Cuti umum persekutuan lawan cuti negeri: kenapa senarai cuti berbeza ikut negeri

Seorang kakitangan di Kota Kinabalu boleh bercuti dua hari berturut-turut sempena Pesta Kaamatan pada hujung Mei, sementara rakan sekerjanya di Melaka langsung tidak mengenali hari itu sebagai cuti. Seorang lagi di Kuching berhenti bekerja untuk Gawai pada 1 Jun, tetapi kalendar syarikat induknya di Kuala Lumpur tidak menandakan apa-apa pada tarikh tersebut. Ini bukan kesilapan HR. Ia tertanam dalam undang-undang.

Tiga undang-undang, bukan satu

Malaysia tidak mempunyai satu Akta cuti umum kebangsaan. Ada tiga.

Akta Hari Kelepasan 1951 (Akta 369) — undang-undang paling lama dipetik apabila orang bercakap tentang “cuti umum Malaysia” — hanya terpakai bagi Semenanjung Malaysia, dan definisi itu termasuk Wilayah Persekutuan (s.1(2), s.2). Sabah dan Sarawak tidak pernah tertakluk kepadanya. Masing-masing mengekalkan enakmen era kolonial sendiri yang masih berkuat kuasa: Holidays Ordinance (Sabah Cap. 56) dan Public Holidays Ordinance (Sarawak Cap. 8).

Ketiga-tiga undang-undang berkongsi struktur yang sama — satu Jadual Pertama menetapkan hari kelepasan tetap, dan satu kuasa pentadbiran membenarkan penambahan hari mengikut keperluan tempatan. Tetapi kandungan jadual dan siapa yang memegang kuasa itu berbeza mengikut wilayah.

Siapa berkuasa mewartakan apa

Wilayah	Undang-undang	Siapa boleh tambah/gantikan hari
Negeri-negeri Semenanjung	Akta Hari Kelepasan 1951, s.9(1)	Pihak Berkuasa Negeri
Wilayah Persekutuan (KL, Labuan, Putrajaya)	Akta Hari Kelepasan 1951, s.9(2) & s.8	Menteri
Sabah	Holidays Ordinance Cap. 56, s.3(4) & s.9	Yang di-Pertua Negeri
Sarawak	Public Holidays Ordinance Cap. 8, s.5	Yang di-Pertua Negeri

Seksyen 8 Akta 1951 juga memberi Menteri kuasa mewartakan hari tambahan bagi seluruh Semenanjung selepas berunding dengan Pihak Berkuasa Negeri berkenaan — mekanisme inilah yang menambah hari seperti Hari Pekerja dan Awal Muharram kepada senarai asal 1951, yang pada mulanya hanya menyenaraikan beberapa peristiwa tetap dalam Jadual Pertamanya.

Kenapa senarai itu sendiri berbeza

Tiga sebab utama menjelaskan kepelbagaian ini.

Jadual persekutuan sendiri tidak seragam. Jadual Pertama Akta 1951 menetapkan Tahun Baru Cina sebagai satu hari di Kelantan dan Terengganu tetapi dua hari di negeri-negeri lain; Hari Raya Haji pula dua hari di Kelantan dan Terengganu tetapi satu hari di tempat lain. Ini termaktub dalam teks Akta itu sendiri, bukan diskresi pentadbiran semata-mata.

Setiap wilayah menambah cuti mengikut demografinya. Jadual Pertama Sabah memasukkan Pesta Kaamatan — perayaan menuai padi kaum Kadazan-Dusun — sebagai cuti dua hari pada penghujung Mei. Jadual Pertama Sarawak memasukkan Hari Perayaan Dayak (Gawai) pada 1 Jun dan hari berikutnya, serta Hari Kemerdekaan Sarawak. Tiada satu pun daripada ini wujud dalam Jadual Pertama Akta 1951 bagi Semenanjung.

Hari lahir ketua negeri berbeza ikut negeri. Setiap negeri beraja meraikan hari keputeraan Raja masing-masing, dan Wilayah Persekutuan meraikan Hari Wilayah Persekutuan sebagai gantinya — jadi hari itu tidak akan pernah sama merentasi dua negeri.

Wilayah Persekutuan sendiri turut mempunyai lapisan tambahan: s.9(4) Akta 1951 secara nyata memasukkan “mana-mana pecah bahagian yang diiktiraf” bagi sesuatu negeri atau Wilayah Persekutuan — sebab itulah Labuan boleh mewartakan cuti yang berbeza daripada Kuala Lumpur atau Putrajaya walaupun ketiga-tiganya sama-sama Wilayah Persekutuan.

Kesilapan biasa

Menganggap Sabah dan Sarawak tertakluk kepada Akta Hari Kelepasan 1951. Kedua-dua negeri itu mempunyai undang-undang sendiri sejak sebelum pembentukan Malaysia, dan tidak pernah disatukan ke dalam Akta 369.

Menganggap satu senarai cuti “kebangsaan” terpakai serentak di semua negeri. Bahagian besar senarai yang biasa dilihat dalam kalendar syarikat sebenarnya gabungan cuti Jadual Pertama (terpakai luas) dengan cuti negeri yang diwartakan berasingan oleh Pihak Berkuasa Negeri, Menteri atau Yang di-Pertua Negeri masing-masing di bawah peruntukan cuti negeri dalam undang-undang berkenaan — dan hanya terpakai dalam negeri itu sahaja.

Mengelirukan cuti umum dengan cuti berbayar di bawah kontrak pekerjaan. Akta Hari Kelepasan 1951 dan enakmen Sabah/Sarawak menetapkan hari mana yang menjadi cuti umum; soal sama ada pekerja dibayar untuk hari tertentu itu adalah perkara berasingan di bawah Akta Kerja 1955 atau ordinan buruh Sabah/Sarawak.

Apa yang seterusnya

Untuk sudut penggajian — berapa hari cuti umum yang wajib dibayar majikan dan bagaimana ia berbeza daripada senarai negeri — lihat cuti umum dan peraturan Akta Kerja. Untuk memahami siapa yang memegang kuasa mewartakan hari lahir sebagai cuti di setiap negeri, lihat Raja dan Yang di-Pertua Negeri. Latar belakang autonomi Sabah dan Sarawak yang menjelaskan kenapa kedua-dua negeri ini mengekalkan undang-undang cuti sendiri boleh dibaca di Sabah dan Sarawak.