Dewan Negara: Dewan Tinggi Parlimen yang Tidak Melalui Pilihan Raya Umum

Bahasa Malaysia: Dewan Negara · English: Senate · 中文: 上议院

Apabila Parlimen dibubarkan, kesemua 222 kerusi Dewan Rakyat menjadi kosong dan setiap ahlinya perlu bertanding semula. Tujuh puluh ahli Dewan Negara tidak. Tempoh jawatan mereka, menurut Perkara 45(3) Perlembagaan Persekutuan, “tidaklah tersentuh dengan pembubaran Parlimen”.

Perbezaan itu bukan kebetulan. Ia adalah titik reka bentuk paling penting antara dua Majlis dalam Parlimen Malaysia — dan punca kekeliruan yang paling kerap.

Jawapan ringkas

Dewan Negara ialah dewan tinggi (Senat) Parlimen. Perkara 44 Perlembagaan Persekutuan menetapkan Parlimen terdiri daripada Yang di-Pertuan Agong dan dua Majlis: Dewan Negara dan Dewan Rakyat.

Ahlinya digelar Senator. Tiada seorang pun daripada mereka dipilih oleh pengundi biasa. Mereka sama ada dipilih oleh Dewan Undangan Negeri atau dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong.

Dewan Negara lawan Dewan Rakyat

	Dewan Negara	Dewan Rakyat
Peruntukan	Perkara 45	Perkara 46
Bilangan ahli	70	222
Cara masuk	Dipilih oleh DUN atau dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong	Dipilih oleh pengundi dalam kawasan pilihan raya persekutuan
Umur minimum	30 tahun (Perkara 47(a))	18 tahun (Perkara 47(b), selepas pindaan Akta A1603)
Tempoh	Tiga tahun, maksimum dua penggal	Sehingga Parlimen dibubarkan
Kesan pembubaran Parlimen	Tempoh jawatan tidak tersentuh	Semua kerusi menjadi kosong
Pegawai pengerusi	Yang di-Pertua Dewan Negara	Yang di-Pertua Dewan Rakyat

Huraian penuh tentang dewan yang satu lagi ada dalam artikel Dewan Rakyat.

Satu lagi perbezaan yang mudah terlepas pandang: Perkara 43(2)(a) menghendaki Perdana Menteri seorang ahli Dewan Rakyat, tetapi Perkara 43(2)(b) membenarkan Menteri lain dilantik daripada mana-mana satu daripada dua Majlis itu. Inilah sebabnya seseorang boleh menjadi Menteri tanpa pernah bertanding dalam pilihan raya.

Dari mana datangnya 70 kerusi itu

Perkara 45(1) memecahkannya kepada tiga kumpulan:

Kumpulan	Bilangan	Cara
Dua orang bagi setiap Negeri (13 negeri)	26	Dipilih mengikut Jadual Ketujuh
Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur (2), Labuan (1), Putrajaya (1)	4	Dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong
Ahli lantikan am	40	Dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong
Jumlah	70	26 dipilih, 44 dilantik

Perhatikan bahagian tengah jadual itu. Kerana Wilayah Persekutuan tidak mempunyai Dewan Undangan Negeri, ia tidak boleh memilih senator — jadi Perlembagaan memberikan kerusinya melalui laluan lantikan.

Bagaimana 26 senator negeri dipilih

Jadual Ketujuh menetapkan prosedurnya, dan ia berlaku sepenuhnya di dalam Dewan Undangan Negeri:

1. Apabila berlaku kekosongan, Yang di-Pertuan Agong memberitahu Raja atau Yang di-Pertua Negeri bahawa pemilihan seorang Senator diperlukan.
2. Raja atau Yang di-Pertua Negeri menghendaki Dewan Undangan Negeri memilih seorang Senator “sebaik yang boleh”.
3. Nama calon dicadang dan disokong oleh ahli Dewan Undangan Negeri itu sendiri, berserta pernyataan bertulis daripada calon bahawa dia sudi berkhidmat.
4. Undian diambil, dan nama ahli yang mengundi bagi setiap calon direkodkan — ia bukan undi sulit.

Pengundi di negeri itu tidak mengundi senator secara langsung. Yang mengundi ialah wakil rakyat negeri yang mereka pilih.

Bagaimana 44 senator dilantik

Perkara 45(2) menetapkan kriteria bagi ahli lantikan. Mereka hendaklah orang yang pada pendapat Yang di-Pertuan Agong:

• telah memberikan perkhidmatan awam yang cemerlang; atau
• telah mencapai keunggulan dalam profesion, perkara komersial, perindustrian, pertanian, aktiviti kebudayaan atau perkhidmatan sosial; atau
• mewakili ras minoriti; atau
• berkebolehan mewakili kepentingan orang asli.

Satu perkara perlu dibaca bersama-sama. Perkara 40(1) memperuntukkan bahawa dalam menjalankan fungsinya di bawah Perlembagaan, Yang di-Pertuan Agong hendaklah bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri atau seorang Menteri yang bertindak di bawah kuasa am Jemaah Menteri, kecuali sebagaimana yang diperuntukkan sebaliknya oleh Perlembagaan. Lantikan senator bukan antara kuasa budi bicara yang dikecualikan itu.

Tiga tahun, dua penggal

• Tempoh jawatan: tiga tahun (Perkara 45(3)).
• Had penggal: tidak lebih daripada dua penggal, sama ada terus-menerus atau selainnya (Perkara 45(3A)).
• Kekosongan: hendaklah diisi dalam tempoh 60 hari dari tarikh Yang di-Pertua Dewan Negara memastikan ada kekosongan (Perkara 54(1)). Kegagalan berbuat demikian dalam tempoh itu tidak menidaksahkan lantikan yang dibuat kemudian. Satu pengecualian penting: Perkara 54(3) menetapkan bahawa tempoh 60 hari itu tidak terpakai bagi kekosongan senator yang dipilih oleh Negeri mengikut Jadual Ketujuh.
• Pegawai pengerusi: Dewan Negara memilih sendiri Yang di-Pertua dan Timbalan Yang di-Pertua daripada kalangan ahlinya, dan tidak boleh menjalankan apa-apa urusan lain semasa jawatan Yang di-Pertua kosong (Perkara 56(1)).

Kerana penggal tiga tahun itu berjalan mengikut kitarannya sendiri, keahlian Dewan Negara berubah secara berperingkat, bukan sekali gus selepas setiap pilihan raya umum.

Apa yang Dewan Negara boleh dan tidak boleh lakukan

Boleh. Perkara 66(2) membenarkan sesuatu rang undang-undang bermula di mana-mana satu daripada dua Majlis, tertakluk kepada Perkara 67. Perkara 66(1) dan 66(3) menghendaki rang undang-undang diluluskan oleh kedua-dua Majlis sebelum dipersembahkan kepada Yang di-Pertuan Agong untuk perkenan.

Tidak boleh — memulakan rang undang-undang kewangan. Perkara 67(1) memperuntukkan bahawa rang undang-undang yang membuat peruntukan bagi cukai, pinjaman, Kumpulan Wang Disatukan, pembayaran keluar masuk Kumpulan Wang itu dan perkara kewangan seumpamanya “tidak boleh dibawa masuk di Dewan Negara”.

Tidak boleh — menolak secara muktamad. Perkara 68 memberikan Dewan Negara kuasa melengahkan, bukan kuasa memveto:

Jenis rang undang-undang	Kesan jika Dewan Negara tidak meluluskannya
Rang undang-undang wang	Jika dihantar sekurang-kurangnya sebulan sebelum akhir sesi dan tidak diluluskan tanpa pindaan dalam sebulan, ia dipersembahkan kepada Yang di-Pertuan Agong (Perkara 68(1))
Rang undang-undang lain	Boleh diluluskan semula oleh Dewan Rakyat dalam sesi berikutnya, tetapi tidak lebih awal daripada setahun selepas ia mula-mula diluluskan (Perkara 68(2))
Rang undang-undang pindaan Perlembagaan	Perkara 68 tidak terpakai, kecuali pindaan yang dikecualikan daripada Perkara 159(3) — Perkara 68(5)

Perkara 68(4) menetapkan bahawa rang undang-undang yang dipersembahkan melalui laluan ini hendaklah membawa perakuan Yang di-Pertua Dewan Rakyat, dan perakuan itu muktamad serta tidak boleh dipersoalkan di mana-mana mahkamah.

Laluan penuh sesuatu rang undang-undang — dari bacaan pertama hingga perkenan diraja dan pewartaan — dihuraikan dalam artikel Bagaimana rang undang-undang menjadi undang-undang.

Kesilapan lazim

• “Senator dilantik oleh Perdana Menteri.” Perlembagaan menyebut lantikan dibuat oleh Yang di-Pertuan Agong. Perkara 40(1) pula menetapkan Baginda bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri.
• “Kesemua 70 senator dilantik.” Hanya 44. Baki 26 dipilih melalui undian di Dewan Undangan Negeri.
• “Wilayah Persekutuan memilih senatornya sendiri.” Empat kerusi Wilayah Persekutuan adalah kerusi lantikan, kerana wilayah itu tiada Dewan Undangan Negeri.
• “Dewan Negara boleh menghalang belanjawan.” Perkara 68(1) menghadkan kesannya kepada sebulan bagi rang undang-undang wang.
• “Senator kehilangan kerusi apabila kerajaan tumbang.” Perkara 45(3) menyatakan sebaliknya — tempoh jawatan tidak tersentuh dengan pembubaran Parlimen.
• “Bilangan 70 itu ditetapkan selama-lamanya.” Catatan pindaan yang tercetak pada Perkara 45(1)(b) menunjukkan bilangan ahli lantikan pernah berbunyi enam belas, kemudian dua puluh dua (Akta 26/1963), kemudian tiga puluh dua (Akta 19/1964), sebelum dipinda kepada empat puluh (Akta A442, berkuat kuasa 31 Disember 1978).

Perlembagaan membenarkan susunan ini diubah

Perkara 45(4) memberikan Parlimen tiga pilihan yang tersurat, melalui undang-undang:

• menaikkan kepada tiga bilangan ahli yang dipilih bagi setiap Negeri;
• memperuntukkan bahawa ahli bagi setiap Negeri dipilih melalui undi langsung pengundi Negeri itu;
• mengurangkan bilangan ahli lantikan atau menghapuskan ahli lantikan.

Peruntukan ini sudah wujud sejak Hari Merdeka. Setakat teks Cetakan Semula 2020, tiada satu pun daripada tiga pilihan itu telah dilaksanakan.

Istilah berkaitan

• Dewan Rakyat
• Yang di-Pertuan Agong
• Parlimen Malaysia
• Perlembagaan Persekutuan
• Wilayah Persekutuan

What’s next

Jika anda perlu mengesahkan mana-mana angka di atas, pergi terus kepada sumber utamanya: teks Perlembagaan Persekutuan di Portal Perundangan Persekutuan (lom.agc.gov.my), Perkara 44 hingga 68 dan Jadual Ketujuh. Setiap nombor dalam artikel ini datang daripada teks tersebut.

Untuk memahami apa yang berlaku kepada sesuatu rang undang-undang selepas kedua-dua Majlis meluluskannya, teruskan ke artikel Bagaimana rang undang-undang menjadi undang-undang; untuk gambaran institusi yang lebih luas, lihat Parlimen Malaysia.

Artikel ini dikelaskan sebagai sensitif (3R+1: perkara perlembagaan) di bawah dasar editorial NegaraKu.md. Ia ditulis secara deskriptif semata-mata — meliputi struktur dan fungsi sahaja — dan kekal sebagai draf sehingga disemak oleh manusia. Tiada angka diterbitkan melainkan ia boleh disahkan pada teks Perlembagaan Persekutuan itu sendiri.