Bagaimana Sukan Malaysia Ditadbir: Kementerian, Majlis dan Majlis Olimpik

Sebuah kelab bola sepak baharu di Johor boleh membeli jersi, menyewa padang dan mendaftarkan pemain — tetapi ia masih tidak boleh secara sah menghantar sesiapa mewakili “Malaysia” ke mana-mana pertandingan. Sebabnya bukan wang atau bakat. Ia soal siapa yang memberi kebenaran. Di Malaysia, hak untuk wujud sebagai badan sukan, hak untuk dibiayai, dan hak untuk memakai nama negara datang daripada empat institusi berlainan yang sering dikelirukan sebagai satu.

Memahami siapa mengawal apa bukan sekadar latihan carta organisasi. Ia menentukan ke mana persatuan anda memohon, badan mana boleh memotong dana anda, dan mengapa Majlis Olimpik Malaysia boleh menyekat atlet daripada Sukan Olimpik walaupun Menteri sendiri tidak boleh.

Siapa sebenarnya yang mentadbir sukan di Malaysia?

Tadbir urus sukan Malaysia berdiri di atas empat tiang yang berasingan dari segi undang-undang, walaupun tiga daripadanya bertemu di bawah bumbung yang sama.

• Kementerian Belia dan Sukan (KBS) — pembuat dasar dan pemegang kuasa Menteri. Ia tidak melatih atlet; ia menetapkan hala tuju dan menandatangani kelulusan.
• Majlis Sukan Negara (MSN) — badan berkanun yang membiayai atlet elit, menyelaras semua badan sukan, dan menguruskan kompleks serta program latihan kebangsaan.
• Institut Sukan Negara (ISN) — badan berkanun yang membekalkan sains sukan, perubatan sukan dan penyelidikan prestasi.
• Pejabat Pesuruhjaya Sukan (PJS) — pengawal selia yang mendaftar, mengenakan syarat, dan boleh membatalkan pendaftaran mana-mana badan sukan.

Berdiri di luar rangkaian kerajaan ini ialah Majlis Olimpik Malaysia (MOM) — pertubuhan bukan kerajaan yang diiktiraf antarabangsa dan mengawal penyertaan Malaysia dalam pesta sukan besar.

Perbezaan yang paling penting untuk difahami: kerajaan menggubal dasar dan membiayai, tetapi ia tidak boleh mengarahkan pergerakan Olimpik. Autonomi itu bukan kelemahan pentadbiran — ia syarat pengiktirafan IOC.

Apakah peranan Kementerian Belia dan Sukan?

KBS ialah kementerian pusat yang bertanggungjawab ke atas sukan. Menurut sejarah rasminya, penubuhan kementerian ini bermula pada 1953 dengan Bahagian Kebudayaan di bawah Jabatan Kebajikan Masyarakat, dan Kementerian Belia dan Sukan sendiri diwujudkan pada 15 Mei 1964 bersempena Hari Belia Negara. Ia dinamakan semula sebagai Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan pada 1972, sebelum kembali kepada nama asalnya, Kementerian Belia dan Sukan, pada 1987 apabila Bahagian Kebudayaan berpindah ke kementerian lain.

Peranan KBS bersifat dasar, bukan operasi. Dalam bahasa Akta Pembangunan Sukan 1997, “Menteri” bermaksud Menteri yang dipertanggungjawabkan dengan sukan — dan Akta itu memberikan Menteri kuasa yang luar biasa luas:

• Menetapkan garis panduan pembangunan sukan, termasuk program jangka panjang untuk atlet, jurulatih dan pegawai (seksyen 3).
• Melantik Pesuruhjaya Sukan dan pegawai lain (seksyen 10).
• Meluluskan bidaan untuk menganjurkan acara antarabangsa (seksyen 33).
• Meluluskan penggunaan nama “Sukan Malaysia” (seksyen 35).
• Menjadi pihak berkuasa muktamad dalam semua hal ehwal sukan (seksyen 41(2)).

Kuasa dasar itu disalurkan melalui Dasar Sukan Negara. Secara amnya, dasar sukan negara membezakan antara sukan penyertaan massa (untuk kesihatan dan perpaduan) dan sukan prestasi tinggi (kecemerlangan atlet di peringkat antarabangsa) — pembahagian yang turut membentuk mandat agensi berbeza di bawah KBS. (Rangka dan istilah rasmi Dasar Sukan Negara semasa perlu disahkan terus dengan KBS.)

Mengapa Majlis Sukan Negara begitu berkuasa?

Jika KBS menetapkan hala tuju, Majlis Sukan Negara menjalankannya. MSN ialah badan berkanun yang ditubuhkan di bawah Akta Majlis Sukan Negara Malaysia 1971 [Akta 29] — fakta yang disahkan dalam definisi rasmi Akta 576, yang menyebut “National Sports Council” bermaksud majlis yang ditubuhkan di bawah Akta 29.

Kuasa MSN datang daripada dua sumber. Pertama, sebagai badan berkanun, ia memegang dan menyalurkan pembiayaan awam kepada atlet dan persatuan. Kedua — dan lebih penting dari segi struktur — seksyen 6 Akta 576 menetapkan bahawa, menurut peranannya di bawah Akta 1971, Majlis Sukan Negara ialah badan penyelaras keseluruhan bagi semua badan sukan untuk memajukan dan membangunkan sukan di Malaysia.

Gabungan ini mempunyai gigi. Apabila pendaftaran sesebuah badan sukan dibatalkan, salah satu akibat langsung di bawah seksyen 25 ialah ia tidak lagi boleh menerima pembiayaan daripada kerajaan, MSN atau mana-mana badan berkanun. Dengan kata lain, keputusan pengawal selia (Pesuruhjaya) menutup paip dana penyampai (MSN).

Secara praktikal, MSN ialah agensi yang paling kerap ditemui atlet elit: ia menaja program latihan, menghantar kontinjen ke pesta sukan serantau, dan mengendalikan kemudahan latihan kebangsaan. Ia menyampaikan agenda prestasi tinggi negara di lapangan.

Bagaimana Institut Sukan Negara menyokong atlet elit?

Prestasi tinggi hari ini dibina di makmal, bukan hanya di padang. Di sinilah Institut Sukan Negara masuk.

ISN diletakkan atas dasar berkanun oleh Akta Institut Sukan Negara 2011 [Akta 729], yang menurut butiran rasmi Jabatan Peguam Negara diperkenankan pada 5 Ogos 2011 dan berkuat kuasa pada 15 September 2011 (P.U. (B) 503/2011). Menurut laman rasminya, fungsi ISN termasuk:

• Menasihati Menteri tentang aspek saintifik yang berkaitan prestasi atlet.
• Menggubal dan menyemak kaedah saintifik untuk meningkatkan prestasi atlet.
• Bekerjasama dengan agensi kerajaan, institusi pendidikan dan pertubuhan sukan untuk mengenal pasti bakat.
• Menyediakan khidmat, nasihat dan perundingan dalam sains sukan dan perubatan sukan.
• Menyediakan pemeriksaan dan rawatan perubatan untuk atlet.
• Menjadi pusat maklumat dan rujukan sains sukan.
• Menjalankan penyelidikan, pembangunan dan inovasi dalam sains dan perubatan sukan.

Perbezaan mudah antara MSN dan ISN: MSN membiayai dan menghantar atlet; ISN memastikan atlet itu berprestasi secara saintifik. Satu menguruskan wang dan kontinjen; satu lagi menguruskan fisiologi, biomekanik, pemulihan dan data prestasi. Kedua-duanya badan berkanun di bawah KBS, tetapi mandatnya tidak bertindih.

Berkait rapat dengan ISN ialah Agensi Anti-Doping Malaysia (ADAMAS). Menurut laman rasminya, ADAMAS ditubuhkan pada 2007 sebagai unit anti-doping di bawah ISN, sebelum diasingkan dan diletakkan terus di bawah KBS pada pertengahan 2016. Ia ialah Pertubuhan Anti-Doping Kebangsaan (NADO) Malaysia yang melaksanakan program selaras dengan Kod Anti-Doping Dunia (WADA). Ini bermakna integriti — bukan sekadar prestasi — kini menjadi fungsi tadbir urus yang berasingan.

Siapa Pesuruhjaya Sukan, dan mengapa persatuan anda mesti berdaftar?

Ini bahagian yang paling kerap disalah faham — dan paling berakibat.

Akta Pembangunan Sukan 1997 [Akta 576] mendapat Perkenan Diraja pada 12 September 1997, diwartakan pada 25 September 1997, dan mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1998 (P.U. (B) 9/1998), pada awalnya kecuali Sabah, Sarawak dan Wilayah Persekutuan Labuan. Akta ini mewujudkan jawatan Pesuruhjaya Sukan, dilantik oleh Menteri di bawah seksyen 10, bersama Pesuruhjaya Wilayah, Timbalan dan Penolong.

Pesuruhjaya bukan sekadar pendaftar pasif. Di bawah seksyen 11, kuasanya termasuk untuk mendaftar atau menolak pendaftaran mana-mana persatuan, kelab, masyarakat atau syarikat sebagai badan sukan; mengenakan syarat; dan membatalkan atau menggantung pendaftaran.

Peraturan asasnya terkandung dalam seksyen 15: setiap badan sukan mesti memohon untuk didaftarkan oleh Pesuruhjaya, dan tidak boleh menjalankan sebarang aktiviti sukan sehingga ia didaftarkan. Definisi “badan sukan” dalam seksyen 2 luas — ia meliputi mana-mana persatuan, kelab, masyarakat atau syarikat yang bertindak sebagai badan induk atau perwakilan sesuatu sukan di peringkat daerah, negeri atau kebangsaan.

Apabila Akta ini berkuat kuasa, seksyen 16 memindahkan badan sukan yang sebelum ini berdaftar di bawah Akta Pertubuhan 1966: pendaftaran lama terhenti, dan badan itu diberi lima bulan untuk memohon pendaftaran semula di bawah Akta 576.

Apa yang menjadikan pendaftaran ini benar-benar penting ialah akibat kehilangannya. Seksyen 25 menyenaraikan lima kesan apabila pendaftaran ditolak, dibatalkan atau digantung:

Akibat di bawah seksyen 25 Akta 576	Maksudnya
Tidak boleh menganjur atau menyertai aktiviti sukan	Termasuk pertandingan yang sedang berjalan, di dalam atau luar negara
Tidak boleh menerima pembiayaan	Daripada kerajaan, MSN atau mana-mana badan berkanun
Tidak boleh menjadi ahli badan induk	Terputus daripada struktur tadbir urus sukannya
Tidak boleh guna frasa “of Malaysia”	Kehilangan hak menggunakan nama negara
Tidak boleh mewakili Malaysia	Tidak boleh menghantar peserta atas nama negara

Pegawai yang melanggar sekatan ini boleh didenda tidak melebihi RM5,000, dan RM500 sehari bagi kesalahan berterusan (seksyen 25(2)).

Beberapa peraturan tambahan sering terlepas pandang:

• Membida acara antarabangsa memerlukan kelulusan bertulis Menteri terlebih dahulu (seksyen 33).
• Menggunakan nama “Sukan Malaysia” untuk sebarang pertandingan memerlukan kelulusan Menteri (seksyen 35).
• Syarikat yang mahu terlibat dalam aktiviti sukan mesti mendapat lesen daripada Pesuruhjaya (seksyen 36) — berbeza daripada pendaftaran persatuan.
• Pertikaian dalaman mesti diselesaikan mengikut prosedur yang ditetapkan, dan jika gagal, boleh dirujuk kepada Menteri, yang keputusannya muktamad (seksyen 23 dan 24).

Akta ini juga mewujudkan Panel Penasihat Sukan (seksyen 27) — dilantik oleh Menteri, dengan tidak lebih lapan ahli selain Pengerusi, dua daripadanya dicalonkan oleh Majlis Olimpik Malaysia (seksyen 28). Panel ini menasihati Menteri dan boleh dirujuk dalam rayuan pendaftaran.

Mengapa Majlis Olimpik Malaysia berdiri di luar kerajaan?

Di sinilah struktur menjadi menarik. Semua yang di atas ialah kerajaan — kementerian, badan berkanun, pengawal selia. Majlis Olimpik Malaysia bukan.

Badan ini berakar pada era sebelum kemerdekaan: ia mula ditubuhkan sebagai Federation of Malaya Olympic Council (FMOC) pada awal 1950-an sebagai pertubuhan sukarela, bukan untung dan bukan kerajaan, dan kemudiannya diiktiraf oleh Jawatankuasa Olimpik Antarabangsa (IOC). Berikutan pembentukan Malaysia, FMOC dinamakan semula sebagai Majlis Olimpik Malaysia. (Tarikh tepat penubuhan, pengiktirafan IOC dan penamaan semula perlu disahkan terus dengan MOM — laman sejarah rasminya menyekat capaian automatik pada masa penyemakan ini.)

Undang-undang Malaysia sendiri mengesahkan kedudukan ini. Bahagian III Akta 576 dikhususkan kepada MOM. Seksyen 8(1) menyatakan dengan jelas bahawa Majlis Olimpik Malaysia diiktiraf oleh IOC sebagai Jawatankuasa Olimpik Negara untuk Malaysia. Seksyen 8(2) menjadikannya bertanggungjawab memastikan penyertaan Malaysia dalam Sukan Olimpik, Sukan Asia, Sukan Komanwel, Sukan SEA dan pertandingan antarabangsa lain mematuhi peraturan IOC, Majlis Olimpik Asia, Persekutuan Sukan Komanwel dan Persekutuan Sukan SEA.

Yang penting, seksyen 19(1)(b) Akta 576 mengecualikan MOM daripada keperluan bahawa perlembagaannya mesti mengandungi perkara dalam Jadual Kedua atau Ketiga — pengiktirafan bahawa MOM tertakluk kepada Piagam Olimpik, bukan hanya undang-undang domestik. Inilah sebabnya MOM boleh menjadi badan berkanun di bawah Akta 576 namun kekal autonomi: kerajaan mengiktiraf peranannya, tetapi tidak boleh mengarahkan operasinya tanpa mengancam pengiktirafan IOC.

Persatuan sukan kebangsaan (NSA) individu — seperti badan induk badminton, hoki atau olahraga — berdiri di persilangan dua dunia ini. Setiap NSA mesti berdaftar dengan Pesuruhjaya Sukan di bawah Akta 576 (dunia kerajaan) dan biasanya bergabung dengan MOM serta persekutuan antarabangsa sukannya (dunia bukan kerajaan). Ketegangan antara dua garisan kuasa inilah punca kebanyakan pertikaian tadbir urus sukan Malaysia.

Badan mana yang perlu saya hubungi?

Gunakan logik ringkas ini untuk mengenal pasti pihak berkuasa yang betul:

1. Saya ingin menubuhkan atau mendaftarkan badan sukan. → Pejabat Pesuruhjaya Sukan (Akta 576, seksyen 15 dan 17).
2. Saya mahu memohon pembiayaan atau sokongan latihan untuk atlet elit. → Majlis Sukan Negara.
3. Saya perlukan sains sukan, ujian fisiologi atau perubatan sukan. → Institut Sukan Negara.
4. Saya mahu membida untuk menganjurkan acara antarabangsa di Malaysia. → Kelulusan bertulis Menteri melalui KBS (seksyen 33).
5. Saya mahu menghantar atlet ke Sukan Olimpik, Asia atau SEA. → Majlis Olimpik Malaysia (seksyen 8).
6. Saya menghadapi soal ujian dadah atau pengecualian penggunaan terapeutik. → ADAMAS.
7. Pertikaian dalaman persatuan yang tidak dapat diselesaikan. → Prosedur dalaman, kemudian rujukan kepada Menteri (seksyen 23–24).

Ringkasan struktur:

Badan	Sifat undang-undang	Asas perundangan	Peranan teras
KBS	Kementerian	—	Dasar, kuasa Menteri, kelulusan
Majlis Sukan Negara (MSN)	Badan berkanun	Akta 29 (1971)	Pembiayaan, penyelarasan, prestasi tinggi
Institut Sukan Negara (ISN)	Badan berkanun	Akta 729 (2011)	Sains sukan, perubatan sukan, penyelidikan
Pejabat Pesuruhjaya Sukan	Pengawal selia	Akta 576 (1997)	Pendaftaran dan penyeliaan badan sukan
ADAMAS	Agensi (NADO)	Kod WADA	Anti-doping, ujian, pendidikan
Majlis Olimpik Malaysia (MOM)	Bukan kerajaan	Bahagian III Akta 576 + Piagam Olimpik	Jawatankuasa Olimpik Negara

Kesilapan lazim yang perlu dielakkan

• Menyangka pendaftaran di bawah Akta Pertubuhan 1966 sudah memadai. Sejak Akta 576, badan sukan mesti berdaftar dengan Pesuruhjaya Sukan, bukan Pendaftar Pertubuhan. Seksyen 16 memindahkan badan lama; seksyen 15 mengikat yang baharu.
• Mengelirukan MSN dengan Pesuruhjaya Sukan. MSN membiayai dan menyelaras; Pesuruhjaya mendaftar dan mengawal. Memohon dana kepada pengawal selia, atau memohon pendaftaran kepada penyampai, membuang masa.
• Menganggap Menteri boleh mengarahkan Majlis Olimpik Malaysia. MOM tertakluk kepada Piagam Olimpik. Campur tangan kerajaan boleh mengundang penggantungan IOC — sebab itu seksyen 19 sengaja mengecualikannya.
• Menggunakan “of Malaysia” atau “Sukan Malaysia” tanpa kebenaran. Frasa negara dilindungi undang-undang; penggunaannya oleh badan tidak berdaftar atau tanpa kelulusan Menteri ialah kesalahan (seksyen 25 dan 35).
• Membida acara antarabangsa dahulu, mendapatkan kelulusan kemudian. Seksyen 33 memerlukan kelulusan Menteri sebelum membida, bukan selepas.
• Melupakan syarikat memerlukan lesen berasingan. Persatuan berdaftar; syarikat yang menjalankan aktiviti sukan perlu lesen di bawah seksyen 36.

Soalan lazim

Adakah undang-undang sukan yang sama terpakai di Sabah dan Sarawak? Akta 576 pada mulanya berkuat kuasa dari 1 Januari 1998 kecuali Sabah, Sarawak dan Wilayah Persekutuan Labuan, seperti tercatat dalam notis permulaan kuat kuasa (P.U. (B) 9/1998). Perincian pemakaian terkini di negeri-negeri ini patut disemak terus dengan Pejabat Pesuruhjaya Sukan.

Apakah maksud “sukan” di bawah Akta 576? Seksyen 2 mentakrifkan “sport” sebagai mana-mana aktiviti yang tersenarai dalam Jadual Pertama Akta. Senarai itu meliputi berpuluh disiplin — daripada olahraga, akuatik dan badminton kepada silat olahraga, sepak takraw, permainan tradisional dan wushu.

Bolehkah keputusan Pesuruhjaya Sukan dirayu? Ya. Seksyen 21 membenarkan badan sukan yang terkilan dengan penolakan, syarat, atau pembatalan pendaftaran untuk merayu kepada Menteri dalam tempoh 30 hari dari tarikh notis keputusan; keputusan Menteri adalah muktamad. Menteri boleh merujuk perkara itu kepada Panel Penasihat Sukan.

Adakah Majlis Sukan Negara mengawal Persatuan Bola Sepak Malaysia atau badan induk lain? Tidak secara langsung. Setiap persatuan sukan kebangsaan ialah badan tersendiri yang berdaftar di bawah Akta 576 dan lazimnya bergabung dengan persekutuan antarabangsa sukannya. MSN menyelaras dan boleh membiayai, tetapi tadbir urus dalaman persatuan tertakluk kepada perlembagaannya sendiri dan peraturan antarabangsa.

Siapa yang menjadi pihak berkuasa muktamad jika berlaku pertikaian dasar? Menurut seksyen 41(2) Akta 576, tertakluk kepada peruntukan Akta dan peraturan, Menteri ialah pihak berkuasa muktamad berhubung sukan dan hal berkaitan sukan.

Apa seterusnya

Jika anda menguruskan sebuah badan sukan, mulakan dengan mengesahkan status pendaftaran anda di bawah Akta 576 dengan Pejabat Pesuruhjaya Sukan — bukan sekadar pendaftaran lama di bawah Akta Pertubuhan. Semak sama ada perlembagaan anda mengandungi perkara wajib dalam Jadual Kedua (bagi badan peringkat kebangsaan) atau Jadual Ketiga, kerana kekurangannya boleh menjadi asas penolakan pendaftaran di bawah seksyen 19.

Jika anda seorang atlet atau jurulatih, kenali pembahagian kerja: MSN untuk pembiayaan dan program, ISN untuk sokongan saintifik, ADAMAS untuk pematuhan anti-doping, dan MOM untuk laluan ke pesta sukan besar.

Untuk pembacaan lanjut, dokumen asas ialah teks penuh Akta Pembangunan Sukan 1997 di portal perundangan Jabatan Peguam Negara, dan laman rasmi setiap agensi yang disenaraikan di bawah. Artikel ini ialah draf yang dijana AI dan belum melalui semakan pakar manusia — sahkan setiap keputusan penting terus dengan agensi berkenaan sebelum bertindak.