5G, JENDELA dan Model Dua Rangkaian di Malaysia

Tanya dua orang Malaysia bagaimana rangkaian mudah alih negara ini dikendalikan dan anda selalunya akan mendapat dua jawapan yang berbeza dan separuh betul — kerana sebenarnya ada dua kisah berasingan yang bercampur aduk. Satu ialah pelan liputan jalur lebar dengan nama yang kebanyakan orang pernah lihat pada sepanduk kerajaan. Satu lagi ialah pertarungan pantas tentang siapa yang boleh memiliki paip 5G. Memahami kesambungan Malaysia moden bermakna memisahkan kedua-dua kisah ini dengan jelas.

Apakah JENDELA, dan mengapa Malaysia memerlukannya?

JENDELA — Jalinan Digital Negara — ialah pelan jalur lebar kebangsaan Malaysia. Ia dilancarkan pada Ogos 2020 sebagai usaha yang diselaraskan untuk membaiki peta kesambungan yang tidak seragam: liputan kuat di bandar, liputan nipis atau tiada di kawasan luar bandar, Malaysia Timur, dan hamparan tanah ladang dan pedalaman negara yang panjang.

Yang penting, JENDELA ialah satu pelan, bukan syarikat. Ia dikendalikan melalui Kementerian Komunikasi dan Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM), dan ia menetapkan sasaran yang perlu disampaikan oleh pengendali telekomunikasi dan penyedia talian tetap. Ia menghimpunkan beberapa lapisan infrastruktur:

• Perluasan 4G untuk meningkatkan liputan mudah alih di kawasan berpenduduk.
• Pengembangan gentian untuk melalui lebih banyak rumah dan perniagaan dengan jalur lebar tetap berkelajuan tinggi.
• Satelit / capaian tanpa wayar jalur lebar (BWA) untuk lokasi terpencil yang tidak dapat dicapai menara secara ekonomik.
• Kesediaan 5G, meletakkan asas untuk lapisan mudah alih generasi seterusnya.

JENDELA sengaja disusun dalam fasa, setiap satu dengan sasaran berangka yang tegas berbanding garis dasar September 2020. Itulah yang membolehkannya dinilai.

Apakah yang sebenarnya disampaikan oleh JENDELA Fasa 1?

Fasa 1 berjalan dari 2020 hingga akhir 2022, dan ia ditamatkan setelah mengatasi sasaran utamanya. Apabila Menteri Komunikasi merumuskan angka akhir S4 2022, angkanya melebihi rancangan di seluruh papan.

Metrik	Garis dasar September 2020	Sasaran Fasa 1	Keputusan Fasa 1 (akhir 2022)
Liputan 4G kawasan berpenduduk	91.8%	96.9%	96.92%
Premis gentian dilalui	4.96 juta	7.5 juta	7.74 juta
Kelajuan jalur lebar mudah alih (purata Ookla)	—	35 Mbps	116.03 Mbps
Lokasi satelit / BWA	—	839	839 (semua dilaksanakan)

Beberapa daripada ini wajar diteliti semula. Angka gentian mewakili kira-kira 2.78 juta premis baharu yang dilalui dalam tempoh sekitar 27 bulan — pembinaan jalur lebar tetap yang besar dalam tempoh yang singkat. Kelajuan purata 116.03 Mbps (dengan median 43.46 Mbps) jauh melepasi sasaran 35 Mbps, walaupun angka purata itu menggabungkan trafik 4G dan 5G. Dan 839 tapak satelit itu tertumpu di tempat yang paling memerlukannya: 523 di Sarawak, 138 di Sabah, dan 178 di Semenanjung Malaysia.

Fasa 1 juga menghasilkan jejak 5G sebenar yang pertama. Laporan akhir Fasa 1 merekodkan liputan 5G sebanyak kira-kira 47.1% kawasan berpenduduk pada penutup S4 2022; menjelang Februari 2023, DNB telah membina 4,363 tapak 5G dan liputan telah meningkat kepada kira-kira 54.7% — liputan yang wujud, walaupun penggunaan pengguna masih rendah pada ketika itu.

Apakah yang disasarkan oleh JENDELA Fasa 2?

Fasa 2 mengalihkan penekanan daripada “sebahagian besar negara” kepada “kesemuanya.” Beberapa peratus terakhir penduduk yang sukar dicapai — masyarakat luar bandar dalam, pedalaman dan pulau — mahal untuk dilayani, dan di situlah tepatnya Fasa 2 menuju.

Sasaran Fasa 2, yang ditetapkan untuk dicapai menjelang akhir 2025, adalah:

• Liputan internet 100% di kawasan berpenduduk, menggunakan gabungan menara dan capaian tanpa wayar jalur lebar.
• 9 juta premis dilalui dengan capaian berkeupayaan gigabit.
• Kelajuan jalur lebar mudah alih 100 Mbps, memanfaatkan 5G.

Kemajuan telah menjejaki lebih awal di bahagian jalur lebar tetap: premis gentian yang dilalui telah mencapai kira-kira 9.82 juta menjelang akhir Januari 2026, sudah melepasi sasaran 9 juta. Di bahagian mudah alih, liputan 5G kawasan berpenduduk telah meningkat kepada 82.4% menjelang Ogos 2025 (atas 7,489 tapak pemancar DNB), dengan keseluruhan liputan internet dan komunikasi kawasan berpenduduk pada 98.82% dan penembusan jalur lebar mudah alih 5G sebanyak 82.7 langganan setiap 100 penduduk.

Pelaksanaan itu juga diteruskan ke dalam tranche “JP2” seterusnya: kerajaan persekutuan memperuntukkan RM780 juta di bawah Belanjawan 2026, dengan SKMM mengeluarkan permintaan cadangan pada 31 Mac untuk memperluas liputan — termasuk mengembangkan 4G dan 5G di mana mungkin dan menggunakan kesambungan yang disalurkan satelit untuk tempat yang paling sukar dicapai, merentasi 2,700 tapak yang dirancang.

Satu peringatan ketika membaca angka-angka ini: JENDELA mengukur liputan kawasan berpenduduk, bukan luas daratan. Tajuk “diliputi 98.82%” tidak bermakna 98.82% wilayah Malaysia mempunyai isyarat — ia bermakna hampir di mana-mana tempat orang benar-benar tinggal ada isyarat.

Mengapa Malaysia beralih daripada satu rangkaian 5G kepada dua?

Di sinilah kisah kedua bermula — dan ia adalah kisah tadbir urus sebanyak mana ia kisah kejuruteraan.

Apabila Malaysia memutuskan cara membina 5G, ia menolak pendekatan biasa yang membenarkan setiap syarikat telko membina rangkaiannya sendiri. Sebaliknya, ia mewujudkan rangkaian borong tunggal (SWN). Digital Nasional Berhad (DNB) ditubuhkan pada 2021, dimiliki oleh Kementerian Kewangan, dan ditetapkan sebagai penyedia infrastruktur 5G tunggal di bawah Arahan Menteri No. 3 Tahun 2021 (dikeluarkan pada 31 Mei 2021). Setiap pengendali mudah alih akan membeli kapasiti 5G daripada satu rangkaian dikongsi ini pada harga borong yang dikawal selia.

Logiknya ialah kecekapan: satu rangkaian mengelakkan menara berganda, mempercepat liputan negara, dan memberi pengendali yang lebih kecil capaian atas syarat yang sama. Dan dari segi liputan, ia berjaya — DNB membina dengan pantas.

Tetapi reka bentuk rangkaian tunggal menarik kritikan berterusan atas tiga aspek:

• Harga dan ketelusan perjanjian borong yang syarikat telko diminta menerima.
• Risiko pemusatan dalam meletakkan aset strategik negara di dalam satu entiti.
• Tadbir urus, termasuk bagaimana monopoli milik kerajaan akan dipertanggungjawabkan.

Tekanan itu menghasilkan pusingan-U dasar: bukannya satu rangkaian yang dikongsi semua orang, Malaysia akan mempunyai dua rangkaian yang bersaing.

Bagaimana rangkaian 5G kedua dianugerahkan — dan kepada siapa?

Peralihan kepada model dua rangkaian berlaku dengan pantas sepanjang 2024:

• 21 Jun 2024 — satu Arahan Menteri menetapkan spektrum yang akan diterima oleh pemenang rangkaian kedua.
• Julai 2024 — SKMM mengeluarkan Pakej Maklumat Pemohon, secara rasmi membuka tender.
• 1 November 2024 — SKMM menamakan U Mobile sebagai penyedia rangkaian 5G kedua.
• 31 Disember 2024 — Arahan Menteri No. 4 Tahun 2024 membatalkan arahan rangkaian borong tunggal 2021, menamatkan monopoli DNB dan memaktubkan model dua rangkaian.

Empat pengendali membida: CelcomDigi, Maxis, U Mobile dan Telekom Malaysia. SKMM berkata ia memilih U Mobile selepas pertimbangan terperinci tentang merit teknikal dan komersial setiap pelan. Kemenangan datang dengan satu syarat tegas: kerana keempat-empat syarikat telko secara kolektif memegang pegangan dalam DNB, U Mobile terpaksa melupuskan pegangan sahamnya dalam DNB dan keluar daripada rangkaian itu untuk menumpukan perhatian membina rangkaiannya sendiri.

U Mobile melancarkan rangkaian keduanya, berjenama ULTRA5G, pada 18 Ogos 2025, mula beroperasi terlebih dahulu di Berjaya Times Square (dikatakan sebagai pusat beli-belah pertama negara yang sepenuhnya berkeupayaan 5G). Ia dibina sebagai rangkaian 5G kendiri (SA) dengan penghirisan rangkaian, menggunakan Huawei dan ZTE sebagai rakan kongsi teknologi, dan U Mobile menetapkan sasaran liputan penduduk 80% menjelang separuh kedua 2026.

Spektrum manakah yang menyokong kedua-dua rangkaian?

Spektrum ialah bahan mentah yang terhad bagi mana-mana rangkaian mudah alih, dan anugerah rangkaian kedua itu, pada terasnya, ialah anugerah spektrum. Arahan Menteri 21 Jun 2024 menetapkan dengan tepat apa yang akan diperoleh pemenang:

Jalur	Blok	Peranan utama
700MHz	2 × 20MHz (berpasangan)	Liputan kawasan luas dan dalam bangunan — frekuensi rendah merambat jauh dan menembusi dinding
3.5GHz (jalur C)	100MHz	Kapasiti dan kelajuan — jalur pertengahan menyampaikan pemprosesan tinggi yang dikaitkan dengan 5G

Pemasangan kedua-dua jalur ini adalah sengaja dan standard bagi rangkaian 5G moden. Lapisan 700MHz melakukan kerja berat pada capaian: ia yang membolehkan rangkaian mendakwa liputan penduduk yang luas, terutamanya di dalam bangunan dan di kawasan luar bandar. Lapisan 3.5GHz melakukan kerja berat pada prestasi: di situlah kelajuan muat turun pantas dan kependaman rendah berada, paling sesuai untuk lokasi bandar padat dan bertrafik tinggi. Rangkaian dengan hanya satu daripada dua akan bergelut — liputan tanpa kapasiti terasa perlahan, kapasiti tanpa liputan mempunyai zon mati.

DNB, sebagai rangkaian borong tunggal asal, sudah mengendalikan 5G merentasi jalur liputan dan kapasiti sebelum rangkaian kedua tiba, iaitu bagaimana ia mencapai 82.4% kawasan berpenduduk menjelang Ogos 2025. Oleh itu, model dua rangkaian bermakna dua pengendali masing-masing memegang spektrum liputan-tambah-kapasiti mereka sendiri, bersaing untuk membina.

Apakah yang berlaku kepada DNB selepas kerajaan berundur?

DNB terselamat daripada peralihan dasar, tetapi pemilikannya berubah daripada awam kepada swasta secara berperingkat.

Sewaktu model itu beralih, syarikat telko yang menggunakan DNB mengambil ekuiti di dalamnya. Sebelum kerajaan keluar, struktur yang dilaporkan ialah:

Pemegang saham	Pegangan
Kementerian Kewangan (MoF Inc)	41.67%
CelcomDigi	19.44%
Maxis	19.44%
YTL	19.44%

Langkah terakhir ialah pemergian kerajaan. Pada 7 Mac 2026, CelcomDigi dan Maxis masing-masing menyelesaikan pembelian saham MoF Inc, membayar RM327,872,640.28 setiap satu. Transaksi itu menandakan kerajaan keluar daripada perniagaan borong 5G dan menjadikan DNB entiti milik swasta sepenuhnya yang dimiliki oleh syarikat telko dan YTL.

Maka Malaysia berakhir dengan dua rangkaian 5G di bawah pemilikan yang berbeza: DNB, kini dimiliki secara kolektif oleh CelcomDigi, Maxis dan YTL; dan ULTRA5G U Mobile, dimiliki dan dikendalikan oleh U Mobile sahaja.

Bagaimana anda patut membezakan semua ini? Rangka keputusan pantas

Jika anda cuba meletakkan mana-mana kepingan berita kesambungan Malaysia, tanya tiga soalan mengikut urutan:

1. Adakah ia mengenai sasaran liputan, gentian, 4G atau peratusan “kawasan berpenduduk”? → Itu ialah JENDELA, pelan jalur lebar kebangsaan. Pihak berkuasa yang berkaitan ialah Kementerian Komunikasi / SKMM.
2. Adakah ia mengenai siapa yang membina atau memiliki rangkaian 5G, spektrum, atau harga borong? → Itu ialah soalan rangkaian 5G — DNB dan, sejak 2024, rangkaian kedua U Mobile.
3. Adakah ia mengenai pelan telefon anda sendiri? → Itu ialah pengendali runcit anda (CelcomDigi, Maxis, U Mobile, dan jenama prabayar mereka). Rangkaian 5G yang anda sebenarnya gunakan bergantung pada pengendali mana anda membeli SIM anda — pelanggan CelcomDigi dan Maxis berjalan terutamanya atas DNB; pelanggan U Mobile berjalan atas rangkaian U Mobile sendiri.

Memisahkan ketiga-tiga lapisan itu — pelan, rangkaian, pengendali — adalah tabiat paling berguna untuk membaca topik ini dengan betul.

Kesilapan dan salah tanggapan biasa

• Menganggap JENDELA dan DNB sebagai perkara yang sama. Ia bukan. JENDELA ialah pelan jalur lebar berbilang tahun yang meliputi 4G, gentian dan satelit; DNB ialah syarikat yang ditubuhkan khusus untuk membina 5G. JENDELA kekal melangkaui apa sahaja yang berlaku kepada mana-mana pengendali rangkaian tunggal.
• Menganggap “dua rangkaian” bermakna pengguna memilih rangkaian. Model dua rangkaian adalah mengenai persaingan infrastruktur borong, bukan menu di kedai telefon. Anda masih membeli pelan daripada pengendali runcit; rangkaian di bawahnya ditentukan oleh pengendali itu.
• Membaca “kawasan berpenduduk” sebagai “seluruh negara.” Angka liputan seperti 82.4% (5G) atau 98.82% (internet) diukur berbanding di mana orang tinggal, bukan jumlah luas daratan. Hutan, tanah tinggi dan laut terbuka Malaysia tidak berada dalam penyebut itu.
• Mengelirukan liputan 5G dengan penggunaan 5G. Peratusan liputan yang tinggi bermakna isyarat tersedia; ia tidak bermakna kebanyakan orang menggunakan 5G. Pada penutup Fasa 1 (S4 2022), liputan 5G sebanyak kira-kira 47.1% kawasan berpenduduk wujud bersama penggunaan sebenar yang rendah.
• Mempercayai DNB masih milik kerajaan. Sehingga Mac 2026, Kementerian Kewangan telah keluar; DNB kini milik swasta sepenuhnya.

Apa yang seterusnya

Kedua-dua kisah masih bergerak. Di bahagian JENDELA, cabarannya ialah aritmetik batu terakhir: beberapa peratus terakhir masyarakat yang tidak bersambung adalah yang paling mahal untuk dilayani, itulah sebabnya satelit dan capaian tanpa wayar jalur lebar begitu banyak dalam tranche kemudian. Perhatikan angka liputan “kawasan berpenduduk” menghampiri 100% dan sasaran kelajuan mudah alih menetap sekitar 100 Mbps.

Di bahagian rangkaian, era dua rangkaian masih muda, dan ujian utamanya ialah persaingan. U Mobile perlu membina rangkaian kedua yang benar-benar menyaingi liputan dan kualiti DNB, manakala DNB — kini dipegang secara swasta oleh syarikat telko yang membeli daripadanya — perlu membuktikan model komersial yang mampan di luar pemilikan kerajaan. SKMM akan terus membentuk spektrum, harga dan obligasi liputan merentasi kedua-duanya.

Kerana angka tegas di sini berubah setiap suku tahun, anggap angka dalam artikel ini sebagai bentuk struktur kesambungan Malaysia, bukan papan markah langsung. Untuk peratusan liputan, kiraan tapak dan angka pelanggan terkini, semak kenyataan SKMM dan Kementerian Komunikasi secara langsung. Untuk lihat lebih dekat pengendali runcit dan bagaimana penggabungan membentuk semula pasaran, lihat panduan iringan tentang syarikat telko dan 5G Malaysia.