Jabatan Perikanan Malaysia (DOF)

Setiap bot yang menebar pukat secara sah di perairan Malaysia akhirnya bertanggungjawab kepada satu agensi. Jabatan Perikanan Malaysia (DOF) — Department of Fisheries Malaysia — ialah badan persekutuan yang menguruskan sumber marin dan akuakultur negara serta melesenkan semua aktiviti perikanan. Ia beroperasi di bawah Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan (MAFS), mentadbir Akta Perikanan 1985 (Akta 317), dan diketuai oleh Ketua Pengarah Perikanan. Ibu pejabatnya terletak di Wisma Tani, Putrajaya, disokong oleh rangkaian pejabat negeri dan daerah.

Apakah yang dilakukan oleh DOF?

Visi rasmi DOF ialah “menjadi peneraju dalam transformasi perikanan yang mampan dan berdaya saing.” Misinya mempunyai tiga teras: membangunkan industri perikanan yang dinamik dan berasaskan pasaran melalui pendekatan kreatif dan inovatif; menguruskan sumber perikanan negara secara cekap dan mesra alam berasaskan maklumat saintifik dan tadbir urus yang baik; serta mempertingkatkan sistem penyampaian melalui modal insan yang mahir, berpengetahuan dan profesional.

Peranan yang dinyatakannya merangkumi pengurusan sumber perikanan berasaskan kepakaran teknikal dan saintifik, meningkatkan bekalan makanan domestik, menjana pendapatan bagi kumpulan sasar, menyumbang kepada eksport negara, melaksanakan Dasar Agromakanan Negara, dan mencapai kedaulatan makanan melalui pengeluaran ikan yang cukup sumber sendiri.

Undang-undang apakah yang mengawalnya?

Statut utama DOF ialah Akta Perikanan 1985 (Akta 317), yang menerima perkenan diraja pada 22 Mei 1985 dan berkuat kuasa pada 30 Mei 1985 (kecuali Bahagian IX bagi Sabah, mulai 1 Januari 1986). Disusun kepada sebelas bahagian dan 62 seksyen, ia meliputi pemuliharaan, pengurusan dan pembangunan penangkapan ikan maritim dan muara di perairan Malaysia, serta perlindungan mamalia akuatik, penyu dan perikanan sungai. Di bawah Akta ini, Ketua Pengarah Perikanan ialah pihak berkuasa pengurusan: Bahagian IV mengawal pelesenan umum dan Bahagian V vesel perikanan asing. Ia telah dipinda oleh Akta Perikanan (Pindaan) 1993 [Akta A854] dan Akta Perikanan (Pindaan) 2012 [Akta A1413].

Siapa yang memerlukan lesen?

Semua kegiatan menangkap ikan menggunakan peralatan dan bot atau vesel di perairan Malaysia tertakluk kepada Akta ini dan mesti dilesenkan. DOF mengeluarkan beberapa kategori:

Lesen / permit	Meliputi
Lesen vesel & peralatan tradisional	Bot dan alat menangkap ikan tradisional
Komersial laut dalam (C2)	Operasi menangkap ikan laut dalam
Menangkap tuna (C3)	Operasi menangkap tuna
Ternakan marin (SKL)	Akuakultur marin
Alat pengumpul ikan (MPPI)	Pemasangan penarik ikan
Kad nelayan	Anak kapal tempatan dan asing

Yang penting, pengeluaran lesen bagi Sampan, Zon A, Zon B dan Zon C dibekukan — hanya lesen laut dalam (C2) dan tuna (C3) yang masih tersedia. Lesen Sampan, apabila dikeluarkan, hanya diberikan kepada “nelayan tulen”: seseorang yang memegang kad pendaftaran menangkap ikan DOF, terlibat secara langsung dalam industri selama 120 hari setahun, tanpa pekerjaan lain.

Sebesar manakah sektor ini?

Nilai jumlah pengeluaran perikanan Malaysia pada 2023 ialah RM16.5 bilion, kenaikan 3.6% daripada RM15.9 bilion pada 2022. Pengeluaran ikan boleh dimakan ialah 1.79 juta tan metrik (turun 5.51% daripada 1.89 juta pada 2022), di samping 241 juta ekor ikan hiasan dan 26 juta ikat tumbuhan akuatik.

Konteks lebih luas daripada analisis yang disemak rakan sebaya: pada 2022 sektor ini bernilai RM15.97 bilion, menyumbang 11.6% KDNK pertanian dan 0.8% KDNK negara, serta menggaji secara langsung 149,630 pekerja. Pengeluaran terbahagi kepada 69% tangkapan marin, 30% akuakultur dan 1% daratan, dengan nisbah sara diri ikan makanan sebanyak 90.2%, penggunaan per kapita 46.22 kg, dan 48,605 vesel menangkap ikan aktif.

Apa seterusnya

Sahkan prosedur lesen semasa, yuran dan Ketua Pengarah yang sedang berkhidmat terus di portal DOF di dof.gov.my sebelum bergantung padanya. Angka pengeluaran 2024 dan sejarah institusi jabatan masih perlu disahkan berdasarkan laporan tahunan utama DOF.