Menjadi Warganegara Malaysia melalui Pendaftaran: Pasangan, Anak dan Laluan Perlembagaan

Berkahwin dengan seorang warganegara Malaysia tidak dengan sendirinya menjadikan seseorang itu warganegara. Bagi pasangan asing dan bagi anak seorang warganegara, laluan yang biasa disebut ialah “pendaftaran” — satu daripada cara memperoleh kewarganegaraan yang tersenarai dalam Bahagian III Perlembagaan Persekutuan. Halaman ini menerangkan rangka undang-undang itu secara neutral dan deskriptif; ia bukan nasihat guaman.

Apakah “kewarganegaraan melalui pendaftaran” dan bagaimana ia berbeza daripada naturalisasi?

Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan kewarganegaraan diperoleh melalui kuat kuasa undang-undang, melalui pendaftaran, melalui naturalisasi, atau melalui percantuman wilayah. Pendaftaran diatur terutamanya oleh Perkara 15, 15A dan 18 dalam Bahagian III, dan permohonan ditadbir oleh Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) di bawah Kementerian Dalam Negeri.

Pendaftaran ditujukan kepada golongan yang mempunyai pertalian keluarga dengan seorang warganegara — khususnya pasangan dan anak. Ia berbeza daripada naturalisasi di bawah Perkara 19, iaitu laluan bagi orang dewasa berumur 21 tahun ke atas yang tidak mempunyai pertalian sedemikian dan yang perlu memenuhi syarat kediaman jangka panjang serta pengetahuan bahasa Melayu.

Kategori pendaftaran dalam Perkara 15 hingga 16A termasuk:

Peruntukan	Untuk siapa	Borang
Perkara 15(1)	Seorang wanita yang berkahwin, yang suaminya seorang warganegara	Borang A
Perkara 15(2)	Anak di bawah umur 21 tahun yang sekurang-kurangnya seorang ibu bapanya warganegara (atau warganegara pada waktu kematian)	Borang B
Perkara 15A	Orang di bawah umur 21 tahun “dalam apa-apa keadaan khas sebagaimana yang difikirkannya patut”	—
Perkara 16	Orang berumur 18 tahun ke atas yang lahir di Persekutuan sebelum Hari Merdeka (peruntukan peralihan)	—
Perkara 16A	Orang berumur 18 tahun ke atas yang bermastautin di Sabah atau Sarawak pada Hari Malaysia (16 September 1963), dengan permohonan sebelum September 1971 (peruntukan peralihan)	—

Perkara 16 dan 16A ialah peruntukan peralihan yang tempoh permohonannya telah lama berlalu; ia disenaraikan di sini untuk kelengkapan sahaja dan tidak lagi menjadi laluan aktif bagi permohonan baharu.

Apakah syarat di bawah Perkara 15(1) untuk pasangan asing?

Perkara 15(1) memperuntukkan bahawa seorang wanita yang berkahwin, yang suaminya seorang warganegara, boleh memohon kepada Kerajaan Persekutuan untuk didaftarkan sebagai warganegara. Selain kes sejarah yang berkaitan perkahwinan yang wujud pada awal Oktober 1962, teks Perlembagaan menetapkan pemohon perlu memuaskan hati Kerajaan Persekutuan bahawa:

• dia telah bermastautin di Persekutuan sepanjang dua tahun sebelum tarikh permohonan, dan berhasrat untuk terus tinggal secara tetap; dan
• dia berkelakuan baik.

Menurut panduan proses yang diterbitkan oleh pertubuhan sokongan keluarga, permohonan dibuat menggunakan Borang A, kedua-dua suami isteri lazimnya perlu hadir sendiri di kaunter Bahagian Kewarganegaraan JPN, dan dokumen sokongan meliputi sijil kelahiran, sijil perkahwinan yang didaftarkan, dokumen perjalanan serta dokumen pengenalan pasangan dan keluarga. Panduan yang sama menyebut bayaran permohonan RM10.00 dan bayaran sijil kewarganegaraan RM300.00 apabila diluluskan; kadar ini harus disahkan terhadap jadual fi rasmi JPN kerana butiran pentadbiran boleh berubah.

Satu ciri penting: Perkara 26(2) membenarkan Kerajaan Persekutuan melucutkan kewarganegaraan seorang wanita yang didaftarkan di bawah Perkara 15(1) jika berpuas hati bahawa perkahwinan yang menjadi asas pendaftaran itu telah dibubarkan — selain kerana kematian — dalam tempoh dua tahun dari tarikh perkahwinan.

Bagaimana pula anak seorang warganegara di bawah Perkara 15(2) dan 15A?

Perkara 15(2) memperuntukkan bahawa Kerajaan Persekutuan boleh menyebabkan seseorang yang berumur di bawah 21 tahun, yang sekurang-kurangnya seorang ibu bapanya warganegara (atau warganegara pada waktu kematian), didaftarkan sebagai warganegara. Permohonan dibuat menggunakan Borang B, dan menurut panduan yang diterbitkan lazimnya memerlukan kehadiran ibu bapa dan anak berserta sijil kelahiran anak, dokumen pengenalan dan kewarganegaraan ibu bapa, sijil perkahwinan, dan bagi ibu bapa berlainan warganegara, satu akuan persetujuan bersama. Dokumen luar negara perlu diterjemah dan disahkan.

Perkara 15A pula memberi Kerajaan Persekutuan kuasa untuk mendaftarkan seseorang di bawah umur 21 tahun sebagai warganegara “dalam apa-apa keadaan khas sebagaimana yang difikirkannya patut” — peruntukan yang sering dikaitkan dengan kes yang tidak terangkum dalam laluan lain, termasuk sesetengah kes anak angkat atau kanak-kanak tanpa kewarganegaraan.

Bagi pemohon berumur 18 tahun ke atas, Perkara 18(1) mensyaratkan sumpah setia dalam Jadual Pertama diangkat sebelum pendaftaran disempurnakan.

Mengapa proses ini disifatkan sebagai budi bicara dan mengambil masa bertahun-tahun?

Bahasa Perlembagaan itu sendiri memberi ruang budi bicara. Perkara 15(2) dan 15A menggunakan perkataan “boleh menyebabkan… didaftarkan”, manakala Perkara 15(1) mensyaratkan pemohon “memuaskan hati” Kerajaan Persekutuan. Dalam amalan, ini bermakna tiada hak automatik pada kelulusan, dan tiada tempoh berkanun yang dijamin untuk sesuatu keputusan.

Panduan yang diterbitkan menyatakan setiap permohonan menerima resit dengan nombor rujukan, dan semakan status dalam talian dilaporkan hanya bermula beberapa bulan (dilaporkan lebih kurang enam bulan) selepas penyerahan. Laporan daripada pemohon dan pertubuhan sokongan keluarga menggambarkan proses yang boleh berlarutan bertahun-tahun. Butiran mengenai kadar penolakan, atau sama ada alasan terperinci diberikan bagi permohonan yang tidak berjaya, tidak dinyatakan secara rasmi dan belum disahkan terhadap sumber rasmi; ia disenaraikan untuk semakan manusia. Pengalaman individu boleh berbeza-beza.

Apakah isu jantina dalam Perkara 15(1) dan pandangan yang berbeza mengenainya?

Perkara 15(1) dirangka bagi “wanita yang berkahwin, yang suaminya warganegara” — iaitu isteri asing kepada seorang lelaki warganegara. Tiada peruntukan setara di bawah Perkara 15(1) bagi suami asing kepada seorang wanita warganegara; suami sedemikian lazimnya perlu mengikut laluan lain seperti naturalisasi. Perbezaan ini telah menjadi tumpuan perbincangan dasar.

Dalam beberapa tahun kebelakangan, Kerajaan telah mengemukakan cadangan pindaan berkaitan kewarganegaraan, termasuk usaha memberi ibu warganegara hak yang sama untuk menyalurkan kewarganegaraan kepada anak yang lahir di luar negara. Terdapat julat pandangan mengenainya:

• Sokongan kepada langkah kesaksamaan jantina, memetik janji dasar dan prinsip layanan sama rata antara ibu dan bapa.
• Kebimbangan daripada sesetengah kumpulan hak asasi bahawa pakej pindaan yang lebih luas boleh menjejaskan perlindungan sedia ada bagi kanak-kanak tertentu — misalnya anak pungut dan anak pemastautin tetap — dan berpotensi menambah risiko ketiadaan kewarganegaraan.

Halaman ini tidak mengambil sebarang pendirian mengenai isu ini; ia hanya mencatat bahawa perkara tersebut kekal menjadi subjek perbahasan dasar dan proses pindaan perlembagaan yang berterusan. Status semasa dan kesan mana-mana pindaan harus disahkan terhadap sumber rasmi.

What’s next

• Rujuk portal rasmi JPN dan MyGovernment untuk senarai semak dokumen, borang, dan bayaran terkini bagi setiap peruntukan, kerana butiran pentadbiran boleh berubah.
• Rujuk teks rasmi Perlembagaan Persekutuan (cetakan semula Jabatan Peguam Negara) untuk perkataan sebenar Perkara 15, 15A, 16, 16A, 18 dan 26.
• Kerana permohonan bersifat budi bicara dan tertakluk kepada keadaan individu, ramai pemohon merujuk peguam atau pertubuhan sokongan keluarga sebelum menyerahkan permohonan.
• Draf ini ialah rangka undang-undang am dan menunggu semakan manusia; ia tidak menggantikan nasihat guaman atau maklumat rasmi daripada JPN.