Malaysia di Sukan Paralimpik: Tadbir Urus dan Atlet

Apabila Cheah Liek Hou mempertahankan emas badminton SU5-nya di Paris 2024, kejayaan itu mengesahkan bahawa para sukan Malaysia kini mempunyai barisan juara yang lebih mantap, bukan lagi pencapaian sekali-sekala. Di sebalik detik itu terdapat sebuah struktur tadbir urus yang tersendiri, terpisah daripada dunia Olimpik yang lebih terkenal.

Siapa yang mentadbir para sukan di Malaysia?

Badan induk para sukan berprestasi tinggi di Malaysia ialah Paralympic Council Malaysia (PCM), atau dalam Bahasa Melayu, Majlis Paralimpik Malaysia. Ia berperanan sebagai Jawatankuasa Paralimpik Kebangsaan (NPC) Malaysia — badan tunggal yang diiktiraf untuk mewakili negara di Sukan Paralimpik dan bergabung dengan Jawatankuasa Paralimpik Antarabangsa (IPC) serta Jawatankuasa Paralimpik Asia (APC).

Menurut laman rasmi PCM, akar pergerakan ini bermula pada awal 1970-an apabila pengasas Persatuan Orang-Orang Cacat Anggota Malaysia (POCAM), Allahyarham H.R.M. Storey, menghantar sepasukan atlet Malaysia untuk menyertai Stoke Mandeville Games di United Kingdom. Pertubuhan formal pertama, Majlis Sukan Orang Cacat Malaysia, didaftarkan dengan Pendaftar Pertubuhan (ROS) pada 18 Mei 1989.

Nama dan status badan ini kemudiannya berubah beberapa kali:

• 1996 — dinamakan semula sebagai Malaysian Paralympic Council / Majlis Paralimpik Malaysia.
• Kemudian — dijenamakan semula sebagai Paralympic Council Malaysia (PCM), dengan pendaftaran dipindahkan daripada ROS kepada Pesuruhjaya Sukan Malaysia selaras dengan keperluan Akta Pembangunan Sukan 1997.

Bagaimana PCM berbeza daripada Majlis Olimpik Malaysia?

Ini kekeliruan yang lazim. Majlis Olimpik Malaysia (OCM) ialah Jawatankuasa Olimpik Kebangsaan negara — ia menguruskan penyertaan atlet ke Sukan Olimpik, Sukan Komanwel, Sukan Asia dan Sukan SEA. PCM pula ialah badan yang benar-benar berasingan yang menguruskan laluan Paralimpik: Sukan Paralimpik, Sukan Para Asia dan Sukan Para ASEAN.

Kedua-duanya ialah pertubuhan yang berlainan, dengan kepimpinan, keahlian dan gabungan antarabangsa masing-masing. OCM bergabung dengan Jawatankuasa Olimpik Antarabangsa (IOC); PCM bergabung dengan IPC. Persamaan mereka ialah kedua-duanya beroperasi dalam kerangka Akta Pembangunan Sukan 1997 dan bekerjasama dengan Kementerian Belia dan Sukan serta Majlis Sukan Negara dalam pembangunan atlet.

PCM juga bukan sekadar penghantar kontinjen. Menurut laman rasminya, ia telah menganjurkan Sukan Para ASEAN sulung pada 2001, dan sekali lagi pada 2009 dan 2017. Dari segi kepimpinan, Dato’ Sri Megat D. Shahriman ialah Presiden PCM yang dipilih pada Disember 2019 dan dipilih semula pada Disember 2024.

Bagaimana rupa rekod pingat Paralimpik Malaysia?

Malaysia telah menyertai gerakan Paralimpik sejak dekad 1970-an, tetapi kejayaan pingat datang lebih perlahan. Menurut pangkalan data rasmi IPC, pingat Paralimpik terawal dalam rekod negara ialah gangsa di Sukan Paralimpik Beijing 2008. Titik perubahan besar berlaku di Rio 2016 apabila Malaysia meraih emas Paralimpik pertamanya.

Sehingga Sukan Paralimpik Paris 2024, rekod rasmi IPC menunjukkan Malaysia telah mengumpul 17 pingat keseluruhannya. Jadual di bawah memecahkan jumlah itu mengikut edisi Sukan:

Sukan Paralimpik	Emas	Perak	Gangsa	Jumlah
Beijing 2008	0	0	1	1
London 2012	0	1	1	2
Rio 2016	3	0	1	4
Tokyo 2020	3	2	0	5
Paris 2024	2	2	1	5
Jumlah	8	5	4	17

Kelapan-lapan emas datang daripada tiga sukan sahaja — olahraga, badminton dan angkat kuasa — dengan olahraga menyumbang paling banyak.

Siapakah juara emas Paralimpik Malaysia?

Kelapan-lapan pingat emas Paralimpik Malaysia datang daripada lima atlet merentasi tiga edisi Sukan. Jadual berikut menyenaraikan setiap emas:

Sukan	Atlet	Acara	Catatan
Rio 2016	Mohamad Ridzuan Mohamad Puzi	100m T36	Emas Paralimpik pertama Malaysia merentasi semua sukan (12.07, rekod Paralimpik; 10 Sept 2016)
Rio 2016	Muhammad Ziyad Zolkefli	Lontar peluru F20	Emas olahraga; rekod dunia ketika itu 16.84m
Rio 2016	Abdul Latif Romly	Lompat jauh T20	Emas olahraga; rekod dunia 7.60m
Tokyo 2020	Abdul Latif Romly	Lompat jauh T20	Emas kedua berturut-turut
Tokyo 2020	Cheah Liek Hou	Badminton SU5	Emas badminton para sulung Malaysia
Tokyo 2020	Bonnie Bunyau Gustin	Angkat kuasa hingga 72kg	Emas sulung
Paris 2024	Cheah Liek Hou	Badminton SU5	Mempertahankan gelaran; menewaskan Suryo Nugroho (Indonesia) 21-13, 21-15
Paris 2024	Bonnie Bunyau Gustin	Angkat kuasa hingga 72kg	Rekod dunia 232kg

Beberapa detik menonjol daripada senarai ini:

• Rio 2016 ialah kejayaan besar Malaysia. Selepas bertahun-tahun tanpa emas, negara meraih tiga emas dalam olahraga menerusi Mohamad Ridzuan Mohamad Puzi, Muhammad Ziyad Zolkefli dan Abdul Latif Romly. Ridzuan Puzi mencatat emas Paralimpik pertama Malaysia merentasi semua sukan apabila memenangi 100m T36 pada 10 September 2016; Ziyad Zolkefli menyusul kira-kira sejam kemudian dengan lontar peluru F20 (16.84m, rekod dunia ketika itu), sebelum Latif Romly melengkapkan tiga emas itu dengan lompat jauh T20 (7.60m, rekod dunia) pada 11 September.
• Cheah Liek Hou menjadi juara emas badminton Paralimpik apabila dia mempertahankan gelaran Tokyo 2020-nya dalam kategori SU5 di Paris 2024, menewaskan Suryo Nugroho dari Indonesia 21-13, 21-15 untuk meraih emas sulung Malaysia di Sukan Paris 2024.
• Bonnie Bunyau Gustin, atlet dari Sarawak, mengangkat 232kg dalam kategori hingga 72kg di Paris 2024 — lebih tiga kali ganda berat badannya — untuk memecahkan rekod dunia sambil mempertahankan emas angkat kuasanya. Angka ini disahkan oleh Jawatankuasa Paralimpik Antarabangsa.

Malaysia turut mencatat kejayaan bukan emas yang penting. Chew Wei Lun menjadi peraih pingat boccia Paralimpik pertama negara apabila memenangi perak dalam kategori individu BC1 di Tokyo 2020, tewas kepada David Smith dari Great Britain 4-2 dalam perlawanan akhir. Pencapaian itu memperkenalkan sukan boccia kepada khalayak Malaysia yang lebih luas.

Apakah kategori dan sukan yang disertai Malaysia?

Para sukan menggunakan sistem pengelasan (classification) untuk memastikan persaingan adil antara atlet dengan tahap kecacatan yang setanding. Kod seperti T36 (olahraga balapan, kurang upaya serebrum), T20/F20 (kurang upaya intelek) dan SU5 (badminton, kecacatan anggota atas) menandakan kumpulan pengelasan atlet, bukan sekadar acara.

Kontinjen Malaysia biasanya bertanding merentasi beberapa sukan Paralimpik utama, termasuk olahraga, badminton, angkat kuasa, boccia, memanah dan renang. Namun setakat rekod pingat, sumbangan emas datang daripada tiga sukan sahaja: olahraga, angkat kuasa dan badminton.

Apa seterusnya

Fokus PCM kini beralih kepada memperluas kolam bakat di luar barisan juara sedia ada. Satu tanda aras besar sudah pun ditetapkan: Malaysia disahkan sebagai tuan rumah Sukan Para ASEAN ke-14 di Kuala Lumpur pada Oktober 2027 (18 sukan), selepas bendera Persekutuan Sukan Para ASEAN (APSF) diserahkan kepada Malaysia pada majlis penutup Sukan Para ASEAN ke-13 2025 di Nakhon Ratchasima, Thailand.

Ibu pejabat PCM terletak di Pusat Kecemerlangan Sukan Paralimpik Malaysia, Jalan Perwira, Kampung Pandan, 55100 Kuala Lumpur. Bagi pembaca yang mahu maklumat terkini, sumber paling berwibawa ialah laman rasmi Paralympic Council Malaysia dan pangkalan data IPC. Artikel ini akan dikemas kini apabila keputusan Sukan Paralimpik dan Sukan Para ASEAN yang seterusnya tersedia.