Kedah: satu negeri, tiga ekonomi — padi, cip dan tinggalan Kedah Tua

Pada 2024, produk elektrik, elektronik dan optik menyumbang 51.1 peratus daripada nilai ditambah sektor pembuatan Kedah. Padi menyumbang sebahagian daripada 10.6 peratus KDNK negeri yang datang daripada pertanian.

Negeri yang dikenali sebagai jelapang padi negara itu, dalam kiraan ekonominya sendiri, ialah sebuah negeri kilang.

Kedua-dua fakta itu benar serentak — dan memahami mengapa ialah cara terbaik memahami Kedah.

Fakta utama

Ibu negeri	Alor Setar
Ketua negeri	Sultan Kedah
Keluasan	9,447 km persegi
Daerah pentadbiran	12, termasuk Langkawi
Penduduk	2.23 juta orang (anggaran DOSM 2025)
KDNK 2024	RM54.0 bilion, tumbuh 4.2 peratus
Pelaburan diluluskan 2024	RM45.8 bilion — keempat tertinggi antara negeri
Pengeluaran padi 2022	834,901 tan metrik — tertinggi di Malaysia

Sumber: portal rasmi Kerajaan Negeri Kedah, DOSM dan MIDA.

Struktur ekonomi: apa yang sebenarnya menjana KDNK

Kenyataan media DOSM bagi Keluaran Dalam Negeri Kasar mengikut negeri 2024 meletakkan KDNK Kedah pada RM54.0 bilion, tumbuh 4.2 peratus berbanding 1.7 peratus pada 2023.

Pecahan sektornya menerangkan negeri ini lebih tepat daripada mana-mana gelaran:

Sektor	Nilai (2024)	Bahagian KDNK	Pertumbuhan
Perkhidmatan	RM30.3 bilion	56.1%	+3.8%
Pembuatan	RM16.1 bilion	29.9%	+6.6%
Pertanian	RM5.7 bilion	10.6%	+4.0%
Pembinaan	RM1.4 bilion	2.6%	−11.1%
Perlombongan dan kuari	RM0.1 bilion	0.2%	−3.0%

Pemacu pertumbuhan kedua ialah pembuatan, yang melonjak 6.6 peratus selepas menguncup 3.2 peratus pada 2023. Dalam sektor itu, produk elektrik, elektronik dan optik menyumbang 51.1 peratus nilai ditambah dan tumbuh 6.5 peratus.

Dengan kata lain, lebih separuh kilang Kedah — diukur mengikut nilai — ialah elektronik dan separa konduktor.

Mengapa Kedah tetap jelapang padi

Gelaran itu mengukur perkara berbeza: bahagian Kedah dalam bekalan padi negara, bukan bahagian padi dalam ekonomi Kedah.

Mengikut set data tanaman DOSM bagi tahun rujukan 2022:

	Kedah	Malaysia
Kawasan tanaman padi	213,718 hektar	637,935 hektar
Pengeluaran padi	834,901 tan metrik	2,281,739 tan metrik

Itu kira-kira 36.6 peratus pengeluaran padi negara daripada satu negeri sahaja. Pengeluar kedua dan ketiga — Kelantan (272,633 tan metrik) dan Perak (269,790 tan metrik) — masing-masing tidak sampai satu pertiga jumlah Kedah.

Asas teknikalnya ialah air. Lembaga Kemajuan Pertanian Muda (MADA), ditubuhkan di bawah Akta Lembaga Kemajuan Pertanian Muda 1972 (Akta 70) yang mula berkuat kuasa pada 31 Mac 1972, menguruskan tiga empangan — Pedu, Muda dan Ahning — yang membolehkan penanaman padi dua kali setahun di Kawasan Muda.

Tanpa pengairan terkawal itu, dataran Kedah hanya mampu satu musim setahun. Struktur institusi inilah, bukan tanah semata-mata, yang menghasilkan gelaran tersebut.

Kulim Hi-Tech Park: kilang di sebelah sawah

Pada 1996, sebuah taman perindustrian mula beroperasi rasmi di daerah Kulim, kira-kira sejam dari sempadan Pulau Pinang.

Laman rasmi Kulim Hi-Tech Park (KHTP) memperihalkannya sebagai taman teknologi tinggi bersepadu sepenuhnya yang pertama di Malaysia, dengan slogan Leading Global Science City.

Angka dan strukturnya:

• Keluasan: 4,736 ekar
• Zon: enam — perindustrian, bandar, penyelidikan dan latihan, institusi, kemudahan, dan perumahan
• Pemilik dan pengurus: Kulim Technology Park Corporation Sdn Bhd (KTPC), syarikat milik penuh Perbadanan Kemajuan Negeri Kedah
• Kedudukan: dalam Koridor Ekonomi Utara
• Fokus: pembuatan berteknologi tinggi, R&D dan aktiviti pendidikan teknologi

Fasa terkini yang direkodkan laman rasmi ialah Zon Perindustrian Fasa 4A yang disiapkan pada 2023.

Kesannya kelihatan dalam data pelaburan. MIDA melaporkan Kedah menarik RM45.8 bilion pelaburan diluluskan pada 2024 — keempat tertinggi selepas Selangor (RM101.1 bilion), Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur (RM91.5 bilion) dan Johor (RM48.5 bilion), dan mendahului Pulau Pinang (RM32.0 bilion).

Bagi negeri yang menyumbang kira-kira satu pertiga beras negara, itu kedudukan yang jarang dijangka. Lihat juga gambaran sektor pembuatan Malaysia secara keseluruhan.

Kedah Tua dan Lembah Bujang

Di daerah Merbok, di kaki Gunung Jerai, terdapat lapisan sejarah yang jauh lebih awal daripada mana-mana kilang atau sawah.

Arkib Negara Malaysia merekodkan 50 tapak candi ditemui di Lembah Bujang, dianggarkan dibina antara kurun ke-4 hingga ke-12 Masihi. Antara yang disebut secara khusus ialah Candi Bukit Batu Pahat, dipercayai dibina sekitar kurun ke-6, serta Candi Pengkalan Bujang dan Candi Pendiat.

Gunung Jerai berfungsi sebagai mercu tanda pelayaran, dan kawasan itu menjadi tempat persinggahan penting bagi pedagang antara India dan China.

Muzium Arkeologi Lembah Bujang, di bawah Jabatan Muzium Malaysia, terletak di atas Bukit Batu Pahat di Merbok kira-kira 23 km dari Sungai Petani. Ia dibuka secara rasmi pada 23 Januari 1980 dan menyimpan ribuan artifak dari kurun ke-3 hingga ke-12 — seramik, manik kaca dan bahan lain yang menunjukkan Lembah Bujang sebagai pusat perdagangan antarabangsa.

Portal rasmi Kerajaan Negeri Kedah menyatakan bukti arkeologi Lembah Bujang menunjukkan sebuah kerajaan Hindu-Buddha memerintah Kedah purba seawal 110 Masihi.

Ini menjadikan Kedah antara tapak tamadun terawal di rantau ini — setanding kedudukan Langkasuka dalam sejarah awal Semenanjung.

Institusi diraja dan ibu negeri

Ketua Negeri Kedah ialah Sultan Kedah. Portal rasmi Kerajaan Negeri Kedah menyatakan ketua negeri semasa ialah Kebawah Duli Yang Maha Mulia Al-Aminul Karim Sultan Sallehuddin Ibni Almarhum Sultan Badlishah, Sultan Kedah ke-29, yang diisytiharkan pada 12 September 2017. Istana rasmi ialah Istana Anak Bukit, Alor Setar.

Portal yang sama merekodkan bahawa Kesultanan Kedah bermula pada 1136, apabila Raja Phra Ong Mahawangsa memeluk Islam dan bergelar Sultan Mudzafar Shah. Negeri ini kemudian melalui tempoh di bawah pengaruh Srivijaya, Siam dan British sebelum menyertai Persekutuan Tanah Melayu pada 1948.

Alor Setar sendiri diasaskan pada 1735 oleh Sultan Muhammad Jiwa Sultan Zainal Adilin Mu’adzam Shah II, dan merupakan ibu negeri tertua di Malaysia mengikut portal pihak berkuasa tempatan negeri. Ia diisytiharkan sebagai bandar raya ke-9 Malaysia pada 28 November 2003.

Dua belas daerah, bukan satu wajah

Kedah terbahagi kepada 12 daerah pentadbiran. Pihak berkuasa tempatan negeri menunjukkan betapa berbezanya watak setiap kawasan:

Jenis	Pihak berkuasa tempatan
Bandar raya	Majlis Bandaraya Alor Setar
Perbandaran	Sungai Petani, Kulim, Kubang Pasu, Langkawi (Bandaraya Pelancongan)
Daerah	Baling, Pendang, Yan, Sik, Padang Terap, Bandar Baharu
Khusus	PBT Taman Perindustrian Hi-Tech Kulim

Perhatikan tiga blok berbeza: pentadbiran dan sawah di utara (Alor Setar, Kubang Pasu, Pendang, Yan), industri di selatan (Sungai Petani, Kulim, Bandar Baharu), dan pelancongan kepulauan di barat (Langkawi).

Langkawi ialah kes tersendiri. UNESCO menyenaraikan Langkawi UNESCO Global Geopark yang merangkumi 99 pulau kepulauan itu dengan keluasan 92,000 hektar, memaparkan formasi batuan Kambrium berusia lebih 550 juta tahun. Ia ialah geopark UNESCO pertama Malaysia.

Komposisi penduduk

Anggaran DOSM bagi 2025 meletakkan penduduk Kedah pada 2,228.0 ribu orang, dengan pecahan berikut (ribu orang):

Kumpulan	Bilangan
Bumiputera Melayu	1,711.3
Cina	246.7
India	128.4
Bumiputera lain	4.9
Warganegara lain	25.9
Bukan warganegara	111.0

Angka ini ialah anggaran semasa DOSM, bukan kiraan banci. Kiraan Banci Malaysia 2020 adalah lebih rendah dan diterbitkan berasingan oleh DOSM; rujuk penerbitan banci rasmi untuk angka tepat.

Salah faham yang biasa

“Kedah negeri pertanian, jadi ekonominya kecil dan mundur.” Pertanian menyumbang 10.6 peratus KDNK negeri pada 2024. Pembuatan menyumbang hampir tiga kali ganda jumlah itu, dan negeri ini menarik pelaburan diluluskan keempat tertinggi di Malaysia pada tahun yang sama.

“Kulim Hi-Tech Park sebahagian daripada Pulau Pinang.” KHTP terletak di daerah Kulim, Kedah, dan dimiliki oleh syarikat milik penuh Perbadanan Kemajuan Negeri Kedah. Ia berjiran dengan kelompok elektronik Pulau Pinang tetapi merupakan projek dan pentadbiran Kedah.

“Langkawi negeri berasingan.” Langkawi ialah salah satu daripada 12 daerah Negeri Kedah.

“Lembah Bujang satu tapak candi.” Arkib Negara merekodkan 50 tapak candi merentasi kawasan itu, bukan satu struktur tunggal.

“Semua padi Malaysia datang dari Kedah.” Kira-kira 36.6 peratus, mengikut data DOSM 2022. Kelantan, Perak, Perlis, Selangor dan Sarawak turut menyumbang jumlah yang bermakna.

Apa yang seterusnya

• Set data tanaman DOSM yang tersedia secara terbuka masih berakhir pada tahun rujukan 2022 — angka padi Kedah untuk tahun-tahun terkini perlu disemak semula apabila DOSM mengemas kini katalog tersebut.
• Kenyataan KDNK mengikut negeri diterbitkan DOSM setiap pertengahan tahun; angka 2025 akan menunjukkan sama ada momentum pembuatan 6.6 peratus itu kekal.
• Untuk konteks nasional, lihat gambaran KDNK Malaysia dan sektor pelancongan yang merangkumi Langkawi.
• Artikel ini sengaja tidak menamakan pemegang jawatan politik negeri. Untuk senarai semasa, rujuk portal rasmi Kerajaan Negeri Kedah.