Syariah — undang-undang Islam sebagai perkara negeri dalam sistem Malaysia

Bahasa Malaysia: Syariah / Syarak · English: Syariah (Islamic law) · 中文: 伊斯兰教法

“Syariah” ialah satu istilah, bukan satu mahkamah tunggal, dan bukan satu akta tunggal. Dalam perbualan harian ia merujuk hukum agama Islam. Dalam sistem perundangan Malaysia, istilah itu mempunyai kedudukan yang lebih tepat: undang- undang Islam dan hukum Syarak ialah perkara negeri, dan setiap negeri menguruskannya melalui enakmen dan Mahkamah Syariahnya sendiri.

Rencana ini menerangkan istilah dan kedudukan itu secara deskriptif daripada teks perlembagaan dan statut sahaja. Ia tidak mengulas mana-mana kes.

Perkara negeri, bukan perkara persekutuan

Perlembagaan Persekutuan membahagikan kuasa membuat undang-undang antara Parlimen dan Badan Perundangan Negeri melalui senarai dalam Jadual Kesembilan. Undang-undang Islam terletak dalam Butiran 1 Senarai II (Senarai Negeri).

Butiran itu meletakkan dalam kuasa negeri antaranya undang-undang Islam dan undang-undang diri serta keluarga bagi orang yang menganut agama Islam — termasuk pewarisan, pertunangan, perkahwinan, perceraian, nafkah, penjagaan, pemberian (hibah), wakaf, zakat, fitrah dan baitulmal — serta “penubuhan, susunan dan tatacara Mahkamah Syariah”.

Di bawah Perkara 74(2), Badan Perundangan Negeri boleh membuat undang-undang mengenai apa-apa perkara dalam Senarai Negeri. Maka setiap negeri meluluskan enakmennya sendiri, dan Mahkamah Syariah setiap negeri wujud di bawah enakmen itu.

Senarai Persekutuan menarik garisan yang sama dari arah bertentangan. Butiran 4 Senarai I memberi Parlimen kuasa ke atas “penubuhan dan susunan segala mahkamah selain Mahkamah Syariah”. Dengan kata lain, teks Perlembagaan sendiri mengasingkan Mahkamah Syariah daripada susunan mahkamah persekutuan.

Tiga had bidang kuasa Mahkamah Syariah

Butiran 1 bukan sekadar memberi kuasa; ia juga menetapkan sempadan. Ia memperuntukkan bahawa Mahkamah Syariah

mempunyai bidang kuasa hanya ke atas orang yang menganut agama Islam

dan hanya berkenaan perkara yang tersenarai dalam butiran itu, serta tiada bidang kuasa ke atas kesalahan kecuali setakat yang diberikan oleh undang-undang persekutuan.

Tiga had — kesemuanya termaktub dalam Perlembagaan:

Had	Maksud
Siapa	Hanya orang yang menganut agama Islam
Apa	Hanya perkara yang tersenarai dalam Butiran 1
Kesalahan	Hanya setakat yang diberikan oleh undang-undang persekutuan

Kedua-dua had pertama bersifat kumulatif: sesuatu perkara mesti melibatkan orang Islam dan termasuk dalam senarai butiran itu.

Had jenayah yang ditetapkan Parlimen

Kerana Butiran 1 menyatakan Mahkamah Syariah tiada bidang kuasa ke atas kesalahan “kecuali setakat yang diberikan oleh undang-undang persekutuan”, bahagian jenayah Mahkamah Syariah bergantung pada satu Akta Parlimen: Akta Mahkamah Syariah (Bidang Kuasa Jenayah) 1965 (Akta 355).

Seksyen 2 Akta 355 memberi bidang kuasa ke atas kesalahan terhadap perintah agama Islam oleh orang yang menganut agama itu, tertakluk kepada had berikut:

Hukuman	Had di bawah Akta 355, seksyen 2
Penjara	Tidak melebihi 3 tahun
Denda	Tidak melebihi RM5,000
Sebatan	Tidak melebihi 6 kali
Gabungan	Apa-apa gabungan hukuman di atas, dalam had tersebut

Sesuatu enakmen negeri boleh menetapkan had yang lebih rendah, tetapi tidak boleh menetapkan had yang lebih tinggi, kerana kuasa itu berpunca daripada undang-undang persekutuan.

Perkara 121(1A)

Fasal (1A) Perkara 121 dimasukkan ke dalam Perlembagaan dan berkuat kuasa pada 10 Jun 1988. Ia memperuntukkan bahawa mahkamah yang disebut dalam Fasal (1) — iaitu Mahkamah Tinggi (mahkamah sivil) — tidak mempunyai bidang kuasa berkenaan apa-apa perkara dalam bidang kuasa Mahkamah Syariah.

Fasal itu merupakan pengecualian bidang kuasa yang ditujukan kepada mahkamah sivil. Ia tidak dengan sendirinya mentakrifkan apakah bidang kuasa Mahkamah Syariah — takrif itu terletak dalam Butiran 1 dan dalam enakmen negeri (atau, bagi Wilayah Persekutuan, dalam undang-undang persekutuan). Ia juga tidak mewujudkan laluan rayuan antara kedua-dua sistem.

Tiga peringkat mahkamah, dalam setiap negeri

Setiap negeri membina bentuk tiga peringkat yang serupa, di bawah enakmennya sendiri:

Peringkat	Nama
Rendah	Mahkamah Rendah Syariah
Tinggi	Mahkamah Tinggi Syariah
Rayuan	Mahkamah Rayuan Syariah

Kerana setiap negeri menggubal enakmennya sendiri, had nilai tuntutan mal dan butiran tatacara berbeza dari satu negeri ke satu negeri — itulah sebabnya “had Mahkamah Syariah” tidak pernah menjadi satu angka nasional tunggal. Yang seragam di seluruh negara hanyalah had jenayah dalam Akta 355.

Di peringkat nasional, Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM), sebuah agensi di bawah Jabatan Perdana Menteri, menyelaras dan menyeragamkan pentadbiran undang-undang dan kehakiman Syariah. Ia menyelaras; ia bukan satu mahkamah yang berada di atas mahkamah-mahkamah negeri.

Pengecualian Wilayah Persekutuan

Butiran 1 bermula dengan satu pengecualian: ia tidak terpakai bagi Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya. Di sana, kerana tiada Badan Perundangan Negeri, Mahkamah Syariah ditubuhkan melalui undang-undang persekutuan — Akta Pentadbiran Undang-Undang Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1993 (Akta 505).

Salah faham lazim

“Syariah bermaksud satu mahkamah tunggal seluruh negara.” Tidak. Setiap negeri menubuhkan Mahkamah Syariahnya sendiri di bawah enakmennya sendiri; JKSM menyelaras pentadbiran, bukan menjadi mahkamah tertinggi negara.

“Mahkamah Syariah boleh mendengar apa-apa pertikaian yang melibatkan orang Islam.” Butiran 1 mengenakan dua had kumulatif — orang yang menganut agama Islam dan hanya perkara dalam butiran itu. Perkara di luar senarai itu berada di luar bidang kuasanya.

“Perkara 121(1A) menjadikan Mahkamah Syariah lebih tinggi daripada mahkamah sivil.” Fasal itu ialah pengecualian bidang kuasa yang ditujukan kepada mahkamah sivil. Ia tidak menyebut pangkat, dan tidak menambah apa-apa pada senarai perkara dalam Butiran 1.

“Setiap negeri mempunyai had hukuman yang sama.” Had jenayah dalam Akta 355 adalah nasional; had nilai mal, rujukan seksyen dan tatacara ditetapkan negeri demi negeri.

Apa yang seterusnya

Untuk gambaran penuh cara dua sistem mahkamah Malaysia dipisahkan, baca mahkamah sivil dan mahkamah Syariah. Untuk kedudukan agama Islam dalam Persekutuan, lihat Perkara 3; dan untuk cara Jadual Kesembilan membahagikan kuasa persekutuan dan negeri secara umum, lihat Perlembagaan Persekutuan.