Saman Trafik di Malaysia: Kenal Pasti Jenisnya, Semak dan Bayar Sebelum Ia Membesar

Seorang pemandu boleh menerima empat jenis saman yang kelihatan serupa di atas kertas — tetapi datang daripada empat pihak yang berbeza, dan mesti disemak di empat tempat yang berbeza. Ramai yang cuma tahu satu portal, lalu menyangka saman mereka “hilang” sedangkan ia sebenarnya duduk di sistem lain.

Artikel ini menerangkan siapa boleh menyaman anda di jalan raya Malaysia, dan di mana hendak menyemak serta membayarnya.

Empat pihak, empat sistem

Saman trafik bukan satu sistem tunggal yang dikendalikan satu agensi. Ia bergantung kepada siapa yang mengeluarkannya:

Pihak	Bila berlaku	Ciri utama
PDRM (polis)	Pegawai polis menahan kenderaan di tepi jalan	Saman diserahkan terus kepada pemandu di tempat kejadian
JPJ	Pegawai penguat kuasa JPJ, atau pemeriksaan kenderaan	Berkaitan pendaftaran kenderaan, lesen memandu dan syarat kelayakan jalan
AES / AwAS	Kamera automatik di lokasi tetap	Beroperasi 24 jam tanpa campur tangan pegawai; notis dihantar melalui pos ke alamat berdaftar pemilik kenderaan
PBT (pihak berkuasa tempatan)	Kesalahan seperti letak kereta salah tempat	Dikeluarkan oleh majlis bandaraya/perbandaran/daerah masing-masing, bukan JPJ atau PDRM

PDRM dan JPJ sama-sama berkuat kuasa di bawah Akta Pengangkutan Jalan 1987 (Akta 333) — statut yang menetapkan kewajipan mendaftar kenderaan dan memegang lesen memandu yang sah. Butiran struktur Akta itu sendiri dibincangkan dalam Akta Pengangkutan Jalan 1987.

Kamera automatik: bagaimana AES/AwAS berfungsi

Sistem yang pada asalnya dikenali sebagai AES (Automated Enforcement System) kini dinamakan semula sebagai AwAS (Automated Awareness Safety System). Ia merekod kesalahan seperti melebihi had laju dan memandu ketika lampu isyarat merah secara automatik menerusi kamera dan radar, tanpa memerlukan pegawai hadir di lokasi.

Selepas kesalahan dikesan, sistem menghantar data ke pusat kawalan, mengenal pasti pemilik kenderaan berdasarkan pangkalan data JPJ, dan menjana notis saman yang dihantar melalui pos ke alamat berdaftar.

Menurut laman AES FAQ rasmi JPJ, kadar kompaun bagi saman AwAS ditetapkan mengikut tempoh bayaran:

• RM150 jika dijelaskan dalam 1-15 hari selepas notis dikeluarkan
• RM200 jika dijelaskan dalam 16-30 hari
• RM300 jika dijelaskan dalam 31-60 hari

Jika saman AwAS tidak dijelaskan langsung dalam tempoh 60 hari, kes boleh dibawa ke mahkamah, dengan denda mahkamah antara RM300 hingga RM2,000 jika disabitkan kesalahan. Kadar bagi saman PDRM dan JPJ am (bukan AES) mengikut jenis kesalahan tidak dinyatakan di sini kerana angka semasa perlu disahkan terus pada portal rasmi berkenaan pada masa pembayaran.

Cara menyemak saman

Portal semakan bergantung kepada pihak yang mengeluarkan saman:

Saman JPJ dan AES/AwAS — boleh disemak melalui:

• Portal mySIKAP JPJ, yang membolehkan pengguna menyemak dan menguruskan saman menggunakan nombor kad pengenalan atau nombor pendaftaran kenderaan
• Aplikasi myJPJ, yang turut menawarkan semakan status saman JPJ secara terus dari telefon

Saman PDRM — disemak dan dibayar melalui portal rasmi MyBayar (mybayar.rmp.gov.my), yang menyatakan secara eksplisit bahawa semakan dan bayaran boleh dibuat “tanpa caj perkhidmatan” secara dalam talian.

Kompaun PBT (termasuk letak kereta) — disemak dan dibayar melalui PBTPay, portal pembayaran berpusat rasmi bagi pihak berkuasa tempatan yang dikendalikan oleh Jabatan Kerajaan Tempatan di bawah KPKT, atau terus melalui portal majlis tempatan berkenaan.

Portal rasmi kerajaan malaysia.gov.my turut menyediakan pautan ke perkhidmatan semakan saman JPJ sebagai salah satu perkhidmatan digital rasminya.

Cara membayar

Setelah saman dikenal pasti, bayaran boleh dibuat melalui portal berkenaan menggunakan kaedah dalam talian yang lazimnya disediakan seperti FPX (perbankan internet), kad debit/kredit, atau dompet digital — bergantung kepada portal yang digunakan. Sesetengah PBT turut menerima bayaran di kaunter atau melalui kaunter Pos Malaysia bagi mereka yang tidak menggunakan kaedah dalam talian.

Kesilapan biasa

• Menyemak di portal yang salah. Pemilik kenderaan sering menyemak hanya di satu portal (contohnya MyBayar PDRM) dan menyangka tiada saman, sedangkan saman sebenar berada di sistem JPJ atau PBT yang berlainan.
• Mengabaikan notis AES/AwAS kerana “tiada pegawai nampak.” Sistem ini beroperasi tanpa kehadiran pegawai; ketiadaan interaksi bersemuka tidak bermakna saman itu tidak sah.
• Menunggu terlalu lama untuk membayar. Kadar kompaun AwAS meningkat mengikut tempoh — daripada RM150 kepada RM300 dalam tempoh 60 hari — sebelum kes berisiko dibawa ke mahkamah.
• Menyangka saman PBT sama dengan saman JPJ/PDRM. Kompaun letak kereta daripada majlis tempatan diuruskan sepenuhnya berasingan, melalui PBTPay atau portal PBT itu sendiri.

Apa yang seterusnya

Halaman ini menerangkan jenis saman dan cara menyemak serta membayarnya secara am. Asas perundangan bagi pendaftaran kenderaan, lesen memandu dan kesalahan jalan raya dihuraikan dengan lebih terperinci dalam Akta Pengangkutan Jalan 1987, manakala struktur dan kuasa penguatkuasaan PDRM sendiri dibincangkan dalam Polis Diraja Malaysia (PDRM).