Diisytihar Bankrap di Malaysia: Proses Insolvensi dan Laluan ke Pelepasan

Satu invois yang tidak dijelaskan boleh berakhir sebagai satu perintah mahkamah yang mengubah hampir setiap urusan kewangan seseorang — daripada akaun bank sehinggalah kebenaran untuk keluar negara. Di Malaysia, garis pemisah itu ditakrifkan oleh satu undang-undang tunggal: Akta Insolvensi 1967 (Akta 360). Artikel ini menghuraikan proses tersebut secara deskriptif, tanpa memihak kepada mana-mana pandangan.

Bagaimana seseorang diisytihar bankrap?

Kebankrapan individu di Malaysia ialah satu prosiding mahkamah, bukan keputusan pentadbiran semata-mata. Ia bermula apabila seorang pemiutang (atau si penghutang sendiri) memfailkan petisyen kebankrapan di Mahkamah Tinggi.

Syarat asas ialah ambang hutang minimum. Di bawah Akta Insolvensi (Pindaan) 2020 yang berkuat kuasa pada 1 September 2021, jumlah hutang yang membolehkan seorang pemiutang memfailkan petisyen dinaikkan daripada RM50,000 kepada RM100,000. Pindaan yang sama memperkenalkan peruntukan baharu (seksyen 5(1A)) yang memberi Menteri kuasa untuk meminda jumlah ambang itu melalui warta bagi tempoh tertentu jika terdapat keadaan khas dan demi kepentingan awam.

Apabila perintah kebankrapan dibuat, estet (harta dan hal ehwal kewangan) individu tersebut diletakkan di bawah pentadbiran Ketua Pengarah Insolvensi (KPI), iaitu pegawai di bawah Jabatan Insolvensi Malaysia (MDI). Sepanjang tempoh bankrap, individu berkenaan tertakluk kepada beberapa sekatan — antaranya menyerahkan penyata hal ehwal (statement of affairs), menyumbang mengikut kemampuan, dan mendapatkan kebenaran KPI untuk perkara tertentu seperti perjalanan ke luar negara atau menjadi pengarah syarikat.

Apakah maksud “pelepasan” dan mengapa ia penting?

Menjadi bankrap bukanlah keadaan kekal. Pelepasan (discharge) ialah proses undang-undang yang melepaskan seseorang daripada status bankrap dan, secara amnya, daripada hutang yang boleh dibuktikan dalam kebankrapan.

Namun pelepasan tidak melepaskan semua hutang. Menurut analisis undang-undang, pelepasan tidak menghapuskan kategori tertentu seperti hutang kepada kerajaan, hutang yang timbul daripada penipuan, dan denda mahkamah. Kategori ini masih boleh dikuatkuasakan selepas pelepasan.

Apakah tiga laluan untuk mendapat pelepasan?

Akta 360 menyediakan tiga mekanisme utama untuk pelepasan. Jadual berikut meringkaskannya:

Laluan	Peruntukan	Ciri utama
Perintah mahkamah	Seksyen 33	Bankrap memohon kepada mahkamah; mahkamah menimbang punca kebankrapan, kelakuan dan kepentingan pemiutang
Sijil KPI	Seksyen 33A / 33B	KPI mengeluarkan sijil pelepasan mengikut budi bicara, lazimnya selepas tempoh tertentu
Pelepasan automatik	Seksyen 33C	Pelepasan berlaku secara automatik selepas syarat dipenuhi, tertakluk kepada bantahan pemiutang

Pelepasan melalui perintah mahkamah (seksyen 33). Bankrap boleh memohon kepada mahkamah. Kerana Akta tidak menetapkan kriteria khusus, mahkamah merujuk kepada duluan kes. Antara faktor yang ditimbang ialah punca kebankrapan — sekiranya ia berpunca daripada perjudian, penipuan atau perbelanjaan melampau, permohonan mungkin ditolak — serta umur, kesihatan, harta dan kelakuan bankrap.

Pelepasan melalui sijil KPI (seksyen 33A/33B). KPI boleh mengeluarkan sijil pelepasan mengikut budi bicara. Menurut analisis Thomas Philip, laluan ini lazimnya dipertimbangkan selepas tempoh lima tahun dari tarikh perintah kebankrapan luput (lapse). Pemiutang boleh membantah dalam tempoh 21 hari dari tarikh notis KPI disampaikan, melalui permohonan mahkamah. Bantahan tidak boleh diteruskan dalam keadaan tertentu, misalnya apabila bankrap ialah penjamin sosial, orang kurang upaya berdaftar, telah meninggal dunia, atau menghidap penyakit serius.

Pelepasan automatik (seksyen 33C). Di bawah mekanisme ini, bankrap boleh dilepaskan secara automatik selepas tempoh tertentu daripada tarikh penyerahan penyata hal ehwal, dengan syarat sasaran sumbangan dan penyerahan akaun wang serta harta dipenuhi. Menurut analisis Thomas Philip, pemiutang boleh membantah dalam tempoh 21 hari dari tarikh notis pelepasan KPI disampaikan, tetapi hanya atas alasan terhad menurut seksyen 33C — iaitu bankrap melakukan kesalahan di bawah Akta atau Kanun Keseksaan tertentu, pelepasan akan menjejaskan pentadbiran estet, atau bankrap gagal bekerjasama.

Apakah yang diubah oleh pindaan 2023 dan Belanjawan 2024?

Dua perkembangan terbaharu memperluas laluan pelepasan.

Pertama, Akta Insolvensi (Pindaan) 2023, yang berkuat kuasa pada 6 Oktober 2023 (dilaporkan oleh The Star, memetik pengumuman Menteri di Jabatan Perdana Menteri), memperkenalkan apa yang dirujuk sebagai Dasar Peluang Kedua. Antara perubahannya:

• Menambah kategori baharu di bawah seksyen 33B(2A), termasuk individu yang tidak berupaya menguruskan diri akibat penyakit mental (disahkan oleh pakar psikiatri hospital kerajaan) dan individu berumur 70 tahun ke atas.
• Menggantikan amaun penyelesaian tetap dengan syarat pembayaran yang ditentukan oleh KPI berdasarkan kemampuan kewangan individu.
• Membolehkan pelepasan automatik berlaku antara tiga hingga lima tahun daripada tarikh penghutang menyerahkan pengisytiharan aset, dengan KPI berkuasa menggantung pelepasan sehingga dua tahun jika syarat tidak dipenuhi.

Sebelum itu, satu inisiatif hutang berskala kecil berkuat kuasa 1 Mac 2023, membenarkan pelepasan melalui sijil KPI bagi kes hutang RM50,000 atau kurang, tertakluk kepada syarat seperti tempoh melebihi lima tahun daripada perintah kebankrapan, kerjasama dengan MDI, dan ketiadaan prosiding tertunda. Menurut laporan media, hampir 14,000 kes kebankrapan berhutang di bawah RM50,000 telah dilepaskan setakat Julai 2023.

Kedua, Belanjawan 2024 mengumumkan penambahan had hutang bagi pelepasan automatik. Had yang sebelum ini RM50,000 (bagi bankrap berumur bawah 40 tahun) dinaikkan kepada RM200,000. Kerajaan menyifatkan langkah ini sebagai memberi “peluang kedua” kepada individu bankrap.

Bagaimana ini berbeza daripada DMP AKPK?

Kebankrapan sering dikelirukan dengan Program Pengurusan Kredit (Debt Management Programme, DMP) di bawah Agensi Kaunseling dan Pengurusan Kredit (AKPK). Kedua-duanya berbeza dari segi sifat dan mekanisme.

• Badan penaung. AKPK ialah sebuah agensi Bank Negara Malaysia yang memulakan operasi pada 2006. Kebankrapan pula ditadbir oleh MDI di bawah kuasa mahkamah.
• Penyertaan pilihan vs. mahkamah. DMP ialah program yang disertai secara pilihan oleh individu (bukan prosiding mahkamah); kebankrapan pula ialah perintah mahkamah.
• Kos. Menurut Bank Negara Malaysia, perkhidmatan AKPK diberikan secara percuma (“provided free of charge”).
• Kelayakan. DMP tidak terbuka kepada individu yang sudah diisytihar bankrap — bagi mereka, hanya MDI atau mahkamah boleh menguruskan status tersebut.

Menurut Bank Negara Malaysia, sejak 2006 AKPK telah memberi khidmat kaunseling kepada lebih 1 juta individu, dengan sebahagian daripada mereka menyertai DMP. Program ini menyusun semula pinjaman daripada beberapa institusi kepada satu pelan pembayaran balik tunggal berdasarkan aliran tunai peminjam.

Apakah pandangan yang berbeza mengenai reformasi ini?

Topik ini melibatkan pandangan yang berbeza-beza. Pihak yang menyokong kenaikan ambang dan Dasar Peluang Kedua menghujahkan bahawa ia mengurangkan bilangan kes kebankrapan atas hutang yang agak kecil dan memberi ruang pemulihan ekonomi kepada individu. Pihak yang lebih berhati-hati pula menimbang kepentingan pemiutang dan pentadbiran estet yang teratur. Artikel ini tidak mengambil kedudukan; pembaca yang terkesan secara langsung dinasihatkan merujuk sumber rasmi dan nasihat guaman.

What’s next

• Semak status dan sekatan kebankrapan melalui portal rasmi Jabatan Insolvensi Malaysia (MDI).
• Bagi individu yang menghadapi tekanan hutang tetapi belum bankrap, rujuk AKPK untuk kaunseling percuma dan kelayakan DMP.
• Bagi persoalan spesifik tentang pelepasan (seksyen 33, 33A/33B, atau 33C) atau status penjamin sosial, dapatkan nasihat peguam bertauliah.
• Artikel ini ialah draf AI yang belum disemak oleh pakar manusia dan bukan nasihat guaman.