Dasar AI Malaysia: Pejabat AI Kebangsaan dan Pelan Tindakan AI

Apabila sesebuah negara mahu memandu kecerdasan buatan tetapi tidak mahu menunggu bertahun-tahun untuk sebuah undang-undang, ia membina sebuah pejabat dahulu. Itulah yang dilakukan Malaysia: daripada bermula dengan sebuah Akta AI, ia menubuhkan sebuah agensi penyelaras, menerbitkan satu set prinsip etika secara sukarela, dan menulis sebuah pelan lima tahun — kemudian barulah mula merangka statut selepas itu.

Hasilnya ialah satu pendirian undang-undang lembut (soft-law) berlapis yang mudah disalah tafsir. Tiada satu “undang-undang AI Malaysia” tunggal yang boleh dirujuk. Sebaliknya terdapat tiga bahagian bergerak — sebuah agensi, satu set garis panduan, dan sebuah pelan tindakan — di samping sebuah rang undang-undang tadbir urus yang kini mula terbentuk di belakangnya.

Siapa sebenarnya yang mengendalikan dasar AI di Malaysia?

Badan pusatnya ialah Pejabat AI Kebangsaan (NAIO). Kabinet meluluskannya pada 28 Ogos 2024, dan Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim melancarkannya pada 12 Disember 2024. Ia terletak di bawah Kementerian Digital dan, pada tahun pertamanya, beroperasi dengan bimbingan MyDIGITAL Corporation sepanjang tempoh inkubasi.

Tugas NAIO ialah penyelarasan: menyusun strategi pembangunan AI, memusatkan sumber, menyeragamkan tadbir urus melalui garis panduan etika, menggalakkan penggunaan AI yang bertanggungjawab, dan mempercepatkan inovasi melalui penyelidikan yang bersepadu. Dalam amalan, ia bertindak sebagai tisu penghubung antara kerajaan, industri, akademia dan masyarakat sivil, dengan menganjurkan sebahagian besar kerja itu melalui kumpulan kerja khusus.

Pejabat penyelaras itu kini telah dijadikan kekal. Pada penghujung Julai 2026, kerajaan melancarkan AI Malaysia Berhad (pendaftaran syarikat 202601028115), sebuah entiti kebangsaan di bawah Kementerian Digital yang secara rasmi menginstitusikan NAIO. Menurut The Edge Malaysia, langkah itu memberikan agenda AI “sebuah struktur tetap, tanggungjawab yang lebih luas dan mandat untuk melaksanakan”nya — satu lonjakan daripada sebuah pejabat penyelaras kepada sebuah badan pelaksana. The Edge melaporkan bahawa Shamsul Izhan Abdul Majid, yang telah mengetuai NAIO sejak penubuhannya, menamatkan perkhidmatannya pada Jun sebelum peralihan tersebut.

Cita-cita menyeluruh yang dikaitkan dengan semua ini ialah untuk Malaysia menjadi sebuah “Negara AI menjelang 2030.”

Apakah garis panduan yang sentiasa dipetik oleh semua orang?

Sebelum pejabat dan pelan itu, wujud dahulu buku panduan etika. Pada September 2024, Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi (MOSTI) melancarkan Garis Panduan Kebangsaan mengenai Tadbir Urus dan Etika AI (AIGE) sebagai sebahagian daripada Peta Jalan Kecerdasan Buatan Kebangsaan (AI-Rmap) 2021–2025.

Dua ciri paling penting. Pertama, garis panduan itu bersifat sukarela — ia menetapkan jangkaan dan membina kepercayaan dan bukannya mengenakan penalti. Kedua, ia disasarkan kepada tiga kumpulan pihak berkepentingan: pengguna akhir dan orang awam; penggubal dasar; serta pembangun dan penyedia teknologi. MOSTI menggambarkan AIGE sebagai sebuah “dokumen hidup” yang akan dikemas kini seiring perkembangan teknologi, dan meletakkannya sebagai asas untuk perundangan pada akhirnya.

Garis panduan ini berteraskan tujuh prinsip:

#	Prinsip AIGE	Apa yang dituntut
1	Keadilan	Mencegah bias dan diskriminasi
2	Kebolehpercayaan, keselamatan dan kawalan	Sistem beroperasi dengan selamat dan di bawah pengawasan manusia
3	Privasi dan keselamatan data	Melindungi maklumat peribadi
4	Keterangkuman	Akses dan penyertaan yang saksama
5	Ketelusan	Penjelasan jelas tentang cara AI mencapai keputusan
6	Kebertanggungjawaban	Tanggungjawab atas hasil AI
7	Manfaat manusia	Berkhidmat untuk kebajikan sosial dan mencegah penyalahgunaan

Bagi sesebuah perniagaan, AIGE ialah perkara paling hampir dengan senarai semak pematuhan kebangsaan pada hari ini — tidak boleh dikuatkuasakan dengan sendirinya, tetapi menjadi rujukan yang mungkin dijadikan sandaran oleh pengawal selia dan mahkamah sehingga sebuah statut wujud.

Apakah komitmen sebenar Pelan Tindakan AI 2026–2030?

Pelan itu ialah lapisan strategi. Pelan Tindakan AI Kebangsaan 2026–2030 — juga dijenamakan “Negara AI 2030” — menggantikan AI-Rmap 2021–2025 dan dibentangkan menjelang penghujung 2025. Ia diselaraskan oleh NAIO/AI Malaysia dan disusun sekitar 28 inisiatif: 14 yang mengaplikasikan AI kepada sektor tertentu, dan 14 inisiatif asas yang meliputi bakat, inovasi, infrastruktur, tadbir urus dan pembiayaan.

Sasaran utamanya adalah konkrit:

• AI menyumbang lebih RM60 bilion kepada KDNK menjelang 2030.
• Malaysia menduduki antara 20 negara teratas dalam kesediaan AI global menjelang 2030.

Sasaran itu ditetapkan berlatar belakangkan pasaran yang sudah pun bergerak. Data yang dipetik oleh US-ASEAN Business Council meletakkan sekitar 2.4 juta perniagaan Malaysia — kira-kira 27% — sebagai sudah menggunakan AI, dengan penggunaan berkembang kira-kira 35% setahun. Dalam kalangan pengguna, 65% melaporkan hasil yang lebih tinggi (secara purata peningkatan 19%) dan 72% menyebut peningkatan produktiviti yang ketara. Kekangan yang paling banyak disebut, ditandai oleh 52% responden, ialah kekurangan kemahiran — sebab itulah bakat merentasi separuh inisiatif asas dalam pelan itu.

Pelan ini direka untuk menyelaraskan ekosistem Malaysia dengan titik rujukan antarabangsa dan bukannya menyimpang daripadanya, dan Menteri Digital Gobind Singh Deo telah menggambarkannya sebagai mengukuhkan, bukan menggantikan, garis panduan etika AIGE.

Di manakah kedudukan undang-undang — adakah sebuah Akta AI akan datang?

Inilah bahagian yang berubah paling pantas. Sepanjang sebahagian besar 2024 dan 2025, pendirian Malaysia sengaja dibuat lembut: mentadbir melalui garis panduan sukarela dan undang-undang sektoral sedia ada, dan mengelakkan sebuah statut berdiri sendiri yang berat yang mungkin menyejukkan pelaburan.

Pendirian itu kini sedang berkembang. Menurut The Edge Malaysia, kerajaan sedang merangka sebuah rang undang-undang tadbir urus AI yang mengguna pakai pendekatan berasaskan risiko, dengan sasaran siap menjelang akhir 2026. Bersama-samanya, sebuah Institut Keselamatan AI Malaysia dirancang untuk menjalankan penilaian keselamatan, menguji model AI dan mengendalikan latihan pasukan merah (red-teaming). Dengan kata lain, gambaran “tiada Akta AI” itu menjadi sasaran yang bergerak: undang-undang lembut kekal sebagai realiti operasi hari ini, tetapi pengawasan berkanun dan berperingkat risiko secara jelas berada dalam peta jalan.

Beginilah cara bahagian-bahagian itu disusun mengikut masa:

Tarikh	Peristiwa penting
2021–2025	Peta Jalan AI Kebangsaan (AI-Rmap) — rangka kerja terdahulu
September 2024	MOSTI melancarkan garis panduan etika AIGE (sukarela)
28 Ogos 2024	Kabinet meluluskan Pejabat AI Kebangsaan
12 Disember 2024	PM Anwar melancarkan NAIO di bawah Kementerian Digital
Penghujung 2025	Pelan Tindakan AI Kebangsaan 2026–2030 dibentangkan
Penghujung Julai 2026	AI Malaysia Berhad dilancarkan, menginstitusikan NAIO
Akhir 2026 (sasaran)	Rang undang-undang tadbir urus AI berasaskan risiko untuk disiapkan

Apakah maknanya jika anda membina atau menggunakan AI di Malaysia?

Buat masa ini, tiada lesen untuk diperoleh dan tiada rejim penalti khusus AI. Garis dasar praktikalnya ialah: patuhi tujuh prinsip AIGE, patuhi undang-undang sedia ada yang sudah menyentuh AI (perlindungan data, peraturan sektoral), dan perhatikan rang undang-undang tadbir urus itu dengan teliti kerana sebuah undang-undang berasaskan risiko akan memperkenalkan kewajipan yang berskala mengikut betapa berisiko tingginya sistem anda.

Apa seterusnya

Persoalan penting yang menanggung beban ialah rang undang-undang tadbir urus itu. Jika ia tiba menjelang sasaran akhir 2026 dengan struktur berasaskan risiko yang tulen, Malaysia beralih daripada undang-undang lembut kepada peraturan AI berkanun, dan prinsip-prinsip AIGE memperoleh gigi. Perhatikan tiga perkara: peringkat risiko rang undang-undang itu dan penggunaan mana yang dikira sebagai “berisiko tinggi”; penubuhan Institut Keselamatan AI Malaysia dan apa yang sebenarnya dituntut oleh penilaiannya; dan pelaporan kemajuan pertama berbanding sasaran KDNK RM60 bilion dan kesediaan 20 teratas. Artikel ini akan dikemas kini apabila dokumen-dokumen itu diterbitkan.