Jabatan Perdana Menteri: Agensi Penyelarasan Pusat Malaysia

Malaysia tidak mempunyai satu kementerian sahaja yang menjalankan jentera dasar harian negara. Ia mempunyai sebuah jabatan — dan jabatan itu lebih besar daripada kebanyakan kementerian digabungkan.

Jabatan Perdana Menteri (JPM) ialah tempat Bahagian Kabinet duduk bersama agensi pendahulu Jabatan Perkhidmatan Awam, agensi pendahulu pejabat perangkaan negara, dan — pada pelbagai ketika dalam sejarahnya — badan yang menjalankan pilihan raya Malaysia. Tiada satu pun daripada itu kebetulan. Ia adalah cara JPM direka bentuk sejak tahun pertamanya.

Sekilas pandang

Nama Melayu	Jabatan Perdana Menteri (JPM)
Nama Inggeris	Prime Minister’s Department
Ditubuhkan	Julai 1957
Pendahulu	Pejabat Ketua Setiausaha (dimansuhkan)
Jenis	Jabatan kerajaan persekutuan
Penjawat awam tertinggi	Ketua Setiausaha Negara (Chief Secretary to the Government / KSU)
Saiz semasa penubuhan (1957)	3 bahagian/unit
Saiz pada 1961	13 bahagian/unit
Ibu pejabat	Perdana Putra, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62502 Putrajaya
Menduduki Ibu Pejabat Putrajaya sejak	1999

Sebab ia ditubuhkan

JPM ditubuhkan pada Julai 1957, menjelang Merdeka, selepas Pejabat Ketua Setiausaha yang terdahulu dimansuhkan. Sejarah pentadbirannya sendiri yang diterbitkan menyatakan tujuannya dalam dua bahagian:

• untuk merancang, merumus dan menyelaraskan dasar dan objektif negara, sambil memastikan keselamatan negara, supaya dasar kerajaan dapat dilaksanakan demi kesejahteraan rakyat Malaysia; dan
• untuk memastikan hal pentadbiran, kewangan, perjawatan, protokol dan pengurusan persidangan — jentera yang lazim bagi setiap jabatan kerajaan — dijalankan mengikut peraturan yang berkuat kuasa.

Sejarah itu menggambarkan JPM sebagai jabatan paling penting dalam sistem pentadbiran negara, atas dasar bahawa ia adalah pusat yang bertanggungjawab terhadap dasar-dasar utama kerajaan. Ia adalah dakwaan tentang penyelarasan, bukan tentang mana-mana satu bidang dasar — dan itulah perbezaan utama antara JPM dengan sebuah kementerian biasa.

Jabatan yang menempatkan pelbagai unit sejak hari pertama

Semasa penubuhannya, JPM hanya memegang tiga unit: Bahagian Kabinet, Bahagian Keselamatan dan Perisikan, serta Sekretariat Penasihat Ekonomi. Pentadbiran hariannya diketuai oleh Ketua Setiausaha Negara (turut digelar Ketua Setiausaha, KSU), dibantu oleh Timbalan-Timbalan Ketua Setiausaha.

Struktur itu tidak kekal kecil. Menjelang 1961, JPM telah berkembang kepada 13 bahagian dan unit, dan ia terus berkembang pada dekad-dekad berikutnya apabila keutamaan negara yang baharu diletakkan di bawah bumbungnya.

Corak ini berulang sepanjang dekad: satu keutamaan negara yang baharu muncul, dan bukannya mewujudkan sebuah kementerian baharu untuknya, kerajaan meletakkan unit yang bertanggungjawab di dalam JPM, di mana ia melapor melalui Kabinet dan pejabat Ketua Setiausaha dan bukannya melalui seorang menteri sektoral. Inilah sebabnya senarai agensi JPM tidak pernah tertumpu pada satu tema sahaja.

Agensi terkenal yang bermula di dalam JPM

Beberapa institusi yang kini dianggap rakyat Malaysia sebagai bebas pada asalnya ditubuhkan sebagai agensi pusat JPM:

• Suruhanjaya Perkhidmatan Awam (Public Service Commission), ditubuhkan 31 Ogos 1957 — hari Merdeka itu sendiri — untuk mengendalikan pelantikan, pengesahan, jawatan tetap, kenaikan pangkat, pertukaran dan tatatertib perkhidmatan awam.
• Suruhanjaya Pilihan Raya (Election Commission), ditubuhkan 4 September 1957 di bawah Perkara 114 Perlembagaan Persekutuan. Hari ini ia beroperasi sebagai badan perlembagaan bebas — lihat SPR: Mandat dan Fungsinya.
• Istana Negara, diletakkan di bawah jagaan JPM sejak 1957.
• Pendahulu Jabatan Perangkaan Malaysia, yang mula beroperasi di bawah Akta Statistik 1965, menggantikan Bureau of Statistics yang terdahulu. Penerusnya masa kini dihuraikan dalam DOSM.
• Lembaga Kebangsaan Perancang Keluarga, ditubuhkan pada 1966, kemudiannya dinamakan semula sebagai Lembaga Penduduk dan Pembangunan Keluarga Negara (LPPKN).

Sesetengah badan ini sejak itu telah berpindah ke kementerian lain atau menjadi institusi perlembagaan bebas; yang lain masih kekal di bawah JPM hari ini. Halaman ini menghuraikan corak sejarah bagaimana JPM telah berfungsi sebagai pengeram bagi institusi persekutuan, dan bukannya menegaskan susunan pelaporan mana-mana agensi tertentu pada masa kini.

Kedudukannya hari ini

Ibu pejabat JPM ialah Perdana Putra, di Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan di Putrajaya. Pembinaan bermula pada 1997 dan bangunan itu disiapkan pada 1999, apabila bahagian-bahagian jabatan itu berpindah ke sana dari Kuala Lumpur. Perdana Putra menempatkan Pejabat Perdana Menteri bersama beberapa pejabat lain yang menyokong dasar dan pentadbiran kerajaan.

Oleh sebab rombakan Kabinet secara rutin mengubah Menteri mana yang mengawasi portfolio JPM yang mana, dan oleh sebab senarai agensi semasa jabatan itu yang tepat tidak diterbitkan sebagai satu senarai stabil di portalnya, halaman ini tidak menamakan pemegang jawatan tertentu pada masa kini atau bilangan agensi semasa. Bagi peraturan perlembagaan tentang bagaimana Perdana Menteri dan Kabinet dilantik, lihat Kabinet dan Perdana Menteri.

Kesilapan lazim

“JPM hanyalah pejabat peribadi Perdana Menteri.” Pejabat Perdana Menteri hanyalah satu bahagian daripadanya. JPM secara keseluruhannya ialah sebuah jabatan persekutuan penuh dengan berpuluh-puluh bahagian dan agensi yang meliputi bidang-bidang yang tiada kaitan dengan jadual peribadi Perdana Menteri.

“Semua agensi di bawah JPM menjalankan kerja yang sama.” Tidak, dan tidak pernah begitu. Sejak tahun pertamanya, JPM menggabungkan pentadbiran kabinet, penyelarasan keselamatan dan nasihat ekonomi — tiga fungsi tidak berkaitan di bawah satu bumbung.

“JPM adalah badan yang baharu atau sementara.” Ia ditubuhkan pada Julai 1957, sebelum kemerdekaan, dan telah beroperasi secara berterusan sejak itu — menjadikannya salah satu jabatan persekutuan tertua di Malaysia.

Apa yang seterusnya

• Baca Kabinet dan Perdana Menteri untuk peraturan perlembagaan tentang bagaimana Perdana Menteri dilantik dan bagaimana Kabinet dibentuk.
• Baca Yang di-Pertuan Agong untuk ketua negara yang kuasa eksekutifnya dinasihati oleh Kabinet.
• Baca DOSM dan SPR: Mandat dan Fungsinya untuk dua agensi yang berasal daripada JPM dan kini beroperasi secara bebas.
• Baca Tiga peringkat kerajaan Malaysia untuk melihat kedudukan kerajaan persekutuan, termasuk JPM, berbanding peringkat negeri dan tempatan.