Mendaftar dan Melesenkan Perniagaan di Sabah

Setiap panduan kebangsaan untuk mendaftar perniagaan di Malaysia menyuruh anda membuka EzBiz dan membayar RM60. Di Sabah, nasihat itu bukan sekadar tidak lengkap. Ia salah, dan mengikutnya menyebabkan anda berniaga secara menyalahi undang-undang sambil memegang sijil yang tidak bermakna di tempat anda berdiri.

Peruntukan yang menentukan segala-galanya

Seksyen 1(2) Akta Pendaftaran Perniagaan 1956:

Akta ini hendaklah terpakai bagi Semenanjung Malaysia sahaja.

Nota permulaan kuat kuasa mengesahkan jangkauannya: Semenanjung Malaysia mulai 1 Januari 1957, dan Wilayah Persekutuan Labuan mulai 15 Mac 1996 melalui P.U. (A) 121/1996. Sabah tiada dalam senarai itu dan tidak pernah ada.

Oleh itu, tiada Pendaftar Perniagaan yang mempunyai bidang kuasa ke atas Sabah, tiada nombor ROB bagi milikan tunggal Sabah, dan tiada apa-apa untuk didaftarkan oleh EzBiz. Garis panduan SSM sendiri menggambarkan perniagaan yang boleh didaftarkan sebagai perniagaan yang “beroperasi di Malaysia Barat yang merangkumi Semenanjung Malaysia dan Wilayah Persekutuan” — pengecualian itu secara ketinggalan, tetapi s.1(2) menyatakannya secara langsung.

Apa yang Sabah perlukan sebaliknya

Ordinan Pelesenan Perdagangan (Sabah Bab 144), berkuat kuasa sejak 1 Januari 1949 dan asalnya Ordinan No. 16 Tahun 1948.

Seksyen 3(1) ialah larangan operatif:

Tiada seorang pun boleh menjalankan di Sabah, sama ada sebagai prinsipal atau ejen, apa-apa perniagaan yang berkenaan dengannya lesen berniaga yang sah tidak berkuat kuasa pada masa itu, atau menjalankan apa-apa perniagaan sedemikian di mana-mana tempat selain daripada yang dinyatakan dalam lesen tersebut.

Seksyen 3(2) menambah bahawa lesen berniaga berasingan diperlukan bagi setiap tempat perniagaan. Tiga kedai bermakna tiga lesen, bukan satu lesen dengan tiga cawangan dicatatkan padanya — satu perbezaan struktur berbanding model RM5-satu-cawangan yang digunakan di bawah ROBA.

“Perniagaan” ditakrifkan dalam s.2 sebagai apa-apa perdagangan atau industri yang tidak dikecualikan di bawah Ordinan ini, tetapi tidak termasuk amalan sesuatu profesion. Amalan profesional berada di luar Bab 144 dan ditadbir oleh statut profesionnya sendiri.

Lesen berniaga bukanlah “pendaftaran perniagaan” dalam erti kata SSM — ia adalah kebenaran untuk berniaga di sesuatu tempat. Tetapi kerana tiada daftar nama perniagaan berasingan di Sabah, ia secara fungsinya adalah dokumen yang menjadikan perniagaan tidak diperbadankan itu sah dan boleh dikenal pasti.

Siapa yang mengeluarkannya

Seksyen 4(1): lesen berniaga dikeluarkan oleh pegawai pentadbir, atau pembantunya, yang bertanggungjawab ke atas daerah tempat premis itu terletak. Seksyen 4(2) membenarkan Menteri melantik mana-mana orang lain sebagai pihak berkuasa pelesenan bagi sesuatu kawasan — dan inilah cara majlis bandaraya dan perbandaran mula menguruskan prosesnya:

• Dewan Bandaraya Kota Kinabalu (DBKK) — Jabatan Pelesenan, aras bawah, Ibu Pejabat DBKK, Jalan Bandaran
• Majlis Perbandaran Sandakan dan Majlis Perbandaran Tawau
• Pejabat daerah di tempat lain — Kudat, Keningau dan lain-lain kini menghalakan pemohon ke Portal Digital Sabah e-Lesen seluruh negeri, yang mengendalikan permohonan baru dan pembaharuan bagi bidang kuasa Pejabat Daerah (majlis bandaraya dan perbandaran mengendalikan sistem berasingan mereka sendiri)

Jadi tiada satu kaunter seluruh Sabah dan tiada satu fi seragam. Pihak berkuasa pelesenan anda ditentukan oleh tempat premis anda terletak.

Berapa kosnya, secara jujur

DBKK menerbitkan RM25.00 setahun tambah caj pemprosesan RM10.00 bagi lesen berniaga Kota Kinabalu. Borang permohonan itu sendiri dijual pada harga RM1.00.

Jadual berkanun menunjuk ke arah yang sama apabila anda membacanya dengan betul. Jadual Pertama Bab 144 (di bawah tajuk Seksyen 7(3)), seperti yang diterbitkan oleh Jabatan Peguam Besar Negeri Sabah, menetapkan fi tahunan seragam sebanyak $25.00 bagi perdagangan yang disenaraikan — kontraktor pembinaan, peniaga dengan atau tanpa pengimportan, ejen perkapalan dan pengangkutan udara, dan selebihnya. Itu adalah dolar Malaya/Borneo Utara perpuluhan, bukan mata wang pra-perpuluhan. Kerana dolar dinamakan semula sebagai ringgit pada nilai setara ($1 = RM1) pada tahun 1975, $25.00 berkanun itu dibaca sebagai RM25.00 — tepat sama dengan kadar yang diterbitkan DBKK. Tiada perintah penukaran ringgit berasingan ditemui, dan nampaknya tiada; s.16 membenarkan Menteri meminda Jadual, tetapi tiada instrumen pindaan sedemikian diterbitkan, dan borang DBKK sendiri merujuk pada jadual “sebagaimana yang dipinda sehingga kini” tanpa menghasilkannya semula.

Jika anda di luar Kota Kinabalu, tanyalah majlis atau pejabat daerah anda tentang kadarnya. Jangan anggap angka DBKK boleh dibawa ke mana-mana.

Seksyen 7(2) memang memberikan peraturan prorata berguna yang bertahan daripada masalah mata wang: lesen yang dikeluarkan selepas 30 Jun berkos dua pertiga daripada fi, dan selepas 30 September, satu pertiga.

Peraturan 31 Disember

Seksyen 6:

Sesuatu lesen berniaga hendaklah terus berkuat kuasa sehingga hari ketiga puluh satu bulan Disember berikutnya selepas tarikh permulaannya.

Setiap lesen di Sabah tamat tempoh pada hari yang sama, tidak kira bila ia dikeluarkan. Lesen yang diambil pada bulan November bertahan kira-kira enam minggu sahaja. Itulah tujuan prorata s.7(2), dan itulah sebabnya musim pembaharuan adalah acara seluruh negeri yang tetap — DBKK membuka pembaharuan mulai November, dan portal e-perkhidmatannya menerima pembaharuan jika lesen telah tamat tempoh tidak lebih daripada dua tahun.

Pada masa penulisan ini, FAQ DBKK sendiri menyatakan bahawa permohonan baru belum boleh dibuat melalui e-perkhidmatan; pembaharuan boleh.

Memohon

Seksyen 5 menetapkan borangnya. Versi DBKK ialah borang Seksyen 5 berkanun bertajuk Ordinan Perlesenan Perdagangan, 1948, difailkan dengan Majlis Perbandaran atau Pejabat Daerah.

Seksyen 5(3) menghendaki nama, bekas nama, umur jika di bawah 21 tahun, kewarganegaraan dan tempat kediaman semua pemilik, rakan kongsi, ejen, pengurus dan sesiapa yang memegang kepentingan kewangan. Itu adalah pendedahan yang lebih luas daripada yang diminta oleh Borang A SSM. Seksyen 5(4) kemudiannya menghendaki perubahan difailkan dalam tempoh 14 hari.

Borang yang sama digunakan untuk setiap jenis entiti — pemohon mengisytiharkan sama ada ia milikan tunggal individu, perkongsian, Sdn Bhd, syarikat awam, koperasi atau lain-lain. Dokumen sokongan bagi pemilik tunggal atau perkongsian: perjanjian sewaan atau perjanjian jual beli (atau surat kebenaran tuan tanah atau pemegang lesen sedia ada untuk premis yang dikongsi), salinan kad pengenalan, dan bil kadar taksiran terkini (bil cukai kadaran). Salinan mesti diakui sah oleh Pesuruhjaya Sumpah, majistret, JP atau kerani pelesenan.

DBKK menyelenggara senarai dokumen berasingan bagi kedai runcit kampung: surat sokongan JKKK, pengesahan Ketua Kampung, salinan geran tanah dan pelan lokasi.

Sdn Bhd dan LLP masih persekutuan

Baik Akta Syarikat 2016 mahupun Akta Perkongsian Liabiliti Terhad 2012 tidak mengandungi klausa had wilayah seperti yang ada pada ROBA 1956 dalam s.1(2). Kedua-duanya terpakai di seluruh negara.

Borang permohonan DBKK menjelaskan persoalan praktikal: pemohon Sdn Bhd menyertakan dokumen Akta Syarikat 2016nya, dan pemohon LLP menyertakan Sijil Pendaftaran PLT (Akta 743) dan profil LLPnya. Lesen berniaga terletak di atas pemerbadanan persekutuan. Ia tidak menggantikannya, dan memerbadankan dengan SSM tidak melepaskan anda daripada s.3(1).

Lapisan-lapisan Sabah yang lain

Pas kerja. Garis panduan pelesenan DBKK menghendaki pemohon menjadi penduduk tempatan atau penduduk tetap Sabah, atau memegang pas kerja jika mereka dari Sarawak atau Semenanjung Malaysia; warga asing mesti melalui syarikat berdaftar dan memegang pas. Borang mengulangi perkara ini bagi pengarah syarikat yang dinamakan sebagai pengurus lesen, dan blok bancinya membezakan Warganegara Negeri Sabah daripada Bukan Warganegara Negeri Sabah. Ini berpunca daripada autonomi imigresen Sabah di bawah Perkara 161E Perlembagaan Persekutuan dan Bahagian VII Akta Imigresen 1959/63.

Lesen DBKK yang lain. Lesen berniaga hanyalah satu daripada banyak. DBKK secara berasingan mengeluarkan lesen komposit, lesen penjaja, lesen pengiklanan di bawah undang- undang kecil papan tanda 1983, lesen pusat kecantikan dan kesihatan, lesen hiburan awam di bawah Ordinan Hiburan Awam 1958, dan lesen petroleum di bawah Ordinan Petroleum 1960, selain undang-undang kecil yang meliputi premis makanan, hotel dan rumah tumpangan, perdagangan menjijikkan, pendandan rambut, dobi dan kaki lima.

Cukai Jualan Negeri Sabah — mungkin bukan anda. Enakmen Cukai Jualan Negeri 1998 mengenakan cukai ke atas barang yang ditetapkan yang dijual atau dibekalkan oleh seseorang yang menjalankan perniagaan di Sabah. Perintah kadar semasa menetapkan senarai komoditi yang sempit: 5% ke atas minyak petroleum mentah, kondensat, LNG, gas asli, ammonia, urea dan metanol mulai 1 Februari 2025, dan 5% ke atas emas dan perak yang dilombong di Sabah mulai 1 Januari 2025. Kedai, kafe atau perundingan Sabah biasa berada di luarnya sama sekali.

Labuan bukan Sabah. Labuan dikeluarkan daripada Negeri Sabah pada 16 April 1984 melalui Enakmen Wilayah Persekutuan Labuan 1984, dan ROBA 1956 dilanjutkan kepadanya pada 15 Mac 1996. Oleh itu, pemilik tunggal Labuan memang mendaftar dengan SSM. Jadual Kedua Bab 144 masih menamakan Labuan sebagai kawasan lembaga bandaran — itu adalah artifak sejarah yang mendahului pengeluaran 1984, bukan bidang kuasa yang masih hidup.

Kesilapan lazim

• Mendaftar di EzBiz untuk perniagaan Sabah. ROBA 1956 tidak menjangkau Sabah; sijil itu bukan instrumen yang dicari oleh pihak berkuasa pelesenan anda.
• Satu lesen untuk beberapa cawangan. Seksyen 3(2) menghendaki satu bagi setiap tempat perniagaan.
• Menganggap lesen 12 bulan. Seksyen 6 menamatkan setiap lesen pada 31 Disember.
• Membajet RM25 tambah RM10 DBKK di luar Kota Kinabalu. Setiap pihak berkuasa pelesenan menetapkan kadarnya sendiri dan kebanyakannya tidak menerbitkannya.
• Menyangka pemerbadanan SSM sudah memadai. Sdn Bhd yang berniaga di Sabah tanpa lesen berniaga masih melanggar s.3(1).
• Terlupa notifikasi perubahan 14 hari di bawah s.5(4) selepas rakan kongsi, pengurus atau alamat berubah.
• Tidak mempamerkan lesen. Seksyen 12(1) menghendaki ia dipamerkan dengan jelas pada premis, dan s.12(2) membenarkan pegawai pentadbir dan polis masuk untuk memeriksa.
• Menghantar pengarah Semenanjung untuk menguruskan premis berlesen tanpa pas kerja.

Apa seterusnya

Kenal pasti pihak berkuasa pelesenan anda melalui alamat premis anda, kemudian tanyalah pihak berkuasa itu tentang fi dan senarai dokumen semasanya berbanding bekerja daripada mana-mana artikel kebangsaan, termasuk yang ini. Jika anda memerbadankan, lakukan langkah SSM dan langkah Bab 144 sebagai dua projek berasingan dengan dua pemilik berasingan — ia bukan peringkat berturutan dalam satu proses, dan hanya salah satu daripadanya menjadikannya sah untuk membuka pintu.