Suruhanjaya Tenaga (ST, atau Energy Commission) ialah badan berkanun yang ditubuhkan di bawah Akta Suruhanjaya Tenaga 2001 (Akta 610) dan mula beroperasi pada 1 Januari 2002. Ia mengawal selia industri bekalan elektrik dan gas berpaip di Semenanjung Malaysia dan Wilayah Persekutuan Labuan — melesen, menetapkan tarif, dan menguatkuasakan Akta Bekalan Elektrik 1990, Akta Bekalan Gas 1993 dan Akta 610 itu sendiri. Sejak 1 Januari 2025 ia juga menjadi agensi penguatkuasa bagi Akta Kecekapan Tenaga dan Pemuliharaan Tenaga 2024 (Akta 861). ST ialah pengawal selia, bukan kementerian dasar: dasar tenaga negara digubal oleh Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air (PETRA).
- Ditubuhkan di bawah Akta Suruhanjaya Tenaga 2001 (Akta 610); mula beroperasi 1 Januari 2002, mengambil alih Jabatan Bekalan Elektrik dan Gas
- Seksyen 14 Akta 610 menyenaraikan 15 fungsi — daripada menasihati Menteri sehingga menguatkuasakan undang-undang bekalan tenaga dan mencegah penyalahgunaan kuasa monopoli
- Skop: industri bekalan elektrik dan gas berpaip di Semenanjung Malaysia dan Wilayah Persekutuan Labuan
- Sejak 1 Januari 2025 ST menguatkuasakan Akta Kecekapan Tenaga dan Pemuliharaan Tenaga 2024 (Akta 861), yang mewajibkan pengguna besar (≥21,600 GJ setahun) melantik pengurus tenaga berdaftar
- PETRA menggubal dasar; ST mengawal selia dan menguatkuasa — di bawah seksyen 16, ST bertanggungjawab kepada Menteri dan menuruti arahan berbentuk am
Untuk siapa: Pengendali utiliti, pemaju projek tenaga boleh baharu, pengurus tenaga, peguam tenaga, wartawan dan penyelidik yang perlu tahu pihak berkuasa mana mengawal apa dalam sektor tenaga Malaysia.
Dalam halaman ini
Apabila bekalan elektrik anda terputus, harga tarif naik, atau kilang anda tiba-tiba diwajibkan melantik seorang pengurus tenaga berdaftar — pihak berkuasa yang sama berada di sebalik ketiga-tiganya. Bukan kementerian, tetapi sebuah badan berkanun: Suruhanjaya Tenaga.
Apakah Suruhanjaya Tenaga, dan dari mana kuasanya?
Suruhanjaya Tenaga (ST, atau Energy Commission) ialah badan korporat yang diperbadankan oleh seksyen 3 Akta Suruhanjaya Tenaga 2001 (Akta 610) dengan nama rasmi “Suruhanjaya Tenaga”. Ia mula beroperasi pada 1 Januari 2002, mengambil alih fungsi bekas Jabatan Bekalan Elektrik dan Gas.
Mukadimah Akta 610 menyatakan tujuannya dengan padat: menubuhkan Suruhanjaya “dengan kuasa untuk mengawal selia aktiviti bekalan tenaga di Malaysia, dan untuk menguatkuasakan undang-undang bekalan tenaga”. Skop operasinya ialah industri bekalan elektrik dan gas berpaip di Semenanjung Malaysia dan Wilayah Persekutuan Labuan.
| Nama | Suruhanjaya Tenaga (Energy Commission of Malaysia) |
| Jenis | Badan berkanun; badan korporat (s.3, Akta 610) |
| Operasi bermula | 1 Januari 2002 |
| Statut pemboleh | Akta Suruhanjaya Tenaga 2001 (Akta 610) |
| Undang-undang dikuatkuasakan | Akta Bekalan Elektrik 1990 (Akta 447); Akta Bekalan Gas 1993 (Akta 501); Akta 610; Akta 861 (sejak 2025) |
| Skop | Industri bekalan elektrik dan gas berpaip, Semenanjung Malaysia + Labuan |
| Keahlian | Pengerusi, dua wakil Kerajaan, dan dua hingga empat ahli lain, dilantik oleh Menteri (s.5) |
| Ketua | Pengerusi, yang juga Ketua Pegawai Eksekutif (s.18) |
| Kementerian dasar | Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air (PETRA) |
| Laman web | st.gov.my |
Apa sebenarnya yang dikawal selia oleh ST?
Seksyen 14 Akta 610 memberikan Suruhanjaya lima belas fungsi. Laman ST sendiri menyusunnya kepada tiga tonggak — pengawalseliaan ekonomi, teknikal dan keselamatan. Antara fungsi utama seksyen 14(1):
| Perenggan s.14(1) | Fungsi |
|---|---|
| (a)–(c) | Menasihati Menteri tentang dasar dan hal ehwal bekalan elektrik serta gas berpaip |
| (d) | Melaksana dan menguatkuasakan undang-undang bekalan tenaga |
| (e)–(f) | Mengawal selia industri elektrik dan gas, serta melindungi orang ramai daripada bahaya |
| (g) | Menggalakkan kecekapan, ekonomi dan keselamatan dalam bekalan dan penggunaan |
| (h) | Melindungi persaingan dan mencegah penyalahgunaan kuasa monopoli atau kuasa pasaran |
| (i) | Menggalakkan penggunaan tenaga boleh baharu dan pemuliharaan tenaga tidak boleh baharu |
| (n) | Mengkaji semula undang-undang bekalan tenaga dan mengesyorkan pindaan kepada Menteri |
Dalam praktik, ini bermakna ST melesenkan penjana, pemegang lesen penghantaran dan pengedaran, serta pembekal gas berpaip; mengawal selia tarif melalui rangka kerja pengawalseliaan ekonominya; menetapkan piawaian keselamatan pepasangan elektrik dan gas; dan menyiasat kemalangan. Perhatikan perkataan “berpaip” (perenggan f) — mandat gas ST ialah gas melalui paip, bukan hulu minyak dan gas negara.
Bagaimana ST ditadbir?
Keputusan tidak tertumpu pada satu individu. Di bawah seksyen 5, Suruhanjaya terdiri daripada Pengerusi, dua ahli yang mewakili Kerajaan, dan dua hingga empat ahli lain — kesemuanya dilantik oleh Menteri. Seksyen 7 mengehadkan setiap penggal kepada tidak melebihi tiga tahun, dengan maksimum dua penggal berturut-turut. Seksyen 18 menjadikan Pengerusi merangkap Ketua Pegawai Eksekutif, bertanggungjawab atas pentadbiran harian.
Seksyen 16 menetapkan hierarki dengan jelas: Suruhanjaya bertanggungjawab kepada Menteri, dan Menteri boleh memberikan arahan berbentuk am — selaras dengan undang-undang bekalan tenaga — yang ST wajib laksanakan. ST membiayai operasinya melalui satu Kumpulan Wang (Fund) di bawah seksyen 24, disokong oleh fi lesen dan caj pentadbiran.
Apa peranan baharu ST di bawah EECA 2024?
Mandat ST berkembang pada 1 Januari 2025, apabila Akta Kecekapan Tenaga dan Pemuliharaan Tenaga 2024 (Akta 861) berkuat kuasa dan menamakan ST sebagai agensi penguatkuasanya. Menurut rekod portal perundangan Pejabat Peguam Negara, Akta itu mendapat perkenan DiRaja pada 14 November 2024 dan diwartakan pada 26 November 2024; skopnya, seperti Akta 610, meliputi Semenanjung Malaysia dan Labuan.
Kesan praktikalnya paling terasa oleh pengguna tenaga besar. Menurut lapor akhbar sewaktu penguatkuasaan, entiti yang menggunakan 21,600 gigajoule (GJ) atau lebih setahun — bersamaan bil elektrik tahunan sekitar RM2.4 juta — mesti melantik pengurus tenaga berdaftar, melaksanakan sistem pengurusan tenaga, dan menjalankan audit tenaga. Akta itu turut memperluas kawal selia kepada produk guna tenaga (melalui Standard Prestasi Tenaga Minimum) dan pelabelan kecekapan bangunan.
Apa beza ST dengan PETRA?
Ini kekeliruan yang paling lazim. PETRA — Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air — ialah kementerian yang menggubal dasar tenaga dan air negara. Suruhanjaya Tenaga ialah badan berkanun yang mengawal selia dan menguatkuasa.
Pembahagian ini tertulis dalam Akta 610 itu sendiri: perenggan 14(1)(a)–(c) memberi ST peranan menasihati Menteri tentang dasar, manakala seksyen 16 mewajibkan ST menuruti arahan am Menteri. Ringkasnya, PETRA memutuskan hala tuju; ST melesen, mengawal tarif, menetapkan piawaian dan menyiasat. Struktur organisasi ST yang baharu turut berkuat kuasa 1 Januari 2026 untuk menyokong agenda peralihan tenaga ini.
Apa yang seterusnya
- Undang-undang teras yang dikuatkuasakannya: Akta Bekalan Elektrik 1990 (Akta 447) dan Akta Bekalan Gas 1993 (Akta 501)
- Kewajipan baharu bagi pengguna besar: Akta Kecekapan Tenaga dan Pemuliharaan Tenaga 2024 (Akta 861)
- Baca statut asas di teks penuh Akta 610 atau semak mandat rasmi di laman “About Us” ST
Adakah Suruhanjaya Tenaga mengawal selia minyak dan petroleum?
Tidak. Mandat ST tertumpu kepada aktiviti bekalan tenaga di bawah undang-undang bekalan elektrik dan gas — iaitu Akta Bekalan Elektrik 1990 (Akta 447) dan Akta Bekalan Gas 1993 (Akta 501). Dalam Akta 610, perkataan 'gas' ditakrifkan secara kimia (antaranya metana, etana, propana, butana atau hidrokarbon lain); had 'melalui paip' pada mandat ST datang daripada fungsi bekalan gas melalui paip dalam seksyen 14 dan daripada undang-undang bekalan gas, bukan daripada makna perkataan 'gas' itu sendiri. Hulu minyak dan gas negara berada di bawah Petronas menurut Akta Kemajuan Petroleum 1974 (Akta 144), bukan ST.
Adakah ST menetapkan tarif elektrik yang saya bayar?
ST ialah pengawal selia ekonomi bagi tarif — ia menjalankan kajian tarif dan mengawal selia struktur tarif di bawah undang-undang bekalan elektrik. Tarif asas diluluskan oleh Kerajaan berdasarkan kajian ST, jadi ST mengawal proses tetapi keputusan akhir tarif asas bukan miliknya seorang.
Apa beza Suruhanjaya Tenaga dengan PETRA?
PETRA (Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air) ialah kementerian yang menggubal dasar tenaga dan air negara. Suruhanjaya Tenaga ialah badan berkanun pengawal selia yang melaksana dan menguatkuasakan undang-undang bekalan tenaga. Di bawah seksyen 16 Akta 610, ST bertanggungjawab kepada Menteri dan mesti memberi kesan kepada arahan berbentuk am daripada Menteri.
Perkara berikut sengaja tidak dinyatakan atau diterangkan secara umum sahaja sehingga disahkan oleh pakar bidang:
- Mekanisme permulaan kuat kuasa Akta 861: portal perundangan AGC menunjukkan notifikasi permulaan kuat kuasa P.U. (B) 521/2024 (kuat kuasa 24 November 2024), manakala penguatkuasaan dilaporkan bermula 1 Januari 2025 — sahkan tarikh permulaan kuat kuasa penuh dan bila tepatnya ST menjadi agensi penguatkuasa.
- Ambang RM2.4 juta bil elektrik tahunan sebagai padanan kepada 21,600 GJ setahun ialah anggaran daripada laporan akhbar (The Star/BERNAMA); sahkan terhadap peraturan subsidiari Akta 861.
- Bilangan fungsi seksyen 14 Akta 610 dinyatakan sebagai 15 — sahkan terhadap teks Akta 610 semasa (termasuk sebarang pindaan).
- Struktur organisasi baharu ST yang dilaporkan berkuat kuasa 1 Januari 2026 — sahkan butiran dan kesannya kepada mandat.
- Pemvestingan minyak dan gas dalam Petronas di bawah Akta Kemajuan Petroleum 1974 (Akta 144) — sahkan petikan seksyen yang tepat (s.2).
Sumber
- Energy Commission Act 2001 (Act 610) — full text — FAOLEX (FAO) — repositori pengehosan; statut digubal oleh Parlimen Malaysia
- About Us — Energy Commission (Suruhanjaya Tenaga) — Suruhanjaya Tenaga
- The Energy Commission of Malaysia (ST) Unveils New Organisational Structure, Effective January 2026 — Suruhanjaya Tenaga
- Energy Efficiency and Conservation Act 2024 (Act 861) — legislation record (Royal Assent 14/11/2024; Publication in Gazette 26/11/2024) — Pejabat Peguam Negara Malaysia (Attorney General's Chambers)
- Act 861 Comes Into Force Tomorrow, Towards Making Malaysia More Energy-Sustainable Country — BERNAMA
- Energy Efficiency and Conservation Act 2024 to be enforced on Jan 1, 2025 — The Star
- Petroleum Development Act 1974 (Act 144) — legislation record — Pejabat Peguam Negara Malaysia (Attorney General's Chambers)
Sejarah perubahan
| Versi | Tarikh | Perubahan | Oleh |
|---|---|---|---|
| 01.00 | 1 Ogo 2026 | Approved and published. | — |