Pengawal dan Agensi Keselamatan Swasta di Malaysia

Di kebanyakan kawasan perumahan berpagar, kilang, dan pusat beli-belah di Malaysia, orang pertama yang anda temui bukan pegawai polis — tetapi seorang pengawal keselamatan swasta. Industri ini beroperasi rapat dengan penguatkuasaan awam, namun berjalan di atas rangka undang-undang yang berbeza sama sekali, dan kekeliruan tentang siapa boleh buat apa boleh membawa risiko undang-undang kepada perniagaan yang mengupah mereka.

Siapa mengawal selia industri keselamatan swasta?

Industri keselamatan swasta di Malaysia dikawal selia oleh Kementerian Dalam Negeri (KDN) di bawah Akta Agensi Persendirian 1971 (Akta 27). Tiada syarikat boleh menawarkan perkhidmatan kawalan keselamatan secara komersial tanpa memegang Lesen Agensi Persendirian yang sah.

Pentadbiran harian industri kini disalurkan melalui eSIMS — Electronic Security Industry Management System (KDN menamakannya “Sistem Pengurusan Industri Keselamatan”), platform digital KDN di bawah Bahagian Keselamatan dan Ketenteraman Awam. Melalui eSIMS, syarikat memohon dan memperbaharui lesen, mendaftarkan pengawal tempatan dan asing, memohon tapisan keselamatan pekerja baharu, serta menjejaki pematuhan latihan.

Akta Agensi Persendirian 1971 turut merangkumi agensi penyiasat persendirian (private investigator), tetapi tumpuan panduan ini ialah agensi kawalan keselamatan dan pengawal yang mereka bekalkan.

Apa syarat untuk mendapat dan mengekalkan lesen?

Lesen dikeluarkan di bawah Seksyen 3 Akta 27. Selain kelayakan syarikat, KDN menetapkan satu set syarat pengendalian dan pengambilan pengawal yang mesti dipatuhi secara berterusan — bukan sekadar semasa permohonan pertama. Syarat pengambilan yang khusus (kewarganegaraan, komposisi, standard fizikal, had umur, tapisan dan latihan) disenaraikan dalam dokumen KDN Syarat-Syarat Lesen Di Bawah Seksyen 3 Akta No. 27/71.

Antara syarat pengambilan pengawal yang ditetapkan KDN di bawah Seksyen 3:

• Kewarganegaraan — hanya warganegara Malaysia dibenarkan menjadi pengawal, kecuali bekas tentera warga Nepal di bawah kuota pekerja asing yang diluluskan.
• Komposisi — satu perlima (1/5) daripada pengawal sesebuah agensi dikehendaki terdiri daripada bekas anggota Polis dan bekas Tentera.
• Standard fizikal — pengawal lelaki sekurang-kurangnya 1.57 meter dan 47.6 kg; pengawal wanita sekurang-kurangnya 1.52 meter dan 46.2 kg.
• Had umur — pengambilan pengawal berumur lebih 60 tahun tidak dibenarkan, dan calon berumur 56 tahun ke atas memerlukan pengesahan kesihatan daripada doktor.
• Tapisan dan kesihatan — setiap pengawal mesti disahkan sihat oleh doktor, dan menjalani ujian air kencing dalam tempoh 7 hari (bekerja) dari tarikh dilantik.
• Latihan — latihan dalaman (in-house) tidak kurang daripada seminggu sebelum bertugas, dan kursus asas pengawal keselamatan yang ditetapkan KDN mesti disempurnakan dalam tempoh 3 bulan selepas pengambilan.

Syarat tapisan keselamatan oleh polis dan kuota latihan dijejaki secara elektronik dalam eSIMS, termasuk kategori pengawal terlatih tempatan dan pengawal Nepal terlatih. Kegagalan mematuhi syarat atau memperbaharui lesen boleh menyebabkan permohonan pembaharuan ditolak di bawah Seksyen 3.

Apa beza pengawal keselamatan dengan polis bantuan?

Ini perbezaan paling penting yang sering disalah faham. Seorang pengawal keselamatan biasa tidak mempunyai kuasa penguatkuasaan istimewa — kuasanya terhad kepada kuasa yang ada pada mana-mana rakyat biasa (seperti menahan seseorang yang melakukan jenayah boleh tangkap dan menyerahkannya kepada polis).

Polis bantuan (auxiliary police) pula ialah entiti yang berbeza. Ia dilantik di bawah Seksyen 47 hingga 50 Akta Polis 1967 (Akta 344) dan Peraturan-Peraturan Polis (Polis Bantuan) 1970. Dalam kawasan yang ditetapkan, anggota polis bantuan mempunyai kuasa, tanggungjawab dan perlindungan undang-undang yang sama dengan anggota Polis Diraja Malaysia berpangkat setara, dengan kuasa berbangkit daripada Kanun Keseksaan, Kanun Tatacara Jenayah, Akta Polis 1967 dan beberapa undang-undang lain.

Aspek	Pengawal keselamatan swasta	Polis bantuan (auxiliary police)
Undang-undang	Akta Agensi Persendirian 1971 (Akta 27)	Akta Polis 1967 (Akta 344), Seksyen 47-50
Pihak berkuasa	Dilesenkan oleh KDN (agensi)	Dilantik dengan kelulusan pihak polis
Kuasa	Kuasa rakyat biasa sahaja	Kuasa setara polis dalam kawasan ditetapkan
Skop kawasan	Premis pelanggan	Kawasan majikan yang ditetapkan
Contoh majikan lazim	Persatuan penduduk, kilang, kompleks	Universiti (cth. UIAM); juga lazim di organisasi besar seperti bank, lapangan terbang dan badan berkanun

Kerana kos dan tanggungjawab undang-undang yang lebih tinggi, polis bantuan biasanya digunakan oleh organisasi besar dengan aset berisiko tinggi — bukan setiap kawasan perumahan.

Apa maksudnya untuk perniagaan dan kawasan kediaman?

Bagi persatuan penduduk kawasan berpagar, pengurus bangunan, dan pemilik perniagaan, satu prinsip mudah terpakai: mengupah agensi tanpa lesen sah adalah risiko undang-undang dan operasi.

Beberapa langkah amali:

• Sahkan lesen dahulu. Minta nombor Lesen Agensi Persendirian dan semak status syarikat serta pengawal melalui portal semakan eSIMS KDN sebelum menandatangani kontrak.
• Semak pematuhan pengambilan. Agensi yang mematuhi undang-undang menggunakan pengawal warganegara (atau pengawal Nepal berkuota yang diluluskan), lengkap dengan tapisan dan kursus asas.
• Fahami had kuasa. Pengawal di pintu pagar tidak boleh menahan sesiapa secara sewenang-wenangnya atau menggeledah kenderaan tanpa persetujuan; kuasa sedemikian hanya wujud pada polis atau polis bantuan dalam kawasan yang ditetapkan.
• Semak latihan dan pensijilan. Selain keperluan minimum KDN, tanya sama ada pengawal telah menyempurnakan kursus asas yang ditetapkan dan sebarang pensijilan kecekapan industri sebagai penanda kualiti tambahan.

Bagi skim kawasan berpagar (gated and guarded), pengawal yang diupah persatuan penduduk kekal sebagai pengawal swasta di bawah Akta 27 — mereka tidak memperoleh kuasa polis hanya kerana bertugas di pintu masuk taman perumahan.

Langkah seterusnya

Jika anda menubuhkan atau memperbaharui agensi, mulakan di eSIMS KDN dan pastikan syarat Seksyen 3 dipenuhi sebelum menghantar permohonan. Jika anda mengupah, dapatkan dan sahkan nombor lesen agensi melalui portal semakan KDN, dan minta bukti pematuhan pengambilan pengawal. Bagi organisasi yang mempertimbangkan polis bantuan, rujuk terus kepada pihak polis kerana pelantikan tersebut melibatkan proses berasingan di bawah Akta Polis 1967, bukan lesen agensi swasta.

Sebahagian angka khusus (seperti struktur yuran lesen dan denda penuh di bawah Akta 27) tidak disertakan di sini kerana tidak dapat disahkan daripada sumber rasmi yang dibuka semasa penyediaan draf ini; rujuk KDN untuk kadar semasa.