Pengaturan Perlawanan dan Pengawalseliaan Pertaruhan Sukan di Malaysia

Apabila lebih 100 pemain bola sepak diambil oleh polis pada musim 1993–1994, ia bukan sekadar krisis sukan — ia membuka satu persoalan undang-undang yang masih belum selesai sepenuhnya hari ini: bagaimana sesebuah negara yang melarang hampir semua pertaruhan sukan menangani jenayah yang lahir daripada pertaruhan itu sendiri.

Artikel ini menerangkan rangka kerja tersebut secara deskriptif. Ia bukan nasihat guaman dan tidak mengambil apa-apa pendirian; ia hanya menyusun fakta dan kedudukan yang berbeza.

Undang-undang apa yang mengawal pertaruhan sukan di Malaysia?

Di Malaysia, pertaruhan dan pembukuan (bookmaking) sukan pada dasarnya dilarang kecuali dilakukan oleh pengendali yang mendapat lesen daripada kerajaan. Tiga statut lama membentuk teras larangan ini.

Statut	Nombor Akta	Skop utama
Akta Rumah Judi Terbuka 1953	Akta 289	Menyekat rumah judi terbuka, perjudian awam dan loteri awam
Akta Pertaruhan 1953	Akta 495	Menyekat rumah pertaruhan dan pertaruhan di tempat awam
Akta Pertaruhan Kolam 1967	Akta 384	Mengawal pertaruhan kolam (pool betting)

Dalam praktik, hanya beberapa kategori perjudian dibenarkan di bawah lesen — antaranya operator loteri bernombor yang berlesen dan perkhidmatan pertaruhan kolam yang diluluskan. Semua bentuk pembukuan sukan tanpa lesen kekal menyalahi undang-undang di bawah Akta 289 dan Akta 495.

Adakah pertaruhan dalam talian juga termasuk?

Ya. Persoalan sama ada undang-undang 1953 boleh diguna pakai terhadap perjudian di internet telah dijawab oleh mahkamah.

Pada 18 Oktober 2023, satu panel tiga hakim Mahkamah Rayuan di Putrajaya sebulat suara memutuskan bahawa perjudian dalam talian merupakan satu kesalahan di bawah Akta Rumah Judi Terbuka 1953. Tafsiran mahkamah tertumpu pada Seksyen 2(d) Akta itu — takrif “rumah judi terbuka” — dan mahkamah menolak hujah bahawa peralatan perjudian mesti wujud secara fizikal di premis. Menurut mahkamah, komputer dan komputer riba layak dianggap sebagai mesin permainan tanpa mengira tahap kecanggihan teknologinya. Dalam kes tersebut, sabitan asal adalah di bawah Seksyen 4B(a) (mengurus perjudian dalam talian) dan Seksyen 6(1) (mengambil bahagian dalam perjudian dalam talian); dua perayu masing-masing didenda RM5,000 selepas hukuman dipinda pada peringkat rayuan.

Keputusan itu bermakna operasi perjudian maya boleh melanggar Akta 1953 walaupun tiada peralatan judi yang nyata di sesuatu lokasi.

Bagaimana pengaturan perlawanan dikendalikan dari segi undang-undang?

Di sinilah wujud satu ciri penting rangka kerja Malaysia: negara ini tidak mempunyai satu kesalahan berasingan yang khusus dinamakan “pengaturan perlawanan”. Sebaliknya, perbuatan mengatur keputusan perlawanan lazimnya didakwa menggunakan undang-undang jenayah umum.

Instrumen utama ialah Akta Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia 2009 (Akta SPRM, Akta 694), yang mula berkuat kuasa pada 1 Januari 2009. Akta ini mewujudkan kesalahan meminta, menerima atau memberi “suapan” (gratification) — meliputi bentuk wang dan bukan wang — sebagai dorongan atau upah. Kesalahan asas terkandung dalam Seksyen 16 dan Seksyen 17.

Mengikut ringkasan undang-undang, hukuman bagi kesalahan suapan individu boleh mencapai penjara sehingga 20 tahun dan denda tidak kurang lima kali nilai suapan atau RM10,000, yang mana lebih tinggi. Apabila seseorang pemain atau pegawai menerima bayaran daripada penjenayah untuk mempengaruhi keputusan perlawanan, ia dilayan sebagai penerimaan suapan di bawah rangka kerja inilah.

Dua undang-undang lain kadangkala disebut dalam konteks ini:

• Kanun Keseksaan — kesalahan seperti menipu boleh terpakai bergantung pada fakta.
• Akta Pembangunan Sukan 1997 (Akta 576) — akta ini mengawal pendaftaran badan sukan dan peranan Pesuruhjaya Sukan, tetapi tidak mewujudkan kesalahan jenayah khusus mengenai pengaturan perlawanan. Pindaan-pindaannya menyentuh perkara seperti penyelesaian pertikaian sukan dan keselamatan acara, bukan manipulasi keputusan.

Di samping saluran undang-undang jenayah, badan sukan menjalankan tindakan tatatertib mereka sendiri. Persatuan Bolasepak Malaysia (FAM), misalnya, menubuhkan sebuah Jawatankuasa Integriti dengan kerjasama SPRM dan pihak berkuasa lain, memfokuskan pencegahan, pengesanan, siasatan dan pendidikan.

Apakah rekod pendakwaan dan tindakan dalam bola sepak Malaysia?

Rekod yang paling banyak didokumenkan berkaitan bola sepak, sukan paling popular di negara ini.

Kes rujukan ialah skandal 1994. Berikutan siasatan pada musim 1993–1994, lebih 100 pemain diambil oleh polis untuk disoal siasat, dan sejumlah pemain serta jurulatih dikenakan larangan oleh FAM. Kesan larangan itu berlarutan lebih dua dekad.

• Musim 1993–1994 — Polis menahan lebih 100 pemain; FAM mengenakan pelbagai larangan.
• Mei 2016 — FAM mengangkat larangan ke atas 84 pemain, membenarkan mereka menyertai semula aktiviti bola sepak di peringkat negeri dan kebangsaan.
• Selepas 2016 — Enam pemain yang menjalani larangan seumur hidup kekal dilarang, dengan FAM menyatakan hasrat untuk merayu kepada AFC dan FIFA bagi pihak mereka.

Selepas 1994, isu integriti tidak hilang sepenuhnya. Pihak berkuasa dan SPRM dari semasa ke semasa membuka siasatan berkaitan dugaan pengaturan perlawanan dan gangguan terhadap pemain, dan FAM terus mengambil tindakan tatatertib dalam kes tertentu. Butiran setiap kes berbeza-beza dan sebahagiannya masih dalam proses; artikel ini tidak membuat sebarang dakwaan terhadap mana-mana individu.

Apakah pandangan yang berbeza tentang pendekatan Malaysia?

Terdapat kedudukan yang berbeza mengenai sama ada rangka kerja sedia ada mencukupi. Artikel ini menyatakan julat pandangan tanpa memihak:

• Satu pandangan berhujah bahawa ketiadaan satu kesalahan khusus “pengaturan perlawanan” menyukarkan pendakwaan, kerana pihak pendakwa terpaksa menyesuaikan fakta dengan kesalahan suapan atau perjudian umum, dan pembuktian elemen “suapan” boleh menjadi rumit.
• Pandangan lain berpendapat Akta SPRM 2009 sudah cukup luas untuk merangkumi pengaturan perlawanan sebagai rasuah, dan bahawa penguatkuasaan serta kerjasama antara badan sukan dengan SPRM lebih penting daripada mewujudkan undang-undang baharu.

Kedua-dua kedudukan wujud dalam perbincangan dasar dan akademik di Malaysia. Menimbang antara keduanya adalah di luar skop artikel deskriptif ini.

What’s next

Bidang ini bergerak melalui dua paksi: keputusan mahkamah yang menjelaskan sejauh mana undang-undang 1953 terpakai kepada perjudian digital, dan sebarang usaha dasar untuk memperkemas cara pengaturan perlawanan didakwa. Pembaca yang mahukan kepastian mengenai sesuatu kes atau kedudukan perundangan terkini digalakkan merujuk teks penuh Akta berkenaan di portal Pejabat Peguam Negara, penyata rasmi SPRM dan persatuan sukan berkaitan, serta mendapatkan nasihat guaman profesional. Draf ini disediakan dengan bantuan AI dan belum melalui semakan manusia; ia memerlukan pengesahan penyunting sebelum diterbitkan.