Mendaftarkan Warganegara Malaysia yang Lahir di Luar Negara: Kewarganegaraan secara Keturunan

Seorang bayi dilahirkan di sebuah hospital di London kepada pasangan Malaysia yang bertugas di sana. Sijil kelahiran tempatan menyatakan bayi itu lahir di United Kingdom, namun di bawah undang-undang Malaysia dia mungkin sudah pun seorang warganegara — asalkan taraf itu direkodkan dengan betul. Bagaimana taraf tersebut disahkan, dan siapa yang layak, adalah soalan yang menyentuh peruntukan asas Perlembagaan Persekutuan.

Apa yang dimaksudkan dengan kewarganegaraan secara keturunan?

Perlembagaan Persekutuan memberikan kewarganegaraan dalam beberapa cara. Salah satunya ialah secara kuat kuasa undang-undang (by operation of law) — taraf yang diperoleh sendiri apabila syarat dipenuhi, bukan diberikan melalui budi bicara menteri.

Perkara 14(1)(b), dibaca bersama Bahagian II Jadual Kedua, meliputi orang yang lahir pada atau selepas Hari Malaysia (16 September 1963). Peruntukan itu menyatakan bahawa “setiap orang yang lahir di luar Persekutuan yang bapanya pada masa kelahiran itu seorang warganegara” adalah warganegara. Inilah asas kewarganegaraan secara keturunan bagi anak yang lahir di luar Malaysia. (Menurut panduan Family Frontiers, laluan Perkara 14(1)(b) terpakai kepada orang yang lahir di luar negara pada atau selepas Hari Malaysia.)

Perkara penting: pendaftaran mengesahkan taraf ini, ia tidak mencipta taraf itu. Jika syarat dipenuhi, anak itu sudah pun warganegara sejak lahir. Namun tanpa rekod rasmi, keluarga boleh menghadapi kesukaran membuktikan taraf tersebut ketika memohon pasport, mendaftar sekolah, atau urusan lain di kemudian hari.

Borang apa yang digunakan, dan siapa boleh memohon?

Permohonan untuk mengesahkan taraf kewarganegaraan anak yang lahir di luar negara di bawah Perkara 14 dibuat menggunakan Borang D.

Berdasarkan panduan Family Frontiers yang menghuraikan proses JPN (butiran ini patut disahkan terus dengan JPN, kerana halaman perkhidmatan JPN tidak dapat diakses secara automatik semasa draf ini disediakan):

• Pemohon boleh ialah ibu bapa warganegara, anak itu sendiri, atau dalam keadaan tertentu penjaga atau saudara mara terdekat.
• Pemohon dan orang yang hendak didaftarkan lazimnya perlu hadir sendiri di hadapan Pendaftar Warganegara atau Pegawai Konsul semasa mengemukakan permohonan.
• Borang lazimnya boleh diperoleh di Ibu Pejabat JPN Putrajaya, pejabat JPN negeri atau cawangan, dan bagi kelahiran di luar negara, di misi Malaysia (kedutaan atau konsulat).

Melapor di misi Malaysia atau mendaftar terus dengan JPN?

Terdapat dua tempat untuk mengemukakan permohonan, dan kedua-duanya berakhir di rekod JPN yang sama.

Tempat	Bagaimana ia berjalan
Misi Malaysia di luar negara (kedutaan / konsulat)	Sesuai untuk keluarga yang masih berada di luar negara. Permohonan diterima oleh Pegawai Konsul dan seterusnya dihantar ke Ibu Pejabat JPN Putrajaya untuk diproses.
Pejabat JPN di Malaysia	Sesuai untuk keluarga yang telah pulang. Permohonan dibuat terus di Ibu Pejabat JPN Putrajaya atau pejabat negeri/cawangan.

Pilihan tempat lazimnya bergantung pada lokasi keluarga. Menurut panduan yang disusun oleh badan advokasi Family Frontiers, bayaran yang terlibat termasuk RM20 untuk permohonan dan RM30 bagi pengeluaran sijil oleh JPN (atau RM10 jika dikeluarkan oleh kedutaan). Kadar rasmi dan senarai semak terkini patut disemak terus dengan JPN atau misi berkenaan sebelum hadir.

Dokumen apa yang biasanya diperlukan?

Senarai sebenar berbeza mengikut kes, tetapi berdasarkan panduan yang tersedia, dokumen yang lazim diminta merangkumi:

Bagi anak:

• Sijil kelahiran asal di luar negara (dengan terjemahan yang disahkan dalam Bahasa Melayu atau Bahasa Inggeris jika perlu)
• Pasport atau dokumen perjalanan
• Tiga (3) keping gambar bersaiz pasport berlatar belakang biru
• Bukti persekolahan, atau surat akuan tidak bersekolah

Bagi ibu bapa warganegara:

• Kad pengenalan
• Sijil kelahiran
• Sijil kewarganegaraan (jika ada)
• Sijil perkahwinan, atau surat akuan tidak berkahwin

Kerana permohonan melibatkan pengesahan taraf perlembagaan, dokumen asal biasanya dibawa bersama salinan yang disahkan.

Mengapa jantina ibu bapa menjadi isu?

Di sinilah letaknya kepekaan topik ini. Teks Jadual Kedua secara sejarahnya merujuk kepada “bapa” sahaja. Ini bermakna anak yang lahir di luar negara memperoleh kewarganegaraan automatik hanya apabila bapa seorang warganegara; ibu warganegara yang berkahwin dengan warga asing tidak boleh menyalurkan taraf itu melalui laluan yang sama.

Isu ini menjadi pertikaian mahkamah. Selepas satu keputusan awal di Mahkamah Tinggi, Mahkamah Rayuan pada 5 Ogos 2023 (dalam kes Suriani Kempe & Ors lwn Kerajaan Malaysia & Ors) memutuskan bahawa laluan kuat kuasa undang-undang di bawah Perkara 14(1)(b) tidak terpakai kepada ibu warganegara bagi anak yang lahir di luar negara; berikutan keputusan itu, semua permohonan Borang D oleh ibu warganegara dibekukan, seperti yang direkodkan dalam panduan Family Frontiers. Pihak kerajaan dan pihak yang membawa cabaran itu memberikan hujah yang berbeza: para pengkritik berpendapat peruntukan sedia ada bercanggah dengan Perkara 8(2) mengenai kesaksamaan dan dengan obligasi Malaysia di bawah Konvensyen CEDAW, manakala tafsiran mahkamah tertumpu pada makna teks perlembagaan seperti yang tertulis.

Sebagai jalan sementara bagi ibu warganegara, laluan yang tersedia ialah Perkara 15(2) (Borang B) — pendaftaran secara budi bicara yang keputusannya terletak pada Kementerian Dalam Negeri, dan boleh dimohon sehingga anak berumur 18 tahun.

Apa yang berubah dengan pindaan 2024?

Pada 17 Oktober 2024, Dewan Rakyat meluluskan Rang Undang-Undang pindaan Perlembagaan berkaitan kewarganegaraan dengan sokongan 206 ahli, melebihi majoriti dua pertiga yang diperlukan di bawah Perkara 159. Antara perubahannya:

• Menggantikan perkataan “bapa” dengan “sekurang-kurangnya seorang ibu bapa” dalam Jadual Kedua, supaya ibu dan bapa warganegara sama-sama boleh menyalurkan kewarganegaraan kepada anak yang lahir di luar negara.
• Menurunkan had umur permohonan tertentu daripada 21 tahun kepada 18 tahun.

Dua perkara penting untuk difahami. Pertama, pindaan itu tidak berkuat kuasa ke belakang — ia terpakai hanya untuk anak yang lahir selepas ia berkuat kuasa. Kedua, Rang Undang-Undang yang sama turut membawa beberapa perubahan lain (antaranya mengenai kanak-kanak jumpaan dan anak pemastautin tetap) yang menimbulkan kebimbangan dalam kalangan sebahagian pertubuhan masyarakat sivil bahawa ia berpotensi menambah risiko tanpa kewarganegaraan. Pandangan mengenai keseimbangan pindaan ini berbeza antara pihak kerajaan dan pengkritiknya, dan draf ini tidak mengambil sebarang pendirian mengenainya.

Menurut kenyataan Menteri Dalam Negeri pada Februari 2026, kerajaan menyasarkan tarikh kuat kuasa 1 Jun 2026, selari dengan Seksyen 1(2) Akta berkenaan, dengan sistem pra-pendaftaran dalam talian dirancang.

Bagi anak yang lahir sebelum Akta itu berkuat kuasa, satu penyelesaian persetujuan yang direkodkan di Mahkamah Persekutuan pada 10 Mac 2025 membenarkan anak bawah 18 tahun yang lahir di luar negara kepada ibu warganegara dan bapa warga asing memohon kewarganegaraan di bawah Perkara 15(2).

Apa langkah seterusnya?

• Semak status semasa anak. Jika bapa warganegara pada masa kelahiran, taraf di bawah Perkara 14(1)(b) mungkin sudah wujud dan hanya perlu disahkan melalui Borang D.
• Tentukan tempat memohon — misi Malaysia jika masih di luar negara, atau pejabat JPN jika sudah pulang.
• Sahkan senarai dokumen dan bayaran terkini terus dengan JPN atau misi berkenaan, kerana keperluan boleh berubah.
• Bagi anak ibu warganegara, pastikan sama ada kes itu jatuh di bawah laluan Perkara 15(2) (lahir sebelum kuat kuasa Akta 2024) atau laluan Perkara 14 yang dipinda (lahir selepasnya), dan pantau tarikh kuat kuasa serta prosedur rasmi yang dikeluarkan JPN.

Draf ini adalah untuk maklumat am dan bukan nasihat guaman. Peruntukan perlembagaan, prosedur, dan tarikh kuat kuasa boleh berubah — sahkan dengan JPN, misi Malaysia, atau penasihat undang-undang bertauliah untuk kes tertentu.