# Melaka: negeri tanpa Sultan, bandar berlapis Portugis, Belanda dan British

> Profil Negeri Melaka — ibu negeri Bandaraya Melaka, institusi Yang di-Pertua Negeri yang dilantik dan bukan diwarisi, penyenaraian Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2008, dan struktur ekonomi negeri yang ternyata lebih luas daripada pelancongan sahaja.

- Category: states
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/states/melaka

---

Sembilan negeri di Malaysia mempunyai Raja. Melaka bukan salah satu daripadanya —
walaupun namanya melekat pada kesultanan Melayu yang paling terkenal dalam
sejarah rantau ini.

Itulah paradoks yang paling kerap disalahfahamkan tentang negeri ini. Nama
"Melaka" membawa bayangan istana, tetapi negeri Melaka moden diketuai oleh
seorang **Yang di-Pertua Negeri** yang dilantik untuk tempoh terhad, bukan
seorang pemerintah yang mewarisi takhta.

## Fakta utama

| | |
| --- | --- |
| Ibu negeri | Bandaraya Melaka |
| Ketua negeri | Yang di-Pertua Negeri (dilantik, bukan diwarisi) |
| Ketua agama Islam negeri | Yang di-Pertuan Agong, di bawah Perkara 3(3) |
| Penduduk | 1,052.5 ribu orang (anggaran 2025, DOSM) |
| Keluasan | 1,712 km persegi (JUPEM, melalui My Local Stats) |
| Daerah pentadbiran | Tiga — Melaka Tengah, Alor Gajah, Jasin |
| KDNK | RM50.3 bilion (2025, harga malar 2015), tumbuh 3.0% |
| Warisan Dunia UNESCO | Disenaraikan 2008, kriteria (ii)(iii)(iv) |

## Mengapa gelarannya Yang di-Pertua Negeri

Perkara 160(2) Perlembagaan Persekutuan mentakrifkan istilah itu secara ringkas:
Yang di-Pertua Negeri bermaksud Ketua Negeri bagi sesebuah negeri yang **tidak
mempunyai Raja**.

Empat negeri berada dalam kategori itu — Melaka, [Pulau Pinang](/states/penang),
Sabah dan Sarawak. Peruntukan asasnya terletak dalam seksyen 19A hingga 19D
Jadual Kelapan [Perlembagaan Persekutuan](/law/federal-constitution):

| Peruntukan | Kesannya |
| --- | --- |
| 19A(1) | Dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong yang bertindak menurut budi bicaranya, tetapi selepas berunding dengan Ketua Menteri |
| 19A(2) | Tempoh jawatan **empat tahun**; boleh meletak jawatan; boleh dipecat oleh Yang di-Pertuan Agong susulan usul DUN yang disokong dua pertiga jumlah ahli |
| 19B(1) | Bukan warganegara, atau warganegara melalui naturalisasi atau pendaftaran, tidak boleh dilantik |
| 19B(2) | Tidak boleh memegang jawatan berpendapatan dan tidak boleh melibatkan diri secara aktif dalam mana-mana perusahaan perdagangan |
| 19C | Perundangan negeri hendaklah memperuntukkan Senarai Sivil (*Civil List*) yang dipertanggungkan pada Kumpulan Wang Disatukan dan tidak boleh dikurangkan sepanjang tempoh jawatan |

Seksyen 22 Jadual Kelapan pula menjelaskan mekanik penggantiannya: dalam
pemakaian Bahagian I dan II Jadual itu kepada Melaka dan Pulau Pinang, rujukan
kepada Yang di-Pertua Negeri **menggantikan** rujukan kepada Raja.

Portal rasmi kerajaan negeri menyatakan pelantikan dibuat oleh Yang di-Pertuan
Agong selepas berunding dengan Ketua Menteri, dan menyenaraikan Tun Seri Setia
Dr. Haji Mohd Ali bin Mohd Rustam sebagai Yang di-Pertua Negeri Melaka yang
ketujuh, memegang jawatan sejak 2020. Semak portal itu untuk kedudukan semasa.

## Kesan yang jarang diterangkan

Perbezaan gelaran itu membawa tiga akibat perlembagaan yang konkrit.

**Ketua agama Islam berbeza.** Perkara 3(3) memperuntukkan bahawa Perlembagaan
Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak hendaklah masing-masing memberikan Yang
di-Pertuan Agong kedudukan sebagai Ketua agama Islam di negeri itu. Di negeri
beraja, kedudukan itu dipegang oleh Raja negeri berkenaan.

**Keahlian Majlis Raja-Raja tidak penuh.** Seksyen 1 Jadual Kelima memasukkan
Yang di-Pertua-Yang di-Pertua Negeri sebagai ahli Majlis Raja-Raja. Tetapi
seksyen 7 mengeluarkan mereka daripada prosiding berkaitan pemilihan atau
pemecatan Yang di-Pertuan Agong, pemilihan Timbalan Yang di-Pertuan Agong, dan
perkara yang semata-mata berkaitan keistimewaan, kedudukan, kemuliaan dan darjat
Raja-Raja atau perbuatan dan upacara agama.

**Jawatan itu ada tempohnya.** Empat tahun, boleh disambung — berbanding takhta
yang kekal seumur hidup. Ini juga membezakan Melaka daripada model
[Negeri Sembilan](/states/negeri-sembilan), yang ketua negerinya dipilih oleh
Undang Yang Empat tetapi tetap seorang pemerintah adat.

## Empat lapis kuasa dalam satu bandar

Portal rasmi kerajaan negeri merekodkan urutan berikut.

| Tempoh | Peristiwa |
| --- | --- |
| Sehingga 1511 | [Kesultanan Melayu Melaka](/malaysia/melaka-sultanate) |
| 1511–1641 | Portugis; Afonso de Albuquerque tiba 10 Ogos 1511, kota jatuh 24 Ogos — 130 tahun pemerintahan |
| 1641–1795 | Belanda, selepas kekalahan Portugis kepada pakatan Belanda–Johor — 154 tahun; Stadthuys dibina 1650, Gereja St. Peter 1710 |
| 1795–1957 | British; Perjanjian Inggeris–Belanda 1824 dan penubuhan Negeri-Negeri Selat 1826 |
| 1942–1945 | Pendudukan Jepun |
| 1956 | Kemerdekaan diisytiharkan di Padang Banda Hilir pada 20 Februari |

Padang Banda Hilir itulah yang menjadikan Melaka lokasi simbolik dalam kisah
[kemerdekaan 1957](/malaysia/independence-1957).

Melaka diisytiharkan Bandaraya Bersejarah pada 15 April 1989. Majlis Perbandaran
Melaka Bandaraya Bersejarah kemudiannya dinaik taraf menjadi Majlis Bandaraya
Melaka Bersejarah pada 15 April 2003, dengan kawasan pentadbiran semasa seluas
270.39 km persegi.

## Apa yang UNESCO sebenarnya iktiraf

Penyenaraian itu bukan untuk Melaka seorang diri. Harta bersiri itu bernama
**"Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca"**,
disenaraikan pada 2008 di bawah kriteria (ii), (iii) dan (iv), dengan
pengubahsuaian sempadan kecil disenaraikan pada 2011.

Pembahagian peranan antara dua bandar itu dinyatakan terus dalam huraian UNESCO:
dengan bangunan kerajaan, gereja, dataran dan kubunya, **Melaka mewakili
peringkat awal** sejarah ini — kesultanan Melayu abad ke-15 serta zaman Portugis
dan Belanda bermula awal abad ke-16. **George Town pula mewakili zaman British**
dari hujung abad ke-18.

Jadi lapisan British yang paling menonjol dalam senarai itu terletak di Pulau
Pinang, bukan di Melaka. Ini nuansa yang kerap hilang dalam ringkasan popular.

Kriteria (iv) menyebut secara khusus rangkaian rumah kedai dan rumah bandar yang
luar biasa, sebahagiannya berasal daripada zaman Belanda atau Portugis.
Keseluruhan harta bersiri itu meliputi 154.68 hektar dengan zon penampan 392.8
hektar.

## Ekonomi: bukan pelancongan sahaja

Di sinilah data rasmi bertentangan dengan tanggapan umum. Melaka memang negeri
pelancongan — tetapi pembuatan menyumbang lebih daripada satu pertiga
ekonominya.

| Sektor | KDNK 2025 (RM juta) | Bahagian |
| --- | --- | --- |
| Perkhidmatan | 26,369.9 | 52.4% |
| Pembuatan | 17,777.4 | 35.4% |
| Pertanian | 4,686.2 | 9.3% |
| Pembinaan | 1,258.8 | 2.5% |
| Perlombongan dan pengkuarian | 72.1 | 0.1% |
| **KDNK pada harga pembeli** | **50,286.0** | **100%** |

Harga malar 2015. Pertumbuhan keseluruhan 3.0 peratus pada 2025, selepas 4.2
peratus pada 2024.

Pelancongan tetap mempunyai tandatangannya sendiri dalam data. Dalam Domestic
Tourism Survey (States) 2024, DOSM mendapati Melaka ialah **satu-satunya negeri**
yang tujuan utama perjalanan bermalam domestiknya ialah percutian, rehat dan
rekreasi — di semua negeri lain, tujuan utamanya ialah melawat saudara-mara dan
rakan.

Penduduknya tertumpu di Melaka Tengah: 633.3 ribu orang daripada 1,052.5 ribu
pada 2025, berbanding Alor Gajah 261.8 ribu dan Jasin 157.3 ribu. Namun dari segi
keluasan, Melaka Tengah ialah yang terkecil (359 km persegi) berbanding Jasin
(679) dan Alor Gajah (674).

## Salah faham lazim

**"Melaka masih ada Sultan."** Tidak. Ketua negeri ialah Yang di-Pertua Negeri
yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong bagi tempoh empat tahun. Kesultanan
Melayu Melaka ialah entiti sejarah yang berakhir sebagai kuasa pemerintah di
Melaka pada 1511.

**"Yang di-Pertua Negeri sama seperti Raja, cuma gelarannya lain."** Bukan sama.
Jawatan itu bertempoh, tidak diwarisi, tidak memegang kedudukan Ketua agama
Islam negeri, dan tidak mengambil bahagian dalam pemilihan Yang di-Pertuan Agong.

**"Seluruh Bandaraya Melaka ialah tapak UNESCO."** Penyenaraian itu meliputi zon
teras dan zon penampan yang bersempadan tertentu dalam harta bersiri bersama
George Town — bukan keseluruhan kawasan pentadbiran bandar seluas 270.39 km
persegi.

**"Ekonomi Melaka bergantung sepenuhnya kepada pelancong."** Data KDNK negeri
menunjukkan pembuatan menyumbang kira-kira 35 peratus, dan perkhidmatan
merangkumi banyak aktiviti selain pelancongan.

## Nota tentang skop

Artikel ini menerangkan struktur perlembagaan, sejarah dan data rasmi sahaja. Ia
tidak membuat sebarang penilaian politik dan tidak menyentuh mana-mana
pertikaian tafsiran yang sedang berlangsung. Artikel ini berstatus draf dan
belum melalui semakan manusia.

## Apa seterusnya

- Untuk teks sebenar seksyen 19A hingga 19D dan seksyen 22, rujuk Jadual Kelapan
  [Perlembagaan Persekutuan](/law/federal-constitution) dalam cetakan semula
  rasmi AGC.
- Untuk asal usul institusi kesultanan yang namanya kekal pada negeri ini, lihat
  [Kesultanan Melaka](/malaysia/melaka-sultanate).
- Untuk membandingkan dua model ketua negeri bukan warisan yang berbeza, lihat
  [Pulau Pinang](/states/penang) dan [Negeri Sembilan](/states/negeri-sembilan).
- Untuk data KDNK, penduduk dan pelancongan peringkat negeri yang lebih terkini,
  gunakan katalog data OpenDOSM dan halaman keluaran DOSM.

## Sources

- Perlembagaan Persekutuan (Cetakan Semula, sehingga 15 Oktober 2020) — Perkara 3, 38, 160(2), Jadual Kelima, Jadual Kelapan seksyen 19A–19D dan 22 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Federal%20Constitution%20(Reprint%202020).pdf (Jabatan Peguam Negara (AGC))
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Melaka — Yang di-Pertua Negeri — https://www.melaka.gov.my/ms/kerajaan/pentadbiran-kerajaan-negeri/yang-di-pertua-negeri.html (Kerajaan Negeri Melaka)
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Melaka — Sejarah — https://www.melaka.gov.my/ms/kerajaan/info-negeri/sejarah.html (Kerajaan Negeri Melaka)
- Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca — https://whc.unesco.org/en/list/1223 (UNESCO World Heritage Centre)
- Keluaran Dalam Negeri Kasar mengikut Negeri (harga malar 2015, bekalan) — https://open.dosm.gov.my/data-catalogue/gdp_state_real_supply (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Jadual Penduduk: Negeri dan Daerah — https://open.dosm.gov.my/data-catalogue/population_state (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- My Local Stats Melaka — Jadual 1.1 Saiz keluasan tanah mengikut daerah pentadbiran (sumber: JUPEM) — https://www.parlimen.gov.my/resources/files/rsaindex/pdf/My%20Local%20Stats%20Melaka.pdf (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Domestic Tourism Survey (States) 2024 — https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/domestic-tourism-survey-states-2024 (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Portal Rasmi MBMB — Latar Belakang — https://www.mbmb.gov.my/ms/mbmb/profil/latar-belakang (Majlis Bandaraya Melaka Bersejarah)
- PLANMalaysia Melaka — Bandar Warisan Dunia — https://planmalaysiamelaka.gov.my/bandar-warisan-dunia (PLANMalaysia@Melaka)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0