Keselamatan Jalan Raya di Malaysia: Peraturan, Risiko dan Penguatkuasaan

Setiap hari, kira-kira 18 nyawa terkorban di jalan raya Malaysia. Angka itu menjadikan jalan raya salah satu punca kematian tidak semula jadi yang paling ketara di negara ini, dan sebab utama undang-undang, kamera dan agensi khas dikerah untuk menanganinya.

Berapa ramai yang terkorban di jalan raya Malaysia?

Skala masalahnya besar. Sepanjang 2023, Bukit Aman merekodkan 598,635 kemalangan jalan raya di seluruh negara. Menteri Pengangkutan mengesahkan sebanyak 6,443 kematian direkodkan bagi tahun itu — purata menghampiri 18 kematian sehari.

Beban itu tidak dikongsi sama rata antara negeri. Selangor — negeri paling padat dengan kenderaan — mencatat bilangan kemalangan dan kematian tertinggi, diikuti Johor.

Negeri	Jumlah kemalangan (2023)
Selangor	173,129
Johor	87,370
Kuala Lumpur	72,701

Sumber: Bukit Aman (Jabatan Siasatan dan Penguatkuasaan Trafik), seperti dilaporkan Malay Mail. Selangor turut mencatat bilangan kematian tertinggi.

Yang paling terdedah ialah penunggang motosikal. Bagi 2023, penunggang motosikal menyumbang kira-kira dua pertiga daripada semua kematian jalan raya (sekitar 4,448 maut). Inilah sebabnya banyak dasar keselamatan Malaysia memberi tumpuan khusus kepada penunggang dua roda.

Apakah undang-undang asas: tali pinggang, topi keledar dan pemanduan mabuk?

Tunjang undang-undang keselamatan jalan raya ialah Akta Pengangkutan Jalan 1987. Di bawahnya:

• Tali pinggang keledar wajib dipakai oleh pemandu dan penumpang.
• Topi keledar wajib dipakai oleh penunggang dan pembonceng motosikal.
• Memandu dalam keadaan mabuk adalah kesalahan jenayah.

Semua ini turut termasuk dalam senarai kesalahan yang membawa mata demerit di bawah sistem KEJARA (dibincangkan di bawah).

Undang-undang pemanduan mabuk diketatkan dengan ketara melalui Akta Pengangkutan Jalan (Pindaan) 2020, yang berkuat kuasa 23 Oktober 2020. Pindaan itu menurunkan had alkohol yang dibenarkan dan menaikkan hukuman secara mendadak.

Had alkohol yang dipinda:

• Darah: daripada 80mg turun kepada 50mg bagi setiap 100ml.
• Nafas: turun kepada 22 mikrogram bagi setiap 100ml.
• Air kencing: turun kepada 67mg bagi setiap 100ml.

Hukuman utama di bawah akta yang dipinda:

Kesalahan	Rujukan	Hukuman (kesalahan pertama)
Memandu dalam keadaan tidak upaya mengawal kenderaan	Seksyen 45	Denda RM1,000–RM5,000; penjara sehingga 2 tahun; hilang kelayakan lesen minimum 2 tahun
Menyebabkan kecederaan akibat memandu di bawah pengaruh	Seksyen 44	Denda RM30,000–RM50,000; penjara 7–10 tahun; hilang kelayakan minimum 7 tahun
Menyebabkan kematian akibat memandu di bawah pengaruh	Seksyen 44	Denda RM50,000–RM100,000; penjara 10–15 tahun (minimum mandatori 10 tahun); hilang kelayakan minimum 10 tahun

Sumber: Akta Pengangkutan Jalan (Pindaan) 2020 (Laws of Malaysia Act A1618, diwartakan 22 Oktober 2020), Seksyen 44 dan 45.

Bagi kesalahan menyebabkan kematian, kesalahan berulang boleh membawa hukuman lebih berat lagi.

Bagaimana kamera AES menguatkuasakan had laju?

Manusia tidak boleh berada di setiap lokasi berbahaya sepanjang masa — jadi Malaysia beralih kepada penguatkuasaan automatik. Sistem Penguatkuasaan Automatik (AES) mula beroperasi pada September 2012, bermula dengan sejumlah kecil kamera di lokasi berisiko tinggi. Rancangan asal ketika pelancaran ialah untuk menyebarkan sehingga 831 lokasi kamera di seluruh negara secara berperingkat — sasaran pelan 2012, bukan bilangan operasi. Set operasi yang diterbitkan JPJ apabila mengambil alih sepenuhnya pada 1 September 2018 ialah 45 kamera AwAS (29 untuk laju dan 16 untuk lampu merah). JPJ sedang menggantikan unit AwAS lama secara berperingkat dengan kamera teknologi ANPR (JPJ, Ogos 2024).

AES menangkap dua kesalahan utama secara automatik:

1. Memandu melebihi had laju yang ditetapkan di lokasi tersebut.
2. Melanggar lampu isyarat merah di persimpangan.

Sistem itu kemudian dijenamakan semula sebagai AwAS (Automated Awareness Safety System) dan diletakkan di bawah pengurusan JPJ. Kesalahan yang dirakam AwAS bukan sekadar membawa kompaun — ia juga menjana mata demerit KEJARA, menjadikan kamera sebahagian daripada rantaian penguatkuasaan yang lebih luas.

Bagaimana sistem mata demerit KEJARA berfungsi?

Denda sahaja mudah dilupakan; kehilangan lesen tidak. Itulah logik di sebalik KEJARA, sistem mata demerit JPJ yang berkuat kuasa 15 April 2017 di bawah Kaedah-Kaedah Pengangkutan Jalan (Mata Demerit) 2017 (P.U.(A) 110/2017, diwartakan 5 April 2017).

Cara ia berfungsi:

• Mata hanya dikira apabila pesalah membayar kompaun atau denda bagi kesalahan yang tersenarai — bukan sekadar menerima saman.
• Pengumpulan 20 mata boleh mencetuskan penggantungan lesen.
• Tempoh penggantungan meningkat bagi setiap kali: 3–6 bulan (kali pertama), 6–8 bulan (kedua), 8–10 bulan (ketiga), dan 10–12 bulan (keempat dan seterusnya).
• Lesen dibatalkan jika digantung tiga kali dalam tempoh lima tahun. Selepas itu, pesalah perlu memohon semula lesen dari awal.

Sejak 2020, kesalahan pemanduan mabuk dikeluarkan daripada sistem KEJARA kerana kes tersebut kini dibicarakan terus di mahkamah, bukan diselesaikan melalui kompaun.

Siapa yang memacu dasar keselamatan jalan raya negara?

Dua badan utama menerajui usaha ini, kedua-duanya di bawah Kementerian Pengangkutan:

• MIROS (Institut Penyelidikan Keselamatan Jalan Raya Malaysia) — ditubuhkan pada 2007 sebagai pusat pengetahuan dan penyelidikan keselamatan jalan raya. MIROS menjalankan analisis kemalangan dan audit keselamatan jalan raya untuk membentuk program intervensi berasaskan bukti. Pada 2014, ia dilantik sebagai Pusat Keselamatan Jalan Raya ASEAN.
• Bahagian Keselamatan Jalan Raya JPJ (dahulu dikenali sebagai JKJR) — mengetuai advokasi, pendidikan dan kempen kesedaran, serta menyelaras usaha dengan NGO dan sektor korporat.

Kedua-dua agensi ini menyokong Pelan Keselamatan Jalan Raya Malaysia 2022–2030 (PKJRM), selaras dengan Dekad Tindakan Keselamatan Jalan Raya PBB 2021–2030. Sasaran utamanya jelas: mengurangkan kematian jalan raya sebanyak 50 peratus menjelang 2030, dengan matlamat akhir sifar kematian.

Apa seterusnya

Bagi pengguna jalan raya, tiga tindakan mengurangkan risiko dengan paling nyata: pakai tali pinggang atau topi keledar setiap kali, jangan sesekali memandu selepas minum, dan patuhi had laju yang dipaparkan — terutamanya di lokasi kamera AES.

Jika anda menerima saman AES atau kompaun trafik, semak status mata demerit KEJARA anda melalui portal atau aplikasi rasmi JPJ (MyJPJ) sebelum membayar, kerana pembayaran itulah yang mencetuskan pengiraan mata. Untuk statistik terkini dan lokasi kamera, rujuk laman rasmi Kementerian Pengangkutan, MIROS dan JPJ.

Artikel berkaitan yang dirancang: butiran penuh Akta Pengangkutan Jalan 1987, prosedur lesen memandu, dan profil MIROS sebagai agensi.