Kewarganegaraan Malaysia: Bagaimana Ia Diperoleh

Seorang bayi yang lahir di Kuala Lumpur dan seorang bayi yang lahir di London kepada ibu bapa Malaysia tidak semestinya bermula dengan taraf kewarganegaraan yang sama. Sebabnya terletak pada beberapa perkataan dalam Jadual Kedua Perlembagaan Persekutuan — dan sehingga baru-baru ini, pada satu perkataan sahaja: “bapa”.

Bahagian III Perlembagaan Persekutuan menetapkan cara kewarganegaraan diperoleh, hilang dan ditamatkan. Bagi kebanyakan orang, hanya tiga jalan pemerolehan yang relevan.

Apakah tiga jalan menjadi warganegara?

Jalan	Peruntukan	Ringkasan
Kuat kuasa undang-undang	Perkara 14 + Jadual Kedua	Automatik semasa lahir, mengikut taraf ibu bapa atau tempat kelahiran
Pendaftaran	Perkara 15, 15A, 16	Atas permohonan; bagi isteri asing, anak dan orang lahir sebelum Merdeka
Penaturalisasian	Perkara 19	Bagi orang dewasa bukan warganegara yang bermastautin lama

Jalan keempat — penggabungan wilayah di bawah Perkara 22 — bersifat sejarah dan tidak terpakai kepada permohonan individu hari ini. Perbezaan utama antara ketiga-tiga jalan ialah darjah budi bicara: kewarganegaraan secara kuat kuasa undang-undang berlaku secara automatik apabila syaratnya dipenuhi, manakala pendaftaran dan penaturalisasian melibatkan permohonan yang boleh diluluskan atau ditolak.

Siapa menjadi warganegara secara automatik semasa lahir?

Perkara 14 menjadikan dua kumpulan warganegara secara kuat kuasa undang-undang: mereka yang lahir sebelum Hari Malaysia (mengikut Jadual Kedua Bahagian I) dan mereka yang lahir pada atau selepas Hari Malaysia (mengikut Jadual Kedua Bahagian II).

Bagi kelahiran hari ini, Jadual Kedua Bahagian II yang terpakai. Seseorang yang lahir pada atau selepas Hari Malaysia ialah warganegara jika dia termasuk dalam salah satu perenggan berikut:

• Lahir di dalam Persekutuan dan sekurang-kurangnya seorang ibu bapanya ialah warganegara atau pemastautin tetap ketika kelahiran (perenggan (a)).
• Lahir di luar Persekutuan dan bapanya ialah warganegara ketika kelahiran yang juga lahir di Persekutuan atau sedang berkhidmat dengan Kerajaan Persekutuan atau Negeri (perenggan (b)) — atau kelahiran itu didaftarkan di konsulat Persekutuan dalam tempoh satu tahun (perenggan (c)).
• Lahir di dalam Persekutuan dan tidak dilahirkan sebagai warganegara mana-mana negara lain (perenggan (e)) — peruntukan yang mengelakkan keadaan tanpa kewarganegaraan.

Perhatikan bahawa kelahiran di dalam Malaysia sahaja tidak mencukupi: taraf ibu bapa penting. Malaysia tidak mengamalkan jus soli mutlak (kewarganegaraan semata-mata kerana tempat lahir).

Mengapa tempat lahir dan jantina ibu bapa penting?

Di sinilah “bapa” tadi menjadi genting. Bagi kelahiran di dalam Persekutuan, perenggan (a) sudah pun berkecuali jantina — “sekurang-kurangnya seorang ibu bapa”. Tetapi bagi kelahiran di luar Persekutuan, perenggan (b) secara sejarah hanya menyebut bapa warganegara. Kesannya: seorang bapa Malaysia boleh memberi kewarganegaraan automatik kepada anaknya yang lahir di luar negara, tetapi seorang ibu Malaysia tidak boleh — anaknya terpaksa memohon pendaftaran budi bicara di bawah Perkara 15(2).

Pindaan Perlembagaan 2024 menutup jurang ini. Dewan Rakyat meluluskan Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) 2024 pada 17 Oktober 2024 dengan undi 206 menyokong dan 1 menentang (14 tidak hadir) — melepasi ambang majoriti dua pertiga. Untuk menjadi undang-undang, Rang Undang-Undang itu masih perlu melengkapkan baki proses Parlimen — kelulusan Dewan Negara, perkenan Yang di-Pertuan Agong dan pewartaan — sebelum berkuat kuasa. Pindaan itu menggantikan rujukan “bapa” dengan “salah seorang ibu bapa” dalam Jadual Kedua Bahagian II, membolehkan ibu warganegara memberi kewarganegaraan secara kuat kuasa undang-undang kepada anak yang lahir di luar negara.

Dua syarat penting mengekang kesannya:

• Ia tidak berkuat kuasa ke belakang. Pindaan itu berkuat kuasa pada tarikh yang ditetapkan oleh Yang di-Pertuan Agong melalui pemberitahuan dalam Warta, dan Kerajaan menyasarkan pertengahan 2026. Ia terpakai kepada kanak-kanak yang lahir selepas ia berkuat kuasa.
• Anak sedia ada mempunyai jalan berasingan. Kanak-kanak berumur bawah 18 tahun yang lahir di luar negara kepada ibu Malaysia sebelum tarikh kuat kuasa boleh memohon kewarganegaraan secara pendaftaran di bawah Perkara 15(2).

Bagaimana pasangan asing dan anak mendaftar?

Pendaftaran ialah jalan bagi orang yang tidak layak secara kuat kuasa undang-undang tetapi mempunyai ikatan yang cukup rapat dengan Malaysia. Setiap kategori mempunyai syaratnya sendiri.

Kategori	Peruntukan	Syarat teras
Isteri asing seorang warganegara	Perkara 15(1)	Bermastautin di Persekutuan sepanjang 2 tahun sebelum permohonan; berhasrat menetap tetap; berkelakuan baik
Anak di bawah umur (ibu bapa warganegara)	Perkara 15(2)	Di bawah umur; sekurang-kurangnya seorang ibu bapa ialah (atau semasa kematiannya) warganegara; permohonan oleh ibu bapa/penjaga
Anak dalam keadaan khas	Perkara 15A	Budi bicara Kerajaan mendaftar mana-mana orang di bawah umur “dalam apa-apa hal keadaan khas sebagaimana difikirkannya patut”
Lahir di Persekutuan sebelum Merdeka	Perkara 16	Umur 18+; bermastautin 5 daripada 7 tahun sebelum permohonan; berkelakuan baik; pengetahuan asas bahasa Melayu

Ada perbezaan halus tetapi penting antara Perkara 15(1) dan 15(2). Isteri asing berhak memohon di bawah 15(1) — jika syaratnya dipenuhi, permohonan itu ialah suatu hak. Sebaliknya, di bawah 15(2) Kerajaan boleh menyebabkan seorang anak didaftarkan — ini kuasa budi bicara, bukan hak mutlak. Portal Kerajaan menyatakan pemohon isteri asing lazimnya perlu memegang taraf pemastautin tetap.

Satu asimetri jantina kekal dalam teks: Perkara 15(1) memberi jalan pendaftaran kepada isteri asing seorang warganegara, tetapi tiada peruntukan setara bagi suami asing seorang warganegara perempuan.

Apakah syarat penaturalisasian?

Penaturalisasian di bawah Perkara 19 ialah jalan bagi orang dewasa bukan warganegara tanpa ikatan keluarga terdekat. Ambangnya paling tinggi. Kerajaan Persekutuan boleh memberi sijil penaturalisasian kepada seseorang yang:

• berumur 21 tahun ke atas dan bukan warganegara;
• telah bermastautin di Persekutuan untuk tempoh berjumlah tidak kurang daripada 10 tahun dalam 12 tahun sebelum tarikh permohonan, termasuk 12 bulan sebaik sebelum tarikh itu, dan berhasrat menetap secara tetap;
• berkelakuan baik; dan
• mempunyai pengetahuan bahasa Melayu yang mencukupi.

Perkataan “boleh” dalam Perkara 19 bermakna pemberian sijil adalah mengikut budi bicara Kerajaan Persekutuan walaupun semua syarat dipenuhi. Bagi setiap pemohon berumur 18 tahun ke atas — sama ada melalui pendaftaran atau penaturalisasian — Perkara 18(1) mewajibkan sumpah taat setia dalam Jadual Pertama diangkat sebelum pendaftaran boleh berkuat kuasa.

Bagaimana kanak-kanak tanpa kewarganegaraan dilindungi?

Perlembagaan mengandungi dua mekanisme untuk mengurangkan keadaan tanpa kewarganegaraan. Pertama, Jadual Kedua Bahagian II perenggan (e) menjadikan seorang kanak-kanak yang lahir di dalam Persekutuan dan tidak dilahirkan sebagai warganegara mana-mana negara lain sebagai warganegara secara kuat kuasa undang-undang. Kedua, Perkara 15A memberi Kerajaan Persekutuan kuasa budi bicara yang luas untuk mendaftar mana-mana orang di bawah umur “dalam apa-apa hal keadaan khas” — peruntukan yang kerap digunakan dalam kes anak pungut, anak terbuang dan anak yang dokumen ibu bapanya tidak lengkap.

Dalam amalan, cabaran utama bagi kanak-kanak sedemikian selalunya bukan teks undang-undang tetapi bukti — mengesahkan tempat kelahiran, identiti ibu bapa dan ketiadaan kewarganegaraan lain. Sahkan senarai dokumen semasa di JPN sebelum membuat permohonan.

Perkara yang paling kerap disalah anggap

“Lahir di Malaysia bermakna automatik warganegara.” Tidak. Taraf ibu bapa ketika kelahiran yang menentukan, kecuali bagi peruntukan anti-tanpa-kewarganegaraan dalam perenggan (e).

“Pindaan 2024 memberi kewarganegaraan kepada semua anak ibu Malaysia serta-merta.” Tidak. Ia tidak berkuat kuasa ke belakang; anak yang lahir sebelum tarikh kuat kuasa menggunakan jalan pendaftaran Perkara 15(2).

“Malaysia membenarkan dwikewarganegaraan.” Tidak. Malaysia mengamalkan kewarganegaraan tunggal (Perkara 23 dan 24), dan pelepasan kewarganegaraan Malaysia bersifat kekal.

Apa yang seterusnya

Untuk kedudukan Bahagian III dalam keseluruhan dokumen, lihat Federal Constitution of Malaysia. Untuk cara pindaan seperti pindaan kewarganegaraan 2024 diluluskan — termasuk mengapa Bahagian III memerlukan persetujuan Majlis Raja-Raja — lihat Meminda Perlembagaan Persekutuan. Untuk borang, senarai dokumen dan urusan kaunter taraf kewarganegaraan, mulakan dengan JPN — Jabatan Pendaftaran Negara dan sahkan keperluan mengikut wilayah serta kategori permohonan anda sebelum menghantar permohonan.