Dewan Rakyat: Cara 222 Kerusi Bertukar Menjadi Undang-Undang Persekutuan

Sepintas lalu

Nama	Dewan Rakyat (House of Representatives)
Jenis	Dewan rendah yang dipilih, dalam Parlimen dwidewan
Asas perlembagaan	Bahagian IV, Bab 4 Perlembagaan Persekutuan
Keanggotaan	222 orang ahli dipilih (Perkara 46(1))
Umur kelayakan	Tidak kurang 18 tahun (Perkara 47(b))
Tempoh maksimum	Lima tahun dari mesyuarat pertama (Perkara 55(3))
Cukupbilang	26 orang ahli, tidak termasuk Pengerusi (Peraturan Mesyuarat 13(1))
Pegawai pengerusi	Yang di-Pertua Dewan Rakyat (Perkara 57)

Sesuatu Akta Parlimen yang mengikat setiap orang di Malaysia bermula dengan sesuatu yang hampir tidak kelihatan: Setiausaha membaca nama sebuah rang undang-undang di Meja Mesyuarat, dan tiada seorang pun berhujah. Itulah bacaan kali pertama. Segala-galanya selepas itu — perbahasan, pindaan klausa demi klausa, undi, perkenan diraja — ialah rangkaian syarat yang mesti dipenuhi mengikut turutan sebelum kertas itu memperoleh kuasa undang-undang.

Halaman ini menerangkan rangkaian tersebut secara deskriptif: siapa yang duduk di Dewan Rakyat, berapa lama mereka duduk, dan apa sebenarnya yang Perlembagaan benarkan Dewan itu lakukan.

222 kerusi, dinyatakan dalam Perlembagaan itu sendiri

Kebanyakan sumber berhenti pada nombor 222. Perlembagaan tidak. Perkara 46(2) memecahkan angka itu kepada Negeri dan Wilayah Persekutuan dalam teksnya sendiri — bukan melalui undang-undang biasa, dan bukan melalui perintah pentadbiran.

Negeri / Wilayah	Kerusi
Sarawak	31
Johor	26
Sabah	25
Perak	24
Selangor	22
Kedah	15
Kelantan	14
Pahang	14
Pulau Pinang	13
Negeri Sembilan	8
Terengganu	8
Melaka	6
Perlis	3
Jumlah Negeri-Negeri	209
W.P. Kuala Lumpur	11
W.P. Labuan	1
W.P. Putrajaya	1
Jumlah Wilayah Persekutuan	13
Jumlah keseluruhan	222

Setiap ahli mewakili satu kawasan pilihan raya, seperti yang dinyatakan oleh portal rasmi Parlimen. Kerana bilangan ini terkandung dalam Perlembagaan, mengubahnya bermakna meminda Perlembagaan — dan Perkara 159(3) mensyaratkan sokongan tidak kurang daripada dua pertiga jumlah bilangan ahli pada Bacaan Kali Kedua dan Kali Ketiga.

Angka 222 itu sendiri mula berkuat kuasa pada 19 Januari 2006, apabila Akta A1260 menggantikan angka dua ratus sembilan belas. Sejarah bilangan kerusi boleh dibaca terus daripada catatan pindaan Perkara 46: 104 ahli pada 1962, 159 selepas pembentukan Malaysia pada 1963 (termasuk 15 daripada Singapura), 144 selepas 1965.

Siapa yang layak duduk

Perkara 47 meletakkan dua syarat asas: warganegara, dan bermastautin di Persekutuan. Selebihnya ialah umur — dan di sinilah kedua-dua Dewan berbeza.

• Dewan Rakyat — tidak kurang daripada 18 tahun.
• Dewan Negara — tidak kurang daripada 30 tahun.

Perkara 48(1) menyenaraikan sebab kehilangan kelayakan: didapati tidak sempurna akal; bankrap belum lepas; memegang jawatan berpendapatan; gagal menyerahkan penyata perbelanjaan pilihan raya; disabitkan kesalahan dan dihukum penjara tidak kurang setahun atau denda tidak kurang RM2,000 tanpa pengampunan bebas; atau memperoleh kewarganegaraan asing secara sukarela.

Jam lima tahun

Dewan Rakyat tidak kekal. Perkara 55 menetapkan seluruh kitarannya, dan angka-angkanya tepat.

Peruntukan	Had masa
Perkara 55(1)	Tidak boleh berlalu enam bulan antara persidangan akhir sesuatu penggal dengan mesyuarat pertama penggal berikutnya
Perkara 55(3)	Parlimen berjalan lima tahun dari tarikh mesyuarat pertamanya, kemudian terbubar
Perkara 55(4)	Pilihan raya umum dalam 60 hari dari pembubaran
Perkara 55(4)	Parlimen dipanggil bermesyuarat tidak lewat daripada 120 hari dari pembubaran

Perhatikan bahasa Perkara 55(3): “melainkan jika dibubarkan terlebih dahulu… selepas itu adalah terbubar”. Pembubaran automatik itu berlaku tanpa apa-apa tindakan. Kuasa membubarkan lebih awal terletak pada Yang di-Pertuan Agong di bawah Perkara 55(2).

Prorogasi bukan pembubaran. Perkara 55(5) memperuntukkan bahawa rang undang-undang yang belum diputuskan tidak terluput disebabkan pemprorogan, dan Perkara 55(7) melindungi rang undang-undang yang sedang menantikan perkenan daripada terluput akibat pemprorogan mahupun pembubaran.

Laluan sebuah rang undang-undang

Perkara 66(1) menetapkan bahawa kuasa Parlimen membuat undang-undang dijalankan melalui rang undang-undang yang diluluskan oleh kedua-dua Majlis — atau, dalam hal yang disebut dalam Perkara 68, oleh Dewan Rakyat sahaja — dan diperkenankan oleh Yang di-Pertuan Agong. Peraturan Mesyuarat mengisi butiran prosedurnya.

1. Bacaan kali pertama. Di bawah Peraturan 48, seorang Menteri boleh membawa rang undang-undang setelah memberi notis sekurang-kurangnya sehari, tanpa memerlukan perintah Majlis. Nama rang undang-undang dibaca oleh Setiausaha di Meja Mesyuarat. Tiada perbahasan.
2. Bacaan kali kedua. Peraturan 53 mensyaratkan notis dikeluarkan sebaik sahaja selepas bacaan pertama, dan Peraturan 53(2) melarang bacaan kedua sehingga rang undang-undang itu dihantar kepada ahli-ahli. Perbahasan di sini mengenai prinsip.
3. Peringkat jawatankuasa. Peraturan 54(2): setelah dibacakan kali kedua, rang undang-undang terserah kepada Jawatankuasa sebuah-buah Majlis, kecuali jika Majlis mengeluarkan usul menyerahkannya kepada Jawatankuasa Pilihan. Peraturan 54(1) membenarkan penyerahan kepada Jawatankuasa Pilihan sebelum bacaan kedua. Di sinilah klausa diperiksa satu per satu.
4. Bacaan kali ketiga. Peraturan 61(1) mengehadkan perbicaraan kepada isi rang undang-undang itu.
5. Dewan Negara, kemudian perkenan. Perkara 66(3) menghantar rang undang-undang kepada Majlis yang satu lagi.

Undi diputuskan mengikut majoriti biasa ahli yang mengundi (Perkara 62(3)), kecuali apabila Perlembagaan mensyaratkan majoriti khas. Pengerusi membuang undi hanya apabila perlu untuk mengelakkan undi sama banyak, dan tidak boleh mengundi dalam apa-apa hal lain. Perkara 62(5) melarang ahli yang tidak hadir daripada mengundi.

Yang di-Pertuan Agong mempunyai 30 hari untuk memperkenankan (Perkara 66(4)). Jika tempoh itu berlalu, Perkara 66(4A) memperuntukkan bahawa rang undang-undang itu menjadi undang-undang “mengikut cara yang sama seolah-olah dia telah memperkenankannya”. Perkara 66(5) menambah satu syarat terakhir: tiada undang-undang berkuat kuasa sehingga ia disiarkan.

Dua kuasa yang dipegang Dewan Rakyat seorang diri

Inilah bahagian yang paling kerap tertinggal daripada penerangan ringkas.

Wang bermula di sini. Perkara 67(1) menyenaraikan tujuh kategori peruntukan kewangan — antaranya mengenakan atau menaikkan cukai, peminjaman wang oleh Persekutuan, pembayaran keluar daripada Kumpulan Wang Disatukan, dan pengauditan akaun. Rang undang-undang atau pindaan yang mengandungi peruntukan sedemikian tidak boleh dibawa atau dicadangkan kecuali oleh seorang Menteri, dan tidak boleh dimulakan di dalam Dewan Negara. Kelayakan itu bergantung pada Menteri yang dipertanggungkan dengan tanggungjawab bagi kewangan menandakan bahawa peruntukan itu lebih daripada bersampingan sahaja.

Dewan Negara boleh melengahkan, bukan menghalang. Perkara 68 menetapkan dua jam yang berbeza:

Jenis rang undang-undang	Kesan jika Dewan Negara tidak meluluskan
Rang undang-undang wang	Dihantar kepada Dewan Negara sekurang-kurangnya sebulan sebelum akhir penggal; jika tidak diluluskan tanpa pindaan dalam sebulan, ia dikemukakan kepada Yang di-Pertuan Agong melainkan Dewan Rakyat mengarahkan selainnya
Rang undang-undang lain	Dewan Rakyat boleh meluluskannya semula dalam penggal berikutnya, tetapi tidak lebih awal daripada setahun selepas ia mula-mula diluluskan; jika Dewan Negara sekali lagi tidak meluluskannya, ia dikemukakan untuk perkenan

Dua butiran memperkukuh kuasa ini. Perkara 68(6) menyerahkan takrif “rang undang-undang wang” kepada pendapat Yang di-Pertua Dewan Rakyat. Dan Perkara 68(4) mensyaratkan perakuan Yang di-Pertua bahawa peruntukan Perkara itu telah dipatuhi — perakuan yang “muktamad bagi segala maksud dan tidaklah boleh dipersoalkan di dalam mana-mana mahkamah”.

Perkara 68(5) meletakkan hadnya: mekanisme ini tidak terpakai bagi rang undang-undang pindaan Perlembagaan, selain pindaan yang dikecualikan daripada Perkara 159(3).

Fungsi pengawasan

Perkara 43(3) meletakkan asasnya dalam satu ayat: “Jemaah Menteri hendaklah bertanggungjawab secara bersama kepada Parlimen.” Perkara 43(2)(a) menetapkan bahawa Perdana Menteri dilantik daripada kalangan ahli Dewan Rakyat yang pada hemat Yang di-Pertuan Agong mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan itu, dan Perkara 43(4) memperuntukkan akibat apabila kepercayaan itu hilang.

Alat pengawasan hariannya terletak dalam Peraturan Mesyuarat.

• Pertanyaan. Peraturan 21(1) membenarkan pertanyaan diarahkan kepada Menteri mengenai hal dalam urusan jawatan mereka. Peraturan 22(2) mensyaratkan notis bertulis tidak lewat daripada 14 hari bekerja sebelum mesyuarat dimulakan, dan Peraturan 22(3) mengehadkan setiap ahli kepada tiga pertanyaan bertanda “Jawab Lisan” bagi satu hari mesyuarat.
• Jawatankuasa Kira-kira Wang Negara. Peraturan 77 mensyaratkan jawatankuasa ini dilantik pada awal tiap-tiap Parlimen untuk memeriksa kira-kira Kerajaan Malaysia dan penyata Ketua Audit Negara yang dibentangkan menurut Perkara 107. Ia terdiri daripada seorang Pengerusi dan Naib-Pengerusi yang dilantik oleh Majlis serta enam hingga dua belas orang ahli. Peraturan 77(4) melarang seorang Menteri daripada memegang jawatan Pengerusi atau menjadi ahlinya, dan Peraturan 77(5) memberinya kuasa memanggil orang hadir serta meminta dikeluarkan surat-surat dan rekod.
• Keistimewaan. Perkara 63(1) meletakkan kesahan prosiding di luar bidang kuasa mahkamah, dan Perkara 63(2) melindungi seseorang daripada prosiding mahkamah berkenaan apa-apa yang dikatakan atau apa-apa undi yang diberikan semasa mengambil bahagian dalam prosiding.

Kesilapan lazim

“Penggal Parlimen ialah lima tahun tepat.” Perkara 55(3) mengukur lima tahun dari tarikh mesyuarat pertama, bukan dari tarikh pilihan raya. Perkara 55(1) pula menetapkan had berasingan sebanyak enam bulan antara penggal.

“Yang di-Pertua mesti seorang Ahli Parlimen.” Perkara 57(1)(a) membenarkan pemilihan seseorang yang layak dipilih menjadi ahli, walaupun bukan ahli.

“Setiap kekosongan menghasilkan pilihan raya kecil.” Proviso kepada Perkara 54(1) memperuntukkan bahawa kekosongan yang dipastikan dalam masa dua tahun dari tarikh Parlimen akan terbubar di bawah Perkara 55(3) tidak diisi, melainkan Yang di-Pertua memberitahu Suruhanjaya Pilihan Raya secara bertulis bahawa kekuatan majoriti terjejas.

“Rang undang-undang mati apabila Parlimen diprorog.” Perkara 55(5) memperuntukkan sebaliknya bagi rang undang-undang yang belum diputuskan.

“Kuasa Parlimen tidak terhad.” Jadual Kesembilan membahagikan perkara antara Senarai Persekutuan, Senarai Negeri dan Senarai Bersama — lihat Parlimen Malaysia dan Perlembagaan Persekutuan.

Apa seterusnya

Untuk gambaran seluruh badan perundangan persekutuan, termasuk kedudukan Dewan Negara dan Yang di-Pertuan Agong dalam Perkara 44, baca Parlimen Malaysia. Untuk struktur dokumen yang menetapkan segala had di atas, termasuk prosedur pindaan di bawah Perkara 159, baca Perlembagaan Persekutuan. Latar belakang mengapa Sarawak dan Sabah memegang bilangan kerusi seperti yang tersenarai dalam Perkara 46(2) bermula dengan pembentukan Malaysia pada 1963.

Untuk mengesahkan mana-mana angka di halaman ini, rujuk teks Perlembagaan Persekutuan di lom.agc.gov.my dan Peraturan-peraturan Majlis Mesyuarat Dewan Rakyat di parlimen.gov.my.