Majlis Agama Islam Negeri di Malaysia

Tanya siapa yang menguruskan zakat, wakaf dan masjid di negeri anda, dan jawapannya bukan sebuah kementerian di Putrajaya — tetapi sebuah badan berkanun negeri yang bertanggungjawab kepada Raja negeri itu sendiri. Badan itu ialah Majlis Agama Islam Negeri (MAIN), dan wujudnya di setiap negeri berpunca daripada satu prinsip perlembagaan: hal ehwal agama Islam ialah perkara negeri, bukan persekutuan.

Mengapa agama Islam ialah perkara negeri?

Perlembagaan Persekutuan membahagikan kuasa membuat undang-undang antara Persekutuan dan negeri melalui Jadual Kesembilan. Undang-undang Islam dan pentadbiran hal ehwal agama Islam diletakkan dalam Senarai Negeri (Senarai II), yang bermakna hanya Dewan Undangan Negeri berkuasa menggubal undang-undang berkenaan bagi orang Islam di negeri masing-masing.

Kesan langsung susunan ini: setiap negeri mempunyai enakmen pentadbiran agama Islamnya sendiri, dan peruntukan boleh berbeza antara satu negeri dengan negeri yang lain. Tiada satu undang-undang Islam persekutuan yang seragam terpakai di seluruh negara; sebaliknya terdapat 14 rangka kerja negeri yang selari tetapi tersendiri.

Perkara 3(1) Perlembagaan pula menyatakan bahawa “Islam ialah agama bagi Persekutuan; tetapi agama-agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai di mana-mana bahagian Persekutuan.” Perkara 11 seterusnya menjamin hak setiap orang untuk menganuti dan mengamalkan agamanya. Dalam pada itu, Perkara 11(4) memperuntukkan bahawa undang-undang negeri (dan undang-undang persekutuan bagi Wilayah Persekutuan) boleh mengawal atau menyekat pengembangan sebarang doktrin atau kepercayaan agama dalam kalangan orang yang menganut agama Islam — satu peruntukan yang berkait langsung dengan bidang kuasa negeri dalam hal ehwal Islam. Peruntukan-peruntukan ini membentuk latar perlembagaan yang menaungi kerja MAIN.

Siapa Ketua Agama Islam di setiap negeri?

Perlembagaan mengekalkan Raja Melayu sebagai Ketua Agama Islam di negeri masing-masing. Bagi negeri yang tiada Raja, kedudukan itu dipegang oleh Yang di-Pertuan Agong.

Kedudukan	Negeri / wilayah
Raja negeri (Sultan / Raja / Yang di-Pertuan Besar) sebagai Ketua Agama Islam	Sembilan negeri beraja: Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Perak, Perlis, Selangor, Terengganu, Negeri Sembilan
Yang di-Pertuan Agong sebagai Ketua Agama Islam	Melaka, Pulau Pinang, Sabah, Sarawak (Perkara 3(3)) dan Wilayah Persekutuan (Perkara 3(5))

Perkara 3(2) turut memperuntukkan bahawa bagi sebarang perbuatan atau istiadat yang dipersetujui oleh Majlis Raja-Raja supaya diperluas ke seluruh Persekutuan, setiap Raja lain akan memberi kuasa kepada Yang di-Pertuan Agong untuk mewakilinya sebagai Ketua Agama Islam. MAIN berperanan sebagai badan yang membantu dan menasihati Ketua Agama Islam ini dalam menjalankan tanggungjawab pentadbiran.

Apakah yang ditadbir oleh Majlis Agama Islam Negeri?

MAIN ialah badan berkanun yang ditubuhkan di bawah enakmen pentadbiran agama Islam negeri. Secara umum, skop kerjanya merangkumi:

• Zakat dan fitrah — MAIN diberi kuasa memungut dan mengurus kutipan zakat dan fitrah di negerinya di bawah enakmen pentadbiran agama Islam.
• Wakaf — MAIN menjadi pemegang amanah tunggal bagi semua harta wakaf. Sebagai pemegang amanah tunggal, MAIN boleh melantik pihak lain untuk mengurus mawquf bagi pihaknya, mengiktiraf pelantikan sedia ada, atau menamatkan pelantikan.
• Masjid dan surau — pengurusan rumah ibadat dan hal ehwal kariah di bawah bidang kuasa negeri.
• Fatwa — setiap negeri mempunyai jawatankuasa fatwa dan Mufti yang bertindak sebagai penasihat utama Raja dalam hal keagamaan. Menurut kerangka pentadbiran agama Islam negeri, fatwa yang diputuskan oleh jawatankuasa fatwa negeri secara amnya memperoleh kesan perundangan di negeri berkenaan setelah diwartakan; kedudukan tepatnya bergantung kepada enakmen negeri masing-masing dan wajar disemak terhadap sumber rasmi.
• Harta amanah dan pusaka Islam — MAIN boleh bertindak sebagai wasi atau pentadbir harta amanah tertentu mengikut enakmen negeri.

Yayasan Waqaf Malaysia menegaskan kedudukan ini dengan jelas: “Majlis-Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) adalah pemegang amanah tunggal bagi semua harta wakaf” sebagaimana dinyatakan menerusi akta atau enakmen perundangan Islam di negeri-negeri.

Berapa banyak Majlis Agama Islam yang ada?

Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR) menyenaraikan 14 Majlis Agama Islam yang merangkumi 13 negeri dan Wilayah Persekutuan. Antaranya termasuk Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan (MAIWP), Majlis Agama Islam Selangor (MAIS), Majlis Agama Islam Negeri Sembilan (MAINS), Majlis Agama Islam Melaka (MAIM), Majlis Agama Islam Johor (MAIJ), Majlis Ugama Islam Pahang (MUIP), Majlis Agama Islam dan Adat Melayu Terengganu (MAIDAM), serta majlis-majlis di Kelantan, Perlis, Kedah, Perak, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak.

Setiap majlis beroperasi secara berasingan di bawah enakmen negerinya, dengan nama, struktur dan singkatan tersendiri. Sebab itulah, contohnya, wakaf di Selangor ditadbir oleh MAIS mengikut enakmen Selangor, manakala di Johor ditadbir oleh MAIJ mengikut enakmen Johor.

Bagaimana pula penyelarasan antara negeri?

Kerana setiap negeri berkuasa sendiri, wujud mekanisme penyelarasan di peringkat kebangsaan tanpa mengatasi bidang kuasa negeri. Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) berperanan menyelaras pentadbiran Islam antara negeri, dan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan menyatukan wakil jawatankuasa fatwa negeri untuk membincangkan isu bersama.

Namun keputusan di peringkat kebangsaan bersifat penyelarasan dan nasihat. Sesuatu fatwa hanya mengikat dari segi undang-undang apabila diterima pakai oleh negeri dan diwartakan di bawah enakmen negeri berkenaan. Dengan kata lain, penyelarasan kebangsaan tidak menghapuskan kedudukan negeri sebagai pihak berkuasa muktamad dalam hal ehwal Islamnya.

Apa seterusnya

Rangka pentadbiran Islam di Malaysia bersifat berlapis: prinsip perlembagaan di peringkat Persekutuan, kuasa perundangan di Dewan Undangan Negeri, dan pelaksanaan oleh MAIN, Mufti dan Mahkamah Syariah di setiap negeri. Untuk memahami sesuatu peraturan khusus — kadar zakat, prosedur wakaf, atau sesuatu fatwa — rujukan yang tepat ialah enakmen dan majlis negeri yang berkenaan, bukan satu sumber persekutuan tunggal.

Draf ini disediakan dengan bantuan AI dan menunggu semakan manusia. Ia bersifat maklumat umum sahaja, bukan nasihat perundangan atau keagamaan. Untuk kedudukan rasmi, sila rujuk enakmen negeri dan Majlis Agama Islam Negeri yang berkaitan.