Masuk ke Sabah dan Sarawak: Kawalan Imigresen Tersendiri untuk Rakyat Malaysia Sekalipun

Terbang dari Kuala Lumpur ke Kuching, dan sebaik sahaja anda mendarat, ada kaunter imigresen menanti — di dalam negara sendiri. Bagi ramai rakyat Semenanjung, inilah kali pertama mereka menunjukkan kad pengenalan kepada pegawai imigresen tanpa pernah melintasi sempadan antarabangsa. Ini bukan kesilapan pentadbiran. Sabah dan Sarawak mengawal imigresen mereka sendiri, dan peraturan itu terpakai kepada semua orang, termasuk warganegara Malaysia.

Kenapa Sabah dan Sarawak ada kawalan imigresen sendiri?

Apabila Sabah dan Sarawak menyertai persekutuan pada 1963, kedua-dua negeri mengekalkan kuasa mengawal kemasukan orang ke wilayah masing-masing. Kuasa ini terkandung dalam Bahagian VII, Peruntukan Khas bagi Malaysia Timur, Akta Imigresen 1959/63.

Kesannya nyata di lapangan terbang dan pelabuhan: setiap orang yang masuk ke Sabah atau Sarawak dari Semenanjung melalui pemeriksaan imigresen, dan setiap orang yang keluar pula perlu memenuhi syarat dokumen tertentu. Inilah sebabnya penerbangan antara Semenanjung dan Borneo, walaupun domestik, mempunyai lapisan kawalan yang tidak wujud pada laluan seperti Kuala Lumpur–Pulau Pinang.

Rakyat Semenanjung: apa yang perlu dibawa?

Bagi warganegara Malaysia, dokumen pengenalan diri adalah asasnya. Anda tidak perlukan visa — anda rakyat negara ini — tetapi anda tetap perlu melepasi kaunter.

• Ada pasport antarabangsa Malaysia? Ia diterima terus.
• Tiada pasport? Jangan risau. Bagi rakyat Semenanjung yang tiada pasport atau Dokumen Perjalanan Terhad, Jabatan Imigresen mengeluarkan Dokumen Sebagai Ganti Dokumen Perjalanan Dalaman di kaunter ketibaan lapangan terbang Sabah dan Sarawak.

Dokumen gantian ini dikeluarkan sebagai alternatif kepada Pasport Malaysia dan Dokumen Perjalanan Terhad, di bawah Bahagian VII Akta Imigresen 1959/63. Ciri-ciri pentingnya:

• Sah untuk satu perjalanan sahaja.
• Pemegang dibenarkan masuk dan tinggal atas Pas Lawatan Sosial atau Perniagaan tidak melebihi tiga (3) bulan.
• Tiada bayaran dikenakan.
• Diperoleh di semua kaunter Imigresen di dewan ketibaan lapangan terbang Sabah dan Sarawak.

Syarat pengenalan mudah: bagi umur 12 tahun ke atas, tunjukkan kad pengenalan atau kad pengenalan polis/tentera; bagi bawah 12 tahun, sijil kelahiran atau sijil pengangkatan. Kebenaran ibu bapa atau penjaga tidak diperlukan.

Nak tinggal lebih tiga bulan? Anda perlukan DPT

Pas tiga bulan itu sesuai untuk lawatan, mesyuarat atau percutian. Tetapi jika anda berpindah ke Sabah atau Sarawak untuk bekerja atau belajar buat tempoh panjang, anda melangkaui had itu.

Di sinilah Dokumen Perjalanan Terhad (DPT) masuk. Ia dikeluarkan kepada rakyat Malaysia dari Semenanjung untuk tujuan masuk/keluar dan tinggal sementara di Sabah dan Sarawak bagi tempoh melebihi tiga bulan.

Perkara	Butiran
Untuk siapa	Rakyat Semenanjung yang tinggal sementara di Sabah/Sarawak lebih 3 bulan
Tempoh sah	5 tahun
Bayaran	RM5
Pelanjutan	5 tahun lagi, RM5
Keperluan	MyKad (atau sijil kelahiran jika bawah 12), kebenaran ibu bapa jika bawah 18, dua (2) keping gambar terkini berukuran 3.5cm x 5cm berlatar belakang putih

DPT dikeluarkan di pejabat-pejabat Imigresen di seluruh Malaysia, jadi anda boleh menguruskannya lebih awal sebelum berpindah, bukan tergesa-gesa di kaunter ketibaan.

Ringkasan: dokumen mana untuk situasi mana?

Situasi anda	Dokumen	Tempoh dibenarkan
Lawatan singkat, ada pasport	Pasport antarabangsa Malaysia	Pas lawatan hingga 3 bulan
Lawatan singkat, tiada pasport	Dokumen Sebagai Ganti Dokumen Perjalanan Dalaman (di kaunter)	Satu perjalanan, pas hingga 3 bulan
Menetap sementara lebih 3 bulan	Dokumen Perjalanan Terhad (DPT)	5 tahun (boleh lanjut)

Nak balik ke Semenanjung — apa dokumen diterima?

Kawalan ini dua hala. Untuk keluar dari Sabah dan Sarawak menuju destinasi domestik, Jabatan Imigresen menetapkan anda perlu salah satu dokumen pengenalan yang diterima berserta pas yang masih sah.

Antara dokumen pengenalan yang diterima:

• Pasport Antarabangsa Malaysia
• Dokumen Perjalanan Terhad
• Pasport Terhad ke Brunei
• Sijil Kecemasan Malaysia
• Dokumen pengenalan Jabatan Pendaftaran Negara (MyKad, kad pengenalan sementara, sijil kelahiran, atau MyKID)
• Dokumen IMM93
• Kad BAT.C 10 (ATM)
• Kad kuasa polis

Anda juga perlu menunjukkan pas perjalanan (boarding pass) sebagai bukti anda penumpang yang sah. Peraturan keluar ini merujuk Seksyen 66 Akta Imigresen 1959/63.

Warga asing: pas Semenanjung tidak terbawa ke sini

Bagi warga asing, perbezaan yang paling ketara ialah pemeriksaan berlaku dua kali. Kerana Sabah dan Sarawak mengawal kemasukan warga asing secara berasingan di bawah peruntukan khas mereka, cop atau pas yang anda terima ketika mendarat di Kuala Lumpur tidak terpakai secara automatik apabila anda menyambung perjalanan ke Kota Kinabalu atau Kuching.

Amalan praktikalnya: pelancong asing yang terbang dari Semenanjung ke Sabah atau Sarawak diperiksa semula oleh imigresen negeri berkenaan ketika ketibaan dan menerima kelulusan atau pas negeri yang berasingan. Kelayakan masuk sebelum ini di Semenanjung bukan jaminan kemasukan ke negeri Borneo — kelulusan itu keputusan pihak berkuasa imigresen negeri.

Bagi warga asing yang bekerja, ini bermakna pas atau permit yang sah untuk Semenanjung mungkin tidak melindungi kerja di Sabah atau Sarawak. Sentiasa sahkan skop dokumen anda dengan imigresen negeri sebelum bertolak.

Apa seterusnya

• Jika anda rakyat Semenanjung yang merancang lawatan, bawa MyKad anda — jika tiada pasport, dokumen gantian akan dikeluarkan di kaunter ketibaan tanpa bayaran.
• Jika anda berpindah lebih tiga bulan, uruskan Dokumen Perjalanan Terhad di pejabat Imigresen berdekatan sebelum bertolak, bukan di lapangan terbang.
• Jika anda warga asing, jangan andaikan pas Semenanjung anda memadai — sahkan status kemasukan dan kerja anda dengan imigresen Sabah atau Sarawak.
• Untuk keperluan terkini dan borang rasmi, rujuk laman Jabatan Imigresen Malaysia dan portal MyGovernment yang disenaraikan di bawah, kerana kadar bayaran dan senarai dokumen boleh dikemas kini dari semasa ke semasa.