Sampah, Kitar Semula dan Majlis Tempatan: Kenapa Sesetengah Negeri Wajib Asingkan Sisa, Yang Lain Tidak

Tong sampah anda diambil dua kali seminggu, tapi bilkah anda pernah tanya siapa sebenarnya yang mengambilnya — majlis tempatan, atau syarikat lain yang majlis lantik? Dan kenapa jiran anda di negeri sebelah boleh kena denda kerana tidak mengasingkan botol plastik daripada sisa makanan, sedangkan anda tidak?

Jawapannya bergantung sepenuhnya pada negeri anda tinggal — kerana pengurusan sisa pepejal di Malaysia tidak seragam di seluruh negara.

Siapa sebenarnya mengutip sampah anda

Sejak pengurusan sisa pepejal isi rumah diswastakan, banyak kawasan tidak lagi diservis oleh jabatan majlis tempatan sendiri, tetapi oleh syarikat konsesi yang dilantik oleh kerajaan persekutuan melalui Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan (KPKT):

• Alam Flora Sdn Bhd — zon tengah dan timur, meliputi Kuala Lumpur, Putrajaya dan Pahang.
• E-Idaman Sdn Bhd — zon utara, meliputi Kedah dan Perlis.

Kedua-dua konsesi ini wajib mematuhi jadual kutipan 2+1 seminggu: dua kali seminggu untuk sisa organik dan sisa baki tidak boleh kitar semula, ditambah sekali seminggu untuk sisa pukal, sisa taman dan bahan kitar semula. Kawasan yang bukan di bawah konsesi ini — termasuk banyak bahagian Selangor, Pulau Pinang, negeri-negeri Pantai Timur, Sabah dan Sarawak — diservis terus oleh majlis tempatan atau kontraktor yang dilantik majlis itu sendiri.

Ini bermakna aduan tentang kutipan sampah yang tertangguh perlu dihalakan ke tempat yang betul: jika kawasan anda di bawah konsesi persekutuan, saluran rasminya ialah talian 1 800 88 7472 atau e-mel aduan@sisa.my — bukan semestinya terus kepada Majlis Perbandaran atau Majlis Daerah.

Pengasingan sisa di punca: kewajipan, bukan cadangan — tapi hanya di sesetengah negeri

Ramai yang menganggap “asingkan sampah anda” sekadar galakan alam sekitar. Di lapan negeri/wilayah tertentu, ia sebenarnya satu kewajipan berkanun di bawah Akta Pengurusan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam 2007 (Akta 672).

Akta 672 telah diterima pakai di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Putrajaya, Negeri Sembilan, Johor, Melaka, Pahang, Kedah dan Perlis. Di negeri-negeri ini, setiap premis — kediaman bertanah dan bertingkat — dikehendaki mengasingkan sisa pepejal kepada dua kumpulan sebelum diletakkan untuk dikutip:

Kumpulan	Contoh bahan
Bahan kitar semula	Kertas, plastik, kaca/seramik, tin aluminium/besi/logam, sisa elektronik dan peralatan elektrik, fabrik/kasut/getah/kulit
Sisa baki	Sisa makanan, lampin pakai buang, dan sisa lain yang kotor/tercemar

Perbadanan Pengurusan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam (SWCorp), di bawah KPKT, adalah agensi yang menguatkuasakan Akta 672 di negeri-negeri terlibat.

Apa berlaku jika anda tidak asingkan sisa

Di negeri-negeri yang menguatkuasakan Akta 672, kegagalan mengasingkan sisa boleh dikenakan Notis Kesalahan dan kompaun. Kadar kompaun berbeza mengikut jenis premis, dan meningkat pada kesalahan berulang:

Rumah bertanah (teres, banglo, semi-D):

• Kesalahan pertama: RM50
• Kesalahan kedua: RM100
• Kesalahan ketiga dan seterusnya: RM500

Premis bertingkat (pangsapuri, kondominium — kompaun dikenakan ke atas Badan Pengurusan Bersama/JMB):

• Kesalahan pertama: RM100
• Kesalahan kedua: RM200
• Kesalahan ketiga dan seterusnya: RM500

Penguatkuasaan bagi rumah bertanah bermula 1 Jun 2016, manakala bagi premis bertingkat bermula 1 Mei 2021. Jika kompaun tidak dijelaskan dalam tempoh ditetapkan, kes boleh dibawa ke mahkamah untuk pendakwaan, dengan denda maksimum RM1,000 jika sabit kesalahan.

Bagaimana pula di negeri yang tiada Akta 672

Selangor, Pulau Pinang, Perak, Kelantan, Terengganu, Sabah dan Sarawak belum menerima pakai Akta 672. Ini bukan bermakna tiada peraturan pengurusan sisa di negeri-negeri ini — ia bermakna undang-undang dan pekeliling majlis tempatan negeri masing-masing yang terpakai, bukan Akta persekutuan. Pulau Pinang misalnya menjalankan dasar pengasingan sisa sendiri di peringkat negeri, berasingan daripada rangka kerja Akta 672.

Sekiranya anda berpindah antara negeri, jangan andaikan peraturan (atau kompaun) yang sama terpakai — semak dengan majlis tempatan setempat atau laman rasmi SWCorp untuk status negeri anda.

Kitar semula: prestasi kebangsaan setakat ini

Kadar kitar semula kebangsaan — nisbah sisa pepejal yang dikitar semula berbanding jumlah sisa yang dijana — meningkat kepada 37.9% pada 2024, menurut SWCorp. KPKT telah menetapkan sasaran 40% menjelang 2025 di bawah usaha memperbaiki pengurusan sisa negara. Angka ini menjadi penanda aras bagi menilai sama ada program SAS dan kempen kesedaran awam benar-benar mengurangkan jumlah sisa yang dihantar ke tapak pelupusan.

Kesilapan biasa

Menyangka semua kawasan di Malaysia wajib SAS. Kewajipan berkanun hanya terpakai di negeri yang menerima pakai Akta 672 — di negeri lain, ia mungkin galakan atau dasar negeri yang berbeza kadar penguatkuasaannya.

Mengadu terus kepada majlis tempatan apabila sampah tidak diambil. Jika kawasan diservis oleh konsesi persekutuan (Alam Flora, E-Idaman), saluran aduan yang betul ialah talian atau e-mel konsesi tersebut, bukan kaunter majlis.

Beranggapan kompaun hanya untuk pemilik rumah bertanah. Premis bertingkat turut tertakluk kepada kompaun — dikenakan ke atas JMB, bukan unit individu secara berasingan.

Membuang sisa berbahaya (bateri, elektronik) bersama sisa baki biasa. Sisa elektronik dan sisa berbahaya termasuk dalam kategori bahan kitar semula/perlu diasingkan di bawah SAS, bukan dicampur dengan sisa dapur.

Apa seterusnya

Jika anda baru berpindah dan belum pasti siapa mengendalikan kutipan sampah di kawasan sewaan anda, soalan itu berkait rapat dengan proses mencari sewaan di Malaysia — tuan rumah atau ejen biasanya boleh mengesahkan jadual kutipan dan sama ada kawasan itu tertakluk kepada Akta 672. Untuk memahami kedudukan majlis tempatan dalam struktur kerajaan Malaysia secara keseluruhan — termasuk kenapa ahli majlis dilantik dan bukan dipilih — rujuk tiga peringkat kerajaan Malaysia.