Litar Antarabangsa Sepang dan Warisan Sukan Motor Malaysia

Pada Oktober 2026, kereta Formula 1 akan berlumba di Sepang buat kali pertama dalam tempoh sembilan tahun — dan papan tanda di tepi litar akan tertera Grand Prix Bahrain. Malaysia bukan hos di atas kertas, tidak akan membayar yuran lesen, dan tidak melobi untuk kembali ke kalendar perlumbaan. Ia hanya mempunyai satu perkara yang tiba-tiba diperlukan oleh Formula 1: sebuah litar bertaraf tertinggi yang kosong dan sedia digunakan.

Keanehan tunggal itu ialah keseluruhan kisah Sepang secara ringkas. Ia sebuah tempat penganjuran bertaraf dunia yang Malaysia habiskan hampir tiga dekad membina reputasi di sekitarnya, kemudian ditinggalkan pada peringkat tertinggi kerana pengiraannya tidak lagi masuk akal — dan yang kini lebih diperlukan oleh sukan itu berbanding negara memerlukan sukan tersebut.

Apakah Litar Antarabangsa Sepang, dan mengapa Malaysia membinanya?

Sepang ialah pernyataan Malaysia bahawa negara ini layak berada dalam arena sukan motor global. Kerja bermula pada Disember 1996 dan litar itu siap pada November 1998 — pembinaan utama selama 14 bulan — dengan kos RM286 juta, dengan jauh lebih 1,000 pekerja di tapak pada kemuncaknya, menurut rekod litar yang disusun oleh RacingCircuits.info.

Reka bentuk itu diberikan kepada jurutera Jerman Hermann Tilke. Sepang ialah litar Formula 1 pertama yang direkanya dari peringkat asas — templat bagi satu generasi litar rekaan Tilke yang menyusul di seluruh Asia dan Timur Tengah. Perdana Menteri Mahathir Mohamad merasmikannya secara rasmi pada Mac 1999.

Susun atur Grand Prix mencabar dari segi teknikal dan sengaja dibuat menarik:

Spesifikasi	Butiran
Panjang litar	5.543 km
Selekoh	15
Bahagian lurus	8 (dua bahagian lurus panjang berkelajuan tinggi)
Kelebaran litar	16 hingga 20 meter
Kapasiti penonton	kira-kira 130,000 (30,000 di pentas utama berhadapan dua arah)
Rekod pusingan F1	1:34.080 — Sebastian Vettel, Ferrari, 2017

Angka kapasiti — kira-kira 130,000, dengan 30,000 di pentas utama berhadapan dua arah — adalah daripada RacingCircuits.info; Malay Mail turut melaporkan kapasiti tempat duduk 130,000 (dan lebih 170,000 merentasi semua zon) dalam liputannya pada Julai 2026.

Litar yang lebar dan bahagian lurus yang panjang dipilih dengan sengaja: dua bahagian lurus era DRS yang dipisahkan oleh selekoh tajam menjadikannya salah satu litar terbaik untuk memotong dalam kalendar, dan bumbung kanopi pentas berbentuk daun palma direka untuk mencerminkan landskap ladang tempat ia dibina. Satu-satunya perkara yang jurutera tidak dapat reka mengatasinya ialah cuaca — hujan lebat petang khatulistiwa Sepang menjadi ciri khas perlumbaannya.

Apa yang berlaku sepanjang era Formula 1?

Malaysia menganjurkan Grand Prix Malaysia Formula 1 selama 19 musim, dari 1999 hingga 2017. Eddie Irvine memenangi perlumbaan sulung 1999 untuk Ferrari; Max Verstappen memenangi yang terakhir pada 2017 untuk Red Bull, sehari selepas ulang tahun ke-20nya.

Selama sedekad, perlumbaan itu merupakan kemuncak kalendar yang tulen — pembuka musim atau acara awal musim, kepanasan tropika, hujan mengejut, dan drama yang menyertainya. Tetapi angka yang penting bagi kerajaan ialah angka di pentas penonton, dan angka itu semakin menurun.

Menjelang 2016, hujung minggu itu menarik 88,828 penonton, dengan kira-kira 45,000 pada hari perlumbaan di sebuah tempat yang dibina untuk menampung jauh melebihi 100,000, menurut angka yang dipetik oleh Paul Tan’s Automotive News. Perpisahan 2017 melonjak semula kepada 110,604 sepanjang hujung minggu — kerana, seperti yang dinyatakan laman itu secara sinis, tiada apa yang menjual tiket lebih baik daripada mengumumkan pertunjukan akan ditamatkan. Lonjakan sekali sahaja tidak dapat memulihkan trend itu.

Mengapa Malaysia menghentikan Formula 1?

Kerana bilnya terus meningkat sementara pulangannya terus merosot — dan kerajaan menyatakannya secara terang-terangan.

Pada November 2016, Menteri Pelancongan dan Kebudayaan Nazri Aziz memberitahu pemberita bahawa Malaysia membelanjakan kira-kira RM300 juta setahun untuk menganjurkan Grand Prix tanpa pulangan kewangan, dan bahawa “kehadiran F1 semakin menurun dan kini kurang tarikan.” Kesimpulannya, seperti dilaporkan oleh South China Morning Post, tidak meninggalkan sebarang keraguan: perjanjian itu berlanjutan sehingga 2018, dan selepas itu tiada lagi Formula 1 di Malaysia.

Akhirnya, pemergian itu berlaku lebih awal. Kabinet menamatkan perlumbaan itu selepas edisi 2017, setahun sebelum tamat tempoh kontrak pada 2018, dalam keputusan yang digambarkan sebagai dipersetujui bersama dengan Formula One Management.

Alasannya bertimbun-timbun:

• Yuran pengehosan yang hanya meningkat. Yuran lesen tahunan yang dibayar kepada Formula One Management mencecah ratusan juta ringgit — item paling besar dalam angka RM300 juta itu.
• Kehadiran yang merosot. Kurang daripada separuh pentas penonton dipenuhi pada hari perlumbaan menjelang 2016.
• Nilai penyiaran yang menghakis. Hujah pendedahan menjadi lemah apabila minat domestik dan penonton TV semakin berkurangan.
• Keutamaan yang bersaing. RM300 juta setahun adalah bahagian besar daripada bajet sukan negara untuk satu hujung minggu sahaja.

Bagaimana Formula 1 kembali pada 2026 tanpa yuran pengehosan?

Melalui satu kebetulan geopolitik, bukan perubahan pendirian.

Pada 26 Julai 2026, Formula 1 dan FIA mengesahkan bahawa Sepang akan menganjurkan Grand Prix pada 2-4 Oktober 2026. Yang pentingnya, acara itu bukan Grand Prix Malaysia — ia ialah Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix, dipindahkan ke Malaysia selepas pusingan Bahrain dibatalkan di tengah-tengah konflik di Asia Barat. Bahrain kekal sebagai negara hos yang terikat kontrak; Sepang hanyalah tempat penganjuran fizikal. Ketua eksekutif F1 Stefano Domenicali menggambarkannya sebagai keupayaan sukan itu “untuk menyesuaikan diri, mencari penyelesaian, dan menyampaikan.”

Mekanik kewangan itulah yang menjadikannya luar biasa bagi Malaysia. Kerana Bahrain telah pun membayar yuran lesen FOM-nya bagi musim itu sebelum acaranya gagal, Malaysia mewarisi pengecualian daripada yuran itu. Ketua eksekutif SIC Azhan Shafriman memberitahu Malay Mail bahawa yuran FOM Bahrain berada antara US$70 juta dan US$80 juta (kira-kira RM298 juta) — dan Malaysia tidak membayar sesen pun daripadanya, hanya membelanjakan anggaran RM40 juta untuk menyediakan litar. Perdana Menteri Anwar Ibrahim menyatakannya secara terus terang: “Ia percuma. Jika ada sebarang perbelanjaan, ia hanya untuk beberapa penambahbaikan pada litar.”

Mengenai kos berterusan, Anwar memberitahu pemberita bahawa kerajaan hanya akan membelanjakan RM16 juta yang telah diperuntukkannya setiap tahun untuk menyelenggara dan menaik taraf Sepang, menurut Free Malaysia Today. Angka penyelenggaraan 2026 itu berada lebih tinggi daripada RM10 juta setahun yang dipetik oleh Menteri Belia dan Sukan ketika itu Hannah Yeoh pada Ogos 2025 untuk mengekalkan litar pada tahap FIA Gred 1 — kedua-dua angka rasmi itu berbeza, dan laporan awam tidak menyelaraskannya.

Maka Malaysia memperoleh pendedahan televisyen global dan aliran pelancong sesebuah hujung minggu Formula 1 tanpa yuran ratusan juta ringgit yang menjadikan acara itu tidak popular dari segi politik pada mulanya. Ia, pada dasarnya, ialah tawaran yang Malaysia tidak pernah dapat berunding untuk dirinya sendiri — diserahkan kepadanya oleh keadaan.

Berikut ialah perbandingan tiga pengaturan tersebut:

	Era hos F1 (1999-2017)	Ganti F1 (Okt 2026)	MotoGP (semasa)
Siapa membayar yuran penganjuran	Malaysia	Bahrain (telah dibayar)	Malaysia
Anggaran yuran	~RM300 juta/tahun	RM0 kepada Malaysia	kira-kira suku daripada F1, menurut kementerian sukan
Perbelanjaan langsung Malaysia	Kos pengehosan penuh	~RM40 juta penyediaan	Yuran pengehosan (sebahagian kecil daripada F1)
Penjenamaan acara	Grand Prix Malaysia	Grand Prix Bahrain	Grand Prix Malaysia
Status	Ditamatkan selepas 2017	Sekali sahaja	Terikat kontrak sehingga 2031

Nota: berasingan daripada jadual, Sepang menanggung kos penyelenggaraan litar tahunan tetap yang dipetik kerajaan pada RM10 juta (Yeoh, 2025) hingga RM16 juta (Anwar, 2026) — kos tetap untuk mengekalkan tempat penganjuran sedia berlumba, bukan boleh dikaitkan dengan mana-mana acara tunggal.

Mengapa MotoGP berkembang maju di tempat Formula 1 gagal?

Litar sama, cuaca sama, hasil bertentangan — dan perbezaannya hampir sepenuhnya mengenai kos dan orang ramai.

Yuran penganjuran MotoGP jauh lebih kecil daripada Formula 1 — kementerian sukan menganggarkannya pada kira-kira suku daripada yuran F1 — dan pusingan Malaysia telah menjadi salah satu hujung minggu paling ramai dihadiri dalam kalendar dua roda. Acara 2025 menarik rekod 190,977 penonton sepanjang hujung minggu, menurut Paul Tan’s Automotive News — jauh lebih ramai daripada mana-mana kerumunan F1 yang dilihat Sepang pada tahun-tahun akhirnya.

Ekonomi mengikut orang ramai. Edisi 2024 menjana impak ekonomi RM694 juta, menyokong lebih 4,400 pekerjaan, dan memulangkan kira-kira 6.3 kali ganda kosnya, menurut angka yang dipetik oleh Kementerian Belia dan Sukan menerusi Bernama. Atas dasar itu, kabinet meluluskan pelanjutan lima tahun yang mengekalkan MotoGP di Sepang dari 2027 hingga 2031, memberikan kelulusan penuh pada 15 April 2026. Menteri Belia dan Sukan Mohammed Taufiq Johari menggambarkan pembaharuan itu sebagai “keputusan strategik kerajaan untuk memastikan Malaysia kekal relevan dan berdaya saing sebagai hab sukan motor global.”

Perbezaan itu ialah pengajarannya. Sesebuah tempat penganjuran hanya sedaya maju acara yang dianjurkannya, dan acara itu hanya sedaya maju jurang antara kosnya dan apa yang memenuhi tempat duduk. Jurang MotoGP berjalan ke arah yang betul; jurang Formula 1 tidak.

Adakah Formula 1 akan kembali secara kekal?

Acara sekali sahaja 2026 bukanlah satu kepulangan — dan pegawai Malaysia berhati-hati untuk menyatakan demikian.

Halangannya tidak pernah litar itu; ia sentiasa yuran. Pada Ogos 2025, Menteri Belia dan Sukan ketika itu Hannah Yeoh menolak kepulangan penuh atas alasan kos, memberitahu Malay Mail bahawa kebangkitan semula secara kekal akan mencecah RM900 juta hingga RM1.5 bilion dalam tempoh tiga hingga lima tahun dalam yuran pengehosan dan penganjuran. Hujahnya ialah kos peluang: kira-kira RM10 juta yang dibelanjakan setiap tahun hanya untuk menyelenggara litar itu sebaliknya boleh membiayai program atlet Road to Gold nasional untuk setahun penuh, dan RM300 juta boleh menyokong pembangunan sukan merentasi kira-kira 20 disiplin. MotoGP, katanya, memberikan nilai yang lebih baik pada sebahagian kecil daripada yuran F1.

(Portfolio Belia dan Sukan dipegang oleh Yeoh ketika beliau membuat kenyataan Ogos 2025 ini; dalam rombakan kabinet pada 16 Disember 2025 beliau digantikan oleh Mohammed Taufiq Johari, yang memegang jawatan itu menjelang pembaharuan MotoGP 2026 — gelaran menteri yang sama, pemegang jawatan yang berbeza. Setiap angka di atas dikaitkan dengan sesiapa yang memegang jawatan itu pada masa ia dinyatakan.)

Jadi apakah yang sebenarnya perlu berubah untuk kepulangan kekal masuk akal? Senarai semak yang realistik:

• Yuran penganjuran yang jauh lebih rendah — tuas terbesar tunggal, dan satu yang Malaysia mempunyai sedikit kawalan ke atasnya.
• Rakan kongsi komersial untuk menanggung kos, supaya ia tidak dibebankan kepada dana awam. Syarikat minyak nasional Petronas, yang lama dikaitkan dengan litar itu, telah secara terbuka menafikan sedang mengusahakan kepulangan.
• Permintaan tiket yang terbukti pada tahap 2010-an atau lebih baik untuk mewajarkan perbelanjaan itu.
• Slot kalendar, pada jadual F1 yang sudah pun penuh dan berkembang ke pasaran baharu.
• Kes politik bahawa Grand Prix mengatasi wang yang sama dibelanjakan untuk pembangunan atlet.

Tiada satu pun daripadanya mustahil; kesemuanya sekali gus adalah sukar. Perlumbaan ganti 2026 sebaiknya dibaca sebagai uji bakat berisiko rendah — peluang untuk menunjukkan Sepang masih boleh menyampaikan hujung minggu Formula 1 bertaraf dunia, tanpa mempertaruhkan wang awam bernilai sembilan angka untuk mengetahuinya.

Salah tanggapan lazim

• “Perlumbaan 2026 bermakna F1 telah kembali di Malaysia.” Ia sekali sahaja, dan secara rasmi ialah Grand Prix Bahrain. Tiada apa-apa mengenai kalendar kekal yang berubah.
• “Malaysia membayar untuk membawa kembali F1.” Bagi 2026 ia tidak membayar yuran penganjuran langsung — Bahrain telah pun membayarnya. Perbelanjaan Malaysia terhad kepada penyediaan litar.
• “Sepang ditinggalkan atau tidak lagi digunakan.” Sebaliknya. Ia tidak pernah berhenti menganjurkan MotoGP, perlumbaan ketahanan, ujian dan hari litar; ia menggugurkan satu acara mahal, bukan tempat penganjuran itu.
• “F1 pergi kerana litar itu tidak cukup baik.” Litar itu diiktiraf secara meluas antara tempat memotong terbaik dalam sukan itu. Pemergian itu ialah keputusan bajet, bukan kejuruteraan.
• “MotoGP dan F1 menelan kos yang lebih kurang sama untuk dianjurkan.” Tidak. Yuran MotoGP hanyalah sebahagian kecil daripada F1 — sebab teras satu kekal dan satu lagi pergi.

Apa yang seterusnya

Tarikh terdekat untuk diperhatikan ialah 2-4 Oktober 2026, apabila Formula 1 kembali ke Sepang sebagai pengganti Bahrain — kereta F1 pertama di garisan permulaan di situ sejak 2017, dan ujian langsung sama ada Malaysia masih mahukan sukan itu pada sebarang harga. Perhatikan angka kerumunan dan nada kerajaan selepasnya: kehadiran yang kuat boleh menghidupkan semula perdebatan kepulangan kekal yang setakat ini ditutup oleh kos.

Selain itu, gambaran yang tetap adalah dua roda. MotoGP terkunci sehingga 2031, disokong oleh kehadiran dan ekonomi yang Formula 1 tidak pernah tandingi pada tahun-tahun akhir Malaysianya. Warisan Sepang, buat masa ini, bukan sukan yang meletakkannya di peta — ia ialah tempat penganjuran itu sendiri: sebuah karya asli Tilke yang bertahan lebih lama daripada Grand Prix yang dibina untuknya, dan kekal cukup bernilai sehingga dunia kembali untuk meminjamnya.

Untuk konteks lebih luas mengenai Selangor, tempat litar itu terletak berhampiran Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur, lihat panduan iringan untuk menjalankan perniagaan di Selangor.