Yang di-Pertuan Agong — Takhta Persekutuan yang Dipilih, Bukan Diwarisi

Bahasa Malaysia: Yang di-Pertuan Agong · English: The King of Malaysia (Supreme Head of the Federation) · 中文: 最高元首

Takhta persekutuan Malaysia tidak diwarisi. Ia ditawarkan.

Setiap lima tahun, Majlis Raja-Raja bersidang dan menawarkan jawatan Yang di-Pertuan Agong kepada seorang Raja mengikut susunan sebuah senarai yang ditetapkan dalam Perlembagaan. Tiada kempen, tiada calon awam, dan tiada pengundi selain Raja-Raja itu sendiri. Kertas undi yang digunakan tidak bernombor serta ditandakan dengan pen dan dakwat yang sama, kemudian dimasukkan ke dalam peti undi.

Rangka kerja itu terkandung dalam Perkara 32 dan Jadual Ketiga Perlembagaan Persekutuan — dan ia telah berjalan tanpa putus sejak Merdeka 1957.

Sekilas pandang

Gelaran perlembagaan	Ketua Utama Negara bagi Persekutuan, digelar Yang di-Pertuan Agong (Perkara 32(1))
Permaisuri	Raja Permaisuri Agong (Perkara 32(2))
Dipilih oleh	Majlis Raja-Raja (Perkara 32(3))
Tempoh jawatan	Lima tahun (Perkara 32(3))
Peraturan pemilihan	Jadual Ketiga, Bahagian I; pemecatan di bawah Bahagian III (Perkara 32(4))
Kolam kelayakan	Sembilan Raja Melayu
Setiausaha Majlis	Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja (Jadual Kelima, seksyen 4)
Sumpah jawatan	Perkara 37, di hadapan Majlis Raja-Raja
Yang memegang jawatan sekarang	Sultan Ibrahim Ibni Almarhum Sultan Iskandar (Johor), Yang di-Pertuan Agong ke-17, mulai 31 Januari 2024

Siapa yang memilih, dan siapa yang tidak

Majlis Raja-Raja ditubuhkan di bawah Perkara 38(1) dan disusun mengikut Jadual Kelima. Keanggotaannya penuh terdiri daripada sembilan Duli-Duli Yang Maha Mulia Raja-Raja dan empat Yang di-Pertua Negeri bagi negeri yang tidak mempunyai Raja.

Namun bagi urusan pemilihan, keanggotaan itu mengecil. Seksyen 7 Jadual Kelima memperuntukkan bahawa Yang di-Pertua Negeri tidak menjadi anggota Majlis bagi maksud apa-apa prosiding yang berhubungan dengan pemilihan atau pemecatan Yang di-Pertuan Agong, atau pemilihan Timbalan Yang di-Pertuan Agong.

Maka sembilan Raja sahaja yang berada di dalam bilik itu. Perkara 38(6)(a) pula menyatakan bahawa anggota Majlis boleh bertindak menurut budi bicara mereka dalam prosiding pemilihan dan pemecatan — iaitu tanpa nasihat Menteri Besar atau Jemaah Menteri.

Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja bertindak sebagai setiausaha Majlis (Jadual Kelima, seksyen 4) dan wajib memanggil mesyuarat tidak lewat daripada empat minggu sebelum habis tempoh jawatan Yang di-Pertuan Agong, dan apabila berlaku kekosongan (seksyen 6).

Bagaimana senarai pemilihan bergerak

Inilah bahagian yang paling kerap disalah faham. Giliran bukan ditetapkan sekali untuk selama-lamanya; ia dikira semula selepas setiap pemilihan.

Seksyen 4 Jadual Ketiga menetapkan mekanismenya:

• Senarai pertama (1957) disusun mengikut susunan keutamaan yang diiktiraf oleh Duli-Duli Yang Maha Mulia Raja-Raja antara mereka sendiri ketika itu — seksyen 4(1)(a).
• Selepas setiap pemilihan, mana-mana negeri yang mendahului negeri yang Rajanya telah dipilih dipindahkan ke hujung senarai, dan negeri yang Rajanya telah dipilih itu ditinggalkan daripada senarai — seksyen 4(2)(a).
• Apabila berlaku pertukaran Raja bagi sesuatu negeri yang masih ada dalam senarai, negeri itu dipindahkan ke hujung senarai — seksyen 4(2)(b).
• Apabila senarai habis, ia disusun semula supaya memasukkan sekali lagi negeri bagi semua Raja, tetapi mengikut susunan Raja-Raja negeri itu telah memegang jawatan Yang di-Pertuan Agong — seksyen 4(3).

Kesan seksyen 4(3) itulah yang menghasilkan pusingan kedua yang mengulangi susunan pusingan pertama. Seksyen 10 menjelaskan bahawa bagi maksud seksyen 4(3), perkataan “Raja” termasuklah seseorang bekas Raja.

Di dalam Mesyuarat Pemilihan

Seksyen 2 Jadual Ketiga menetapkan urutannya dengan jelas: Majlis Raja-Raja hendaklah menawarkan jawatan itu kepada Raja yang layak dipilih yang negerinya pertama dalam senarai. Jika Raja itu tidak menerima, tawaran dikemukakan kepada Raja negeri berikutnya, dan demikianlah seterusnya sehingga seorang Raja menerima jawatan itu.

Portal rasmi Majlis Raja-Raja memperincikan tatacara mesyuarat itu:

Langkah	Tatacara
Kertas undi	Tidak bernombor, ditandakan dengan pen dan dakwat yang sama, kemudian dimasukkan ke dalam peti undi
Pengundi	Hanya Raja-Raja sahaja yang boleh mengundi
Bentuk undi	Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja mengedarkan kertas undi yang mengandungi satu nama calon sahaja, untuk diperkenan atau ditolak
Ambang	Calon mesti mendapat majoriti lima undi sebelum Raja yang mempengerusikan mesyuarat menawarkan jawatan itu kepada Baginda
Pengiraan	Raja yang paling singkat memerintah dan tidak tersenarai sebagai calon mengira kertas undi bersama Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja
Selepas itu	Kertas undi dimusnahkan di hadapan Raja-Raja

Apabila tawaran diterima, seksyen 3 menghendaki Majlis mengisytiharkan Raja itu sebagai dipilih, dan Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja memberitahukan keputusan itu secara bertulis kepada kedua-dua Majlis Parlimen.

Sebelum menjalankan fungsinya, Perkara 37(1) menghendaki Yang di-Pertuan Agong mengangkat dan menandatangani sumpah jawatan dalam Bahagian I Jadual Keempat, di hadapan Majlis Raja-Raja dan dengan kehadiran Ketua Hakim Negara Mahkamah Persekutuan.

Kelayakan dan tempoh jawatan

Seksyen 1(1) Jadual Ketiga menetapkan bahawa seseorang Raja layak dipilih melainkan jika — Raja itu belum dewasa; atau Raja itu telah memberitahu Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja bahawa Baginda tidak berhasrat dipilih; atau Majlis Raja-Raja mengambil ketetapan melalui undi sulit bahawa Raja itu tidak sesuai menjalankan fungsi itu disebabkan kelemahan akal atau tubuhnya, atau kerana apa-apa sebab lain. Ketetapan sedemikian memerlukan sokongan sekurang-kurangnya lima anggota Majlis (seksyen 1(2)).

Perkara 32(3) memperuntukkan tiga cara tempoh jawatan itu boleh berakhir sebelum genap lima tahun: peletakan jawatan melalui surat yang ditandatangani sendiri dan ditujukan kepada Majlis Raja-Raja; pemecatan oleh Majlis Raja-Raja; atau apabila Baginda terhenti menjadi Raja. Ketetapan pemecatan di bawah Bahagian III Jadual Ketiga juga memerlukan sokongan sekurang-kurangnya lima anggota Majlis.

Terdapat juga jawatan Timbalan Yang di-Pertuan Agong di bawah Perkara 33, yang dipilih oleh Majlis Raja-Raja mengikut Bahagian II Jadual Ketiga dan menjalankan fungsi Yang di-Pertuan Agong semasa kekosongan atau ketiadaan Baginda.

Fungsi di bawah Perlembagaan

Perkara 39 meletakkan kuasa eksekutif Persekutuan pada Yang di-Pertuan Agong. Perkara 40(1) pula menetapkan bahawa pada menjalankan fungsi itu, Baginda bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri, dan Perkara 40(1A) menegaskan bahawa apabila Perlembagaan menghendaki Baginda bertindak mengikut nasihat, Baginda hendaklah menerima dan bertindak mengikut nasihat itu.

Fungsi	Peruntukan
Melantik Perdana Menteri — ahli Dewan Rakyat yang pada hemat Baginda mungkin mendapat kepercayaan majoriti	Perkara 43(2)(a)
Melantik Menteri lain atas nasihat Perdana Menteri	Perkara 43(2)(b)
Memanggil, memprorog dan membubarkan Parlimen	Perkara 55(1) dan 55(2)
Memperkenankan Rang Undang-Undang dalam masa tiga puluh hari; jika tidak, ia tetap menjadi undang-undang	Perkara 66(4) dan 66(4A)
Pemerintah Tertinggi angkatan tentera Persekutuan	Perkara 41
Kuasa pengampunan bagi kesalahan mahkamah tentera dan kesalahan di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya	Perkara 42(1)
Ketua agama Islam di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya	Perkara 3(5)
Ketua agama Islam di Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak, mengikut Perlembagaan Negeri masing-masing	Perkara 3(3)
Menyimpan dan menggunakan Mohor Besar Persekutuan	Perkara 36

Perkara 40(2) menyenaraikan fungsi yang boleh dijalankan menurut budi bicara Baginda: melantik seorang Perdana Menteri; tidak memperkenankan permintaan bagi pembubaran Parlimen; dan meminta diadakan mesyuarat Majlis Raja-Raja yang semata-mata berkenaan keistimewaan, kedudukan, kemuliaan dan kebesaran Duli-Duli Yang Maha Mulia Raja-Raja.

Sekatan ke atas jawatan

Perkara 34 meletakkan beberapa sekatan semasa Baginda memegang jawatan:

• Tidak menjalankan fungsi sebagai Raja negerinya, kecuali fungsi sebagai Ketua agama Islam — Perkara 34(1).
• Tidak memegang apa-apa jawatan yang baginya ada apa-apa saraan — Perkara 34(2).
• Tidak melibatkan diri secara aktif dalam apa-apa perusahaan komersial — Perkara 34(3).
• Tidak menerima emolumen yang kena dibayar kepadanya sebagai Raja negerinya — Perkara 34(4).
• Tidak meninggalkan Persekutuan lebih daripada lima belas hari tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja, kecuali semasa lawatan Negara — Perkara 34(5).

Perkara 32(1) juga memperuntukkan bahawa Baginda tidak boleh dikenakan apa-apa prosiding di dalam mana-mana mahkamah kecuali di dalam Mahkamah Khas yang ditubuhkan di bawah Bahagian XV. Perkara 33A menetapkan bahawa jika Baginda dipertuduh atas suatu kesalahan di Mahkamah Khas itu, Baginda terhenti menjalankan fungsi Yang di-Pertuan Agong, dan tempoh itu tetap dikira sebagai sebahagian daripada tempoh lima tahun.

Senarai Yang di-Pertuan Agong

Senarai rasmi Parlimen Malaysia menunjukkan susunan negeri dalam pusingan pertama dan pengulangannya dalam pusingan kedua:

Bil.	Negeri	Tempoh
1	Negeri Sembilan	3 Ogos 1957 – 1 April 1960
2	Selangor	14 April 1960 – 1 September 1960
3	Perlis	21 September 1960 – 20 September 1965
4	Terengganu	21 September 1965 – 20 September 1970
5	Kedah	21 September 1970 – 20 September 1975
6	Kelantan	21 September 1975 – 29 Mac 1979
7	Pahang	26 April 1979 – 25 April 1984
8	Johor	26 April 1984 – 25 April 1989
9	Perak	26 April 1989 – 25 April 1994
10	Negeri Sembilan	26 April 1994 – 25 April 1999
11	Selangor	26 April 1999 – 21 November 2001
12	Perlis	13 Disember 2001 – 12 Disember 2006
13	Terengganu	13 Disember 2006 – 12 Disember 2011
14	Kedah	13 Disember 2011 – 12 Disember 2016
15	Kelantan	13 Disember 2016 – 6 Januari 2019
16	Pahang	31 Januari 2019 – 30 Januari 2024
17	Johor	31 Januari 2024 – kini

Sembilan pemilihan pertama melengkapkan satu pusingan penuh kesembilan-sembilan negeri. Pemilihan kesepuluh dan seterusnya mengikut senarai yang disusun semula di bawah seksyen 4(3), iaitu mengikut susunan Raja-Raja negeri itu telah memegang jawatan tersebut.

Beberapa tempoh berakhir sebelum genap lima tahun. Perkara 32(3) menyediakan mekanisme untuk keadaan sedemikian, dan Perkara 33 menyediakan Timbalan Yang di-Pertuan Agong untuk menjalankan fungsi itu semasa kekosongan.

Salah faham yang lazim

“Giliran itu automatik.” Tidak. Seksyen 2 Jadual Ketiga menggunakan perkataan menawarkan. Seorang Raja boleh tidak menerima tawaran itu, dan tawaran kemudiannya beralih kepada negeri berikutnya dalam senarai. Seksyen 1(1)(b) juga membenarkan seseorang Raja memberitahu Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja bahawa Baginda tidak berhasrat dipilih.

“Semua tiga belas negeri mengambil giliran.” Tidak. Hanya sembilan negeri yang mempunyai Raja berada dalam senarai. Yang di-Pertua Negeri bagi Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak tidak layak dipilih dan tidak mengundi dalam pemilihan itu (Jadual Kelima, seksyen 7).

“Baginda berhenti menjadi Raja negerinya.” Tidak. Baginda kekal sebagai Raja negerinya — malah Perkara 32(3) menetapkan Baginda berhenti memegang jawatan Yang di-Pertuan Agong apabila terhenti menjadi Raja. Yang disekat ialah penjalanan fungsi negeri itu semasa memegang jawatan persekutuan (Perkara 34(1)).

“Agong ialah gelaran penuh.” Gelaran perlembagaan penuh ialah Yang di-Pertuan Agong; permaisuri Baginda digelar Raja Permaisuri Agong (Perkara 32(1) dan 32(2)).

“Rang undang-undang tidak boleh menjadi undang-undang tanpa perkenan.” Perkara 66(4) menetapkan tempoh tiga puluh hari untuk perkenan, dan Perkara 66(4A) memperuntukkan bahawa jika tempoh itu berlalu, Rang Undang-Undang itu tetap menjadi undang-undang seolah-olah ia telah diperkenankan.

Istilah berkaitan

Istilah	Maksud
Majlis Raja-Raja	Badan perlembagaan di bawah Perkara 38 dan Jadual Kelima; lazimnya bersidang tiga kali setahun
Timbalan Yang di-Pertuan Agong	Jawatan di bawah Perkara 33, dipilih mengikut Bahagian II Jadual Ketiga
Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja	Setiausaha Majlis Raja-Raja dan penjaga Mohor Besar Raja-Raja (Jadual Kelima, seksyen 3 dan 4)
Raja Permaisuri Agong	Gelaran isteri Yang di-Pertuan Agong (Perkara 32(2))
Mahkamah Khas	Mahkamah di bawah Bahagian XV, dirujuk dalam Perkara 32(1) dan 33A

Apa seterusnya

Untuk memahami kedudukan jawatan ini dalam struktur negara, baca Perlembagaan Persekutuan dan Parlimen Malaysia. Untuk latar sejarah bagaimana persekutuan sembilan buah Negeri Melayu itu terbentuk dan kemudiannya diperluas, lihat Kemerdekaan 1957 dan Pembentukan Malaysia 1963.

Teks berkuat kuasa bagi setiap petikan dalam halaman ini ialah Perlembagaan Persekutuan sendiri, yang diterbitkan oleh Jabatan Peguam Negara; tatacara mesyuarat pemilihan diterbitkan oleh Majlis Raja-Raja di portal rasminya.