# Kelantan: profil negeri Darul Naim, ekonomi dan kraf tangan

> Negeri di timur laut Semenanjung Malaysia yang berpusat di Kota Bharu — struktur ekonominya bersandar pada perkhidmatan dan pertanian, bukan pembuatan, dan ia mengekalkan tradisi persembahan serta kraf tangan yang tersendiri.

- Category: states
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/states/kelantan

---

Ekonomi Malaysia biasanya diceritakan menerusi kilang. Kelantan ialah pengecualian
yang paling jelas: pembuatan hanya menyumbang 4.7% daripada Keluaran Dalam Negeri
Kasar negeri itu pada 2025 — bahagian terendah dalam kalangan 13 negeri — manakala
pertanian menyumbang hampir satu perlima.

Angka itu, daripada set data KDNK mengikut negeri Jabatan Perangkaan Malaysia,
menerangkan banyak perkara lain tentang negeri ini: taburan penduduknya, corak
pekerjaannya, dan sebab warisan kraf serta persembahannya kekal terikat pada
rangkaian isi rumah dan bukan pada industri berskala besar.

## Fakta utama

| | |
| --- | --- |
| Ibu negeri | Kota Bharu |
| Gelaran negeri | Kelantan Darul Naim |
| Keluasan | Kira-kira 15,040 km² |
| Penduduk (2025) | Kira-kira 1.91 juta |
| Ketua negeri | Sultan Kelantan |
| Pembahagian pentadbiran | 10 jajahan dan 1 jajahan kecil (Lojing) |
| KDNK (2025) | RM29.8 bilion, harga malar 2015 |
| Sektor terbesar | Perkhidmatan (71.8%), pertanian (19.8%) |

## Geografi dan pentadbiran

Kelantan terletak di timur laut Semenanjung Malaysia, bersempadan dengan Thailand
di utara dan menghadap Laut China Selatan di timur laut, dengan keluasan kira-kira
15,040 kilometer persegi menurut Majlis Keselamatan Negara.

Namanya dikaitkan dengan dua penjelasan yang lazim disebut — perkataan bagi
"kilat", dan hutan pokok gelam (*Melaleuca leucadendron*). Motto negeri ialah
"Berserah Kepada Tuhan".

Pentadbiran negeri terbahagi kepada sepuluh jajahan: Kota Bharu, Bachok, Pasir Mas,
Pasir Puteh, Tumpat, Tanah Merah, Machang, Kuala Krai, Gua Musang dan Jeli — ditambah
Jajahan Kecil Lojing. Data penduduk peringkat daerah DOSM menyenaraikan kesebelas-belas
unit ini secara berasingan.

Taburan penduduk sangat tidak sekata. Pada 2025, jajahan Kota Bharu menempatkan
kira-kira 590,100 orang, diikuti Pasir Mas (242,700) dan Tumpat (191,200), manakala
Jeli (58,200) dan Lojing (11,700) berada di hujung yang lain — sejajar dengan
perbezaan antara dataran pantai yang padat dan kawasan pedalaman berbukit.

## Kota Bharu

Kota Bharu ialah ibu negeri dan, menurut pihak berkuasa tempatannya, pusat utama
pentadbiran, perdagangan, kewangan, kebudayaan dan pendidikan bagi seluruh negeri.

Kawasan pentadbiran bandar meliputi 115.64 kilometer persegi. Penempatan diraja
diasaskan di sini pada 1844; taraf perbandaran diberikan pada 1936, disusun semula
sebagai lembaga bandaran pada 1971, dan taraf majlis perbandaran semasa diberikan
pada 1978. Pihak berkuasa tempatan dikenali secara rasmi sebagai Majlis Perbandaran
Kota Bharu Bandar Raya Islam (MPKB-BRI).

## Struktur ekonomi

KDNK Kelantan bernilai RM29.8 bilion pada 2025 mengikut harga malar 2015, tumbuh 4.1%
berbanding RM28.6 bilion pada 2024.

| Sektor | Bahagian daripada KDNK negeri (2025) |
| --- | --- |
| Perkhidmatan | 71.8% |
| Pertanian | 19.8% |
| Pembuatan | 4.7% |
| Pembinaan | 2.0% |
| Perlombongan dan pengkuarian | 1.5% |

Dua nombor dalam jadual itu adalah luar biasa jika dibandingkan dengan negeri lain.
Bahagian pertanian sebanyak 19.8% ialah yang kedua tertinggi di Malaysia selepas
Pahang (22.4%), jauh melebihi purata negeri-negeri perindustrian. Bahagian pembuatan
sebanyak 4.7% pula ialah yang terendah dalam kalangan 13 negeri — bandingkan dengan
Pulau Pinang (47.3%) atau [Johor](/states/johor) (28.0%).

Struktur ini juga kelihatan dalam data isi rumah. Pendapatan bulanan penengah isi
rumah di Kelantan ialah RM4,083 pada 2024 (purata RM5,265), angka terendah dalam
kalangan negeri dan wilayah persekutuan pada tahun tinjauan itu.

Untuk konteks kebangsaan tentang cara angka-angka ini dikira dan dibandingkan, lihat
[gambaran keseluruhan KDNK Malaysia](/economy/gdp-overview).

## Budaya, persembahan dan kraf tangan

Sumber kerajaan secara konsisten mengaitkan Kelantan dengan satu kelompok bentuk
kraf dan persembahan tradisional: wau bulan, [wayang kulit](/arts-culture/wayang-kulit),
ukiran kayu, kraf perak, [batik](/arts-culture/batik) dan tenunan songket.

Teater **mak yong** mempunyai pengiktirafan antarabangsa yang paling formal. UNESCO
menyenaraikannya dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan
pada 2008, selepas pengisytiharan pada 2005, dan menyifatkannya sebagai tradisi yang
berasal dari kampung-kampung di Kelantan. UNESCO turut mencatatkan bahawa bentuk ini
diwariskan sebahagian besarnya secara lisan dan menghadapi penurunan bilangan pelapis
muda.

Kedudukan geografi negeri turut membentuk budaya kebendaannya. Kedekatan dengan
Thailand telah mempengaruhi loghat, masakan dan pakaian tempatan — satu ciri yang
disebut secara langsung dalam bahan penerangan kerajaan.

Kraf tangan di sini kekal sebagai aktiviti berasaskan bengkel dan isi rumah, bukan
pengeluaran kilang. Itu satu sebab mengapa ia muncul dalam statistik sebagai sebahagian
daripada perdagangan dan pelancongan — lihat [sektor pelancongan Malaysia](/economy/tourism)
— dan bukan sebagai pembuatan.

## Institusi negeri

Ketua negeri ialah Sultan Kelantan, salah seorang daripada raja-raja Melayu yang
menganggotai Majlis Raja-Raja. Menurut Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja,
Sultan yang memerintah ialah Kebawah Duli Yang Maha Mulia Sultan Muhammad V, yang
naik takhta pada 13 September 2010.

Kuasa eksekutif harian dijalankan oleh kerajaan negeri yang diketuai seorang Menteri
Besar bersama Ahli-Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan, dengan sebuah Dewan Undangan Negeri
sebagai badan perundangan negeri. Pentadbiran tanah dan hal ehwal jajahan diuruskan
melalui Pejabat Tanah dan Jajahan di setiap jajahan. Kelantan turut diwakili di
Parlimen Persekutuan — lihat [struktur Parlimen Malaysia](/government/parliament).

## Salah faham yang biasa

**"Kelantan tidak mempunyai sejarah bandar yang panjang."** Kawasan ini merupakan
antara bahagian tertua yang didiami di Semenanjung Malaysia, dan tapak-tapak arkeologi
di sekitarnya berkait dengan rangkaian politi awal seperti [Langkasuka](/malaysia/langkasuka).

**"Jumlah penduduk Kota Bharu ialah jumlah penduduk bandar."** Dua angka yang berbeza
sering dicampur aduk: kawasan pentadbiran MPKB-BRI seluas 115.64 km², dan jajahan Kota
Bharu yang jauh lebih luas dengan kira-kira 590,100 penduduk pada 2025.

**"Ekonomi negeri ialah pertanian semata-mata."** Pertanian memang besar mengikut
piawaian Malaysia, tetapi perkhidmatan tetap dua pertiga lebih daripada ekonomi negeri
pada 71.8%.

**"Angka KDNK negeri boleh dibandingkan terus dengan angka nominal."** Siri negeri
yang digunakan di sini adalah pada harga malar 2015. Membandingkannya dengan nilai
nominal akan memberikan gambaran yang salah.

## Apa seterusnya

Semak angka terkini di [katalog data OpenDOSM](https://open.dosm.gov.my/data-catalogue/gdp_state_real_supply)
sebelum memetik mana-mana nombor di sini — siri negeri disemak semula setiap tahun.
Untuk hal ehwal pentadbiran, perkhidmatan dan pengumuman rasmi negeri, rujuk
[Portal Rasmi Kerajaan Negeri Kelantan](https://www.kelantan.gov.my/).

Artikel ini kekal sebagai draf sehingga penyemak manusia mengesahkan item yang
disenaraikan di bawah "verification needed".

## Sources

- GDP by State (Real, Supply Side) — data catalogue — https://open.dosm.gov.my/data-catalogue/gdp_state_real_supply (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Population by State — set data terbuka — https://storage.dosm.gov.my/population/population_state.csv (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Population by District — set data terbuka — https://storage.dosm.gov.my/population/population_district.csv (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Household Income by State — data catalogue — https://open.dosm.gov.my/data-catalogue/hh_income_state (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM))
- Tinta Bicara Hari Malaysia: Kenali Negeri Kelantan — https://www.mkn.gov.my/web/ms/2022/09/07/tinta-bicara-hari-malaysia-kenali-negeri-kelantan/ (Majlis Keselamatan Negara (MKN))
- Info Kota Bharu — https://mpkbbri.kelantan.gov.my/index.php/pelawat/info-kota-bharu (Majlis Perbandaran Kota Bharu Bandar Raya Islam (MPKB-BRI))
- Maklumat Majlis Raja-Raja — https://www.majlisraja-raja.gov.my/ms/maklumat-majlis-raja-raja-latest (Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja)
- Mak Yong theatre — Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity — https://ich.unesco.org/en/RL/mak-yong-theatre-00167 (UNESCO)
- Portal Rasmi Kerajaan Negeri Kelantan — https://www.kelantan.gov.my/ (Kerajaan Negeri Kelantan)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0