# Negeri Sembilan: takhta yang dipilih dan pusaka yang diwarisi sebelah ibu

> Profil Negeri Sembilan — ibu negeri Seremban, institusi Yang di-Pertuan Besar yang dipilih oleh Undang Yang Empat, dan Adat Perpatih, sistem adat matrilineal berasal usul Minangkabau yang masih membentuk struktur sosial negeri ini.

- Category: states
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/states/negeri-sembilan

---

Di lapan negeri Melayu yang lain, soalan "siapa raja seterusnya" dijawab oleh
susur galur. Di Negeri Sembilan, ia dijawab oleh empat orang ketua adat.

Itulah perbezaan struktur yang paling ketara antara Negeri Sembilan dengan
negeri-negeri jirannya seperti [Johor](/states/johor) dan
[Selangor](/states/selangor) — dan ia bukan kebiasaan semata-mata, tetapi
tersurat dalam Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

## Fakta utama

| | |
| --- | --- |
| Ibu negeri pentadbiran | Seremban |
| Bandar diraja | Seri Menanti (dalam daerah Kuala Pilah) |
| Ketua negeri | Yang di-Pertuan Besar |
| Penduduk | 1,199,974 orang (Banci Malaysia 2020) |
| Keluasan | 665,647.44 hektar (kira-kira 6,656 km persegi) |
| Daerah pentadbiran | Tujuh |
| Komposisi etnik | Melayu 61.5%, Cina 22.9%, India 15.1%, lain-lain 0.5% (angka portal rasmi negeri) |
| Adat utama | Adat Perpatih (matrilineal, berasal usul Minangkabau) |

Sumber: keluasan, senarai daerah dan komposisi etnik daripada portal rasmi
Kerajaan Negeri Sembilan; jumlah penduduk daripada Banci Malaysia 2020 (papan
pemuka Kawasanku, DOSM). Peratusan etnik yang disiarkan portal negeri tidak
bertarikh dan tidak dinyatakan asasnya, jadi ia tidak boleh dianggap sebagai
pecahan Banci 2020 — banci mengasingkan bukan warganegara sebagai kategori
tersendiri.

## Bagaimana Yang di-Pertuan Besar diangkat

Gelaran ketua negeri di sini ialah **Yang di-Pertuan Besar**, bukan Sultan.
Gelaran itu mencerminkan cara jawatan tersebut diisi.

Apabila jawatan itu kosong, kuasa untuk memilih pengganti terletak pada
**Undang Yang Empat** — ketua adat bagi empat luak: Sungai Ujong, Rembau,
Jelebu dan Johol. Mereka memilih daripada kalangan waris diraja yang layak
menurut adat.

Prosedur berkaitan jawatan Yang di-Pertuan Besar terkandung dalam Perkara 10
hingga 12 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. Perkara 14 pula
memperuntukkan bahawa setiap Undang bagi Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan
Rembau hendaklah seorang yang dipilih secara sah menurut adat luaknya
masing-masing.

Perhatikan arah aliran kuasa itu. Ia menaik, bukan menurun:

1. Kumpulan adat dalam sesebuah luak memilih Undang luak itu.
2. Empat Undang bersama-sama memilih Yang di-Pertuan Besar.
3. Yang di-Pertuan Besar menjadi ketua negeri dan menyempurnakan istiadat
   pengiktirafan bagi Undang yang telah dipilih oleh luaknya.

Di sebelah pentadbiran moden pula, struktur negeri merangkumi Yang di-Pertuan
Besar, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri, Dewan Undangan Negeri, Menteri Besar,
Dewan Keadilan dan Undang, serta pentadbiran peringkat daerah — sebagaimana
disenaraikan pada portal rasmi kerajaan negeri. Peruntukan negeri ini beroperasi
dalam kerangka [Perlembagaan Persekutuan](/law/federal-constitution).

Selain empat Undang, portal rasmi turut menyenaraikan satu jawatan berasingan
iaitu **Tunku Besar Tampin**.

## Adat Perpatih: keturunan dikira sebelah ibu

Adat Perpatih ialah sistem adat matrilineal yang berasal daripada alam
Minangkabau di Sumatera dan dibawa masuk oleh perantau yang membuka kawasan ini.
Ia menyusun masyarakat menjadi kumpulan kekeluargaan bertingkat.

| Peringkat kumpulan | Ketua |
| --- | --- |
| Suku | Lembaga |
| Perut | Buapak |
| Ruang | Tua Ruang / Tua Besar |
| Rumpun | Kodim |

Portal rasmi kerajaan negeri menyenaraikan dua belas suku: Biduanda, Paya
Kumboh, Tanah Datar, Batu Hampar, Tiga Nenek, Anak Acheh, Mungkal, Sri
Melenggang, Anak Melaka, Sri Lemak, Batu Belang dan Tiga Batu.

Kesan praktikalnya mudah dinyatakan: seseorang menyertai suku ibunya, dan harta
pusaka adat secara tradisinya kekal dalam garis perempuan suku itu. Adat ini
menentukan keahlian dan kedudukan dalam struktur adat — ia tidak menggantikan
undang-undang persekutuan.

Portal rasmi menyifatkan adat ini sebagai sesuatu yang dinamik dan menyesuaikan
diri dengan peredaran zaman, bukan beku.

## Sembilan "negeri" dalam nama

Nama negeri ini merujuk kepada sembilan luak yang membentuknya. Portal rasmi
kerajaan negeri menyenaraikan: Sungai Ujong, Rembau, Johol, Jelebu, Jempol,
Seri Menanti, Inas, Terachi dan Gunung Pasir.

Sebelum campur tangan British, setiap Undang mentadbir luaknya secara
berasingan. Sistem Residen British kemudiannya memperkenalkan peraturan negeri
yang lebih berpusat.

Wilayah ini pernah berada di bawah [Kesultanan Melaka](/malaysia/melaka-sultanate)
sebelum 1511, dan kemudiannya menjadi sebahagian daripada kerajaan Johor.

## Tujuh daerah pentadbiran

| Daerah | Keluasan (hektar) |
| --- | --- |
| Jempol | 148,458.42 |
| Jelebu | 135,354.27 |
| Kuala Pilah | 102,666.99 |
| Seremban | 95,360.71 |
| Tampin | 85,161.10 |
| Port Dickson | 58,053.10 |
| Rembau | 40,592.79 |

Seremban, ibu negeri, terletak kira-kira 60 kilometer dari Kuala Lumpur dan
menempatkan Wisma Negeri, iaitu Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri. Negeri
Sembilan bersempadan dengan Selangor, Pahang, Johor dan Melaka, dengan garis
pantai menghadap Selat Melaka di Port Dickson.

## Seri Menanti

Bandar diraja negeri ini terletak di Seri Menanti, daerah Kuala Pilah.

Istana Lama Seri Menanti mula dibina pada 1902 dan siap sepenuhnya pada 1908,
dibina oleh tukang bernama Kahar dan Taib dari Minangkabau atas titah Tuanku
Muhammad ibni Tuanku Antah. Bangunan empat tingkat itu didirikan tanpa
menggunakan sebatang paku logam, sebaliknya menggunakan teknik pasak kayu.

Istana itu pernah menjadi tempat bersemayam rasmi Yang di-Pertuan Besar dan kini
berfungsi sebagai Muzium Diraja.

## Salah faham lazim

**"Luak sama dengan daerah."** Tidak. Luak ialah unit adat; daerah ialah unit
pentadbiran. Sempadannya berbeza, dan bilangannya pun berbeza — sembilan luak
dalam nama negeri, empat luak yang mempunyai Undang, tujuh daerah pentadbiran.

**"Yang di-Pertuan Besar melantik Undang."** Perkara 14 meletakkan pemilihan
Undang pada adat luak masing-masing. Peranan istana ialah pengiktirafan dan
istiadat, bukan pemilihan awal.

**"Adat Perpatih bermakna wanita memerintah."** Adat ini matrilineal, bukan
matriarki. Keturunan, keahlian suku dan harta pusaka adat mengalir melalui garis
ibu, manakala jawatan adat seperti Lembaga dan Undang disandang oleh lelaki yang
dipilih daripada garis tersebut.

**"Semua negeri Melayu sama sahaja."** Perbandingan dengan negeri seperti
[Johor](/states/johor) menunjukkan sebaliknya: setiap negeri mempunyai
undang-undang tubuhnya sendiri, dan Negeri Sembilan ialah satu-satunya yang
menggabungkan pemilihan ketua negeri dengan sistem adat matrilineal.

## Nota tentang keadaan semasa

Artikel ini menerangkan struktur perlembagaan dan adat sahaja. Ia tidak membuat
sebarang penentuan mengenai mana-mana pertikaian atau tafsiran yang sedang
berlangsung.

Pada tarikh kemas kini artikel ini, portal rasmi kerajaan negeri menyenaraikan
jawatan Undang Luak Rembau dan Undang Luak Sungai Ujong sebagai kosong, dan
tafsiran Perkara 10 hingga 14 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959
telah menjadi bahan perbincangan awam pada 2026. Pembaca yang memerlukan
kedudukan semasa hendaklah merujuk terus kepada pengumuman rasmi kerajaan negeri
dan warta negeri.

Artikel ini berstatus draf dan belum melalui semakan manusia.

## Apa seterusnya

- Rujuk teks Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 dalam salinan
  rasmi jika anda memerlukan perkataan sebenar Perkara 10 hingga 14.
- Untuk data penduduk dan ekonomi peringkat daerah atau DUN, gunakan papan
  pemuka Kawasanku dan katalog data DOSM.
- Untuk perbandingan struktur negeri, lihat [Johor](/states/johor) dan
  [Selangor](/states/selangor); untuk kerangka persekutuan yang mengatasi
  semuanya, lihat [Perlembagaan Persekutuan](/law/federal-constitution).

## Sources

- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan — Info Negeri (Pengenalan) — https://www.ns.gov.my/en/kerajaan/info-negeri/introduction (Kerajaan Negeri Sembilan)
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan — Adat Perpatih — https://www.ns.gov.my/en/kerajaan/info-negeri/adat-perpatih (Kerajaan Negeri Sembilan)
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan — Lokasi dan Daerah — https://www.ns.gov.my/en/kerajaan/info-negeri/location (Kerajaan Negeri Sembilan)
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan — Undang dan Tunku Besar Tampin — https://www.ns.gov.my/en/kerajaan/info-negeri/undang-dan-tunku-besar-tampin (Kerajaan Negeri Sembilan)
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Sembilan — Sejarah Penubuhan — https://www.ns.gov.my/en/kerajaan/info-negeri/sejarah-penubuhan (Kerajaan Negeri Sembilan)
- Kawasanku — Negeri Sembilan (Banci Malaysia 2020) — https://open.dosm.gov.my/dashboard/kawasanku/Negeri%20Sembilan (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Muzium Diraja Istana Lama Seri Menanti — https://n9tourism.ns.gov.my/tarikan/istana-diraja-seri-menanti/ (Portal Pelancongan Negeri Sembilan, Kerajaan Negeri Sembilan)
- Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan: Tuanku atau Undang Yang Empat lebih berkuasa? — https://www.mkn.gov.my/web/ms/2026/04/20/undang-undang-tubuh-negeri-sembilan-tuanku-atau-undang-yang-empat-lebih-berkuasa/ (Majlis Keselamatan Negara (portal MKN))

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0