PD 3/2017 lama terpakai.
2. Adakah syarikat tergolong dalam mana-mana kategori dikecualikan (syarikat awam, subsidiari syarikat awam, syarikat asing, atau EPC yang memfailkan sijil s260)? Jika ya, audit wajib.
3. Adakah syarikat dorman sejak penubuhan, atau dorman tahun semasa dan tahun sebelum? Jika ya, dikecualikan terus.
4. Kenal pasti fasa berdasarkan tarikh mula tempoh kewangan, dan gunakan ambang fasa itu.
5. Uji setiap kriteria merentasi tiga tahun. Adakah syarikat memenuhi sekurang-kurangnya dua daripada tiga? Jika ya, ia layak.
6. Semak notis. Adakah ada ahli 5%, atau 5% ahli, atau Pendaftar menuntut audit? Jika ya, audit wajib walaupun layak.
7. Jika layak dan tiada tuntutan, failkan penyata kewangan tidak diaudit beserta sijil di bawah seksyen 258 dan 259.

Langkah seterusnya

Sebelum memutuskan untuk melangkau audit, kumpulkan penyata kewangan tiga tahun (tahun semasa dan dua tahun sebelum) dan sahkan setiap angka hasil, aset dan pekerja terhadap ambang fasa yang betul. Angka mesti dikira mengikut definisi khusus dalam arahan — terutamanya pengecualian dalam takrifan hasil dan pekerja.

Bincang dengan setiausaha syarikat atau juruakaun anda tentang sama ada audit sukarela masih berbaloi: sesetengah bank, pemberi pinjaman, atau rakan kongsi perniagaan mungkin masih menuntut akaun yang diaudit walaupun undang-undang tidak mewajibkannya. Rujuk teks penuh Arahan Amalan 10/2024 di laman SSM untuk perkataan tepat sijil dalam Apendiks 1 dan sebarang kemas kini.

Untuk konteks lanjut, lihat panduan berkaitan kami tentang Akta Syarikat 2016 dan kewajipan memfailkan penyata kewangan tidak diaudit kepada SSM.