Apa Sebenarnya Malaysia: Sebuah Persekutuan, Diterangkan Dari Asas

Malaysia bukanlah satu tempat dengan satu kerajaan. Ia adalah sebuah persekutuan — sebuah negara tunggal yang dijalin daripada tiga belas buah negeri dan tiga wilayah persekutuan, terletak di atas dua daratan yang dipisahkan oleh beberapa ratus kilometer Laut China Selatan. Memahami struktur itu terlebih dahulu menjadikan hampir semua perkara lain tentang negara ini lebih mudah difahami.

Jawapan ringkas

Dari segi perlembagaan, Malaysia ialah sebuah monarki berperlembagaan yang bersifat persekutuan dan bercorak pilihan. Tiga idea membentuk maksud frasa itu:

• Persekutuan — kuasa dikongsi antara satu kerajaan pusat (persekutuan) dan tiga belas kerajaan negeri, masing-masing dengan dewan undangannya sendiri.
• Bercorak pilihan — ketua negara, iaitu raja, bukanlah pewarisan satu dinasti tetapi dipilih untuk tempoh yang tetap.
• Monarki berperlembagaan — raja memerintah di bawah sebuah perlembagaan bertulis dan bertindak, dalam kebanyakan perkara, atas nasihat kerajaan yang dipilih.

Dokumen yang menubuhkan semua ini ialah Perlembagaan Persekutuan, yang oleh Perkara 4 diisytiharkan sebagai “undang-undang tertinggi Persekutuan” — bermakna mana-mana undang-undang biasa yang bercanggah dengannya adalah terbatal setakat percanggahan itu.

Tiga belas negeri dan tiga wilayah persekutuan

Perkara 1 Perlembagaan Persekutuan menamakan tiga belas buah negeri itu secara langsung: Johor, Kedah, Kelantan, Melaka, Negeri Sembilan, Pahang, Pulau Pinang, Perak, Perlis, Sabah, Sarawak, Selangor dan Terengganu.

Mereka terbahagi kepada dua kumpulan yang dipisahkan oleh laut:

Rantau	Apa yang terkandung
Semenanjung Malaysia (Barat)	11 negeri di Semenanjung Tanah Melayu, ditambah wilayah persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya
Malaysia Timur (Borneo)	Dua buah negeri besar iaitu Sabah dan Sarawak, ditambah wilayah persekutuan Labuan

Selain daripada negeri-negeri, terdapat tiga wilayah persekutuan — kawasan tanah yang ditadbir secara langsung oleh kerajaan persekutuan dan bukan oleh sesebuah negeri:

• Kuala Lumpur — ibu negara, yang dipisahkan daripada Selangor pada tahun 1974.
• Labuan — sebuah pulau di lepas pantai Borneo, dipisahkan daripada Sabah pada tahun 1984.
• Putrajaya — pusat pentadbiran persekutuan, dicipta daripada Selangor pada tahun 2001, tempat kebanyakan kementerian dan pejabat Perdana Menteri berpusat.

Justeru, ibu negara dan pusat pentadbiran, secara sengaja, bukanlah tempat yang sama — satu perbezaan yang mengelirukan ramai pendatang baharu.

Seorang raja yang dipilih

Ciri paling luar biasa struktur Malaysia ialah monarkinya. Ketua negara ialah Yang di-Pertuan Agong (sering diterjemahkan sebagai “Raja” atau “Ketua Utama”), yang ditubuhkan oleh Perkara 32 Perlembagaan.

Baginda tidak dilahirkan untuk mewarisi takhta kebangsaan. Di bawah Perkara 32, Yang di-Pertuan Agong dipilih untuk tempoh lima tahun oleh Majlis Raja-Raja (Conference of Rulers, Perkara 38). Sembilan daripada tiga belas buah negeri merupakan monarki Melayu berketurunan, masing-masing dengan Rajanya sendiri (seorang Sultan, atau di sesetengah negeri seorang Raja yang bergelar berbeza); kesembilan-sembilan Raja itu memilih seorang daripada kalangan mereka untuk berkhidmat sebagai raja kebangsaan, yang pada amalannya menggilirkan jawatan itu antara negeri-negeri. Empat negeri yang selebihnya — Pulau Pinang, Melaka, Sabah dan Sarawak — tidak mempunyai raja berketurunan dan sebaliknya diketuai oleh seorang Yang di-Pertua Negeri (Governor) yang dilantik.

Ini menjadikan Malaysia salah satu daripada amat sedikit monarki bercorak pilihan di mana-mana sahaja di dunia. Yang di-Pertuan Agong adalah ketua negara, lambang persekutuan, dan — dalam satu set situasi yang terhad — pemegang budi bicara perlembagaan yang sebenar, sementara kuasa eksekutif harian berjalan melalui kerajaan yang dipilih.

Sembilan Raja berketurunan memilih seorang raja, untuk tempoh lima tahun setiap kali. Ia adalah sebuah monarki dan satu pilihan raya pada masa yang sama — satu reka bentuk yang hampir tidak wujud di mana-mana tempat lain.

Siapa yang sebenarnya memerintah: tiga cabang

Kuasa persekutuan disusun mengikut cara yang digunakan oleh kebanyakan demokrasi berperlembagaan — kepada badan perundangan, badan eksekutif, dan badan kehakiman.

Badan perundangan — Parlimen. Perkara 44 memperuntukkan kuasa penggubalan undang-undang persekutuan kepada sebuah Parlimen yang terdiri daripada Yang di-Pertuan Agong dan dua Dewan:

• Dewan Rakyat (House of Representatives), yang ahlinya dipilih daripada kawasan pilihan raya pada satu pilihan raya umum; dan
• Dewan Negara (Senate), yang ahlinya, di bawah Perkara 45, sebahagiannya dipilih oleh dewan-dewan undangan negeri (dua bagi setiap negeri) dan sebahagiannya dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong.

Sesuatu rang undang-undang lazimnya perlu diluluskan oleh kedua-dua Dewan dan menerima perkenan diraja sebelum ia menjadi sebuah Akta. Terdapat penerangan lanjut tentang cara ini berfungsi dalam rencana mengenai Parlimen.

Badan eksekutif. Perkara 39 memperuntukkan kuasa eksekutif persekutuan kepada Yang di-Pertuan Agong, tetapi ia dilaksanakan pada amalannya oleh Kabinet, yang diketuai oleh Perdana Menteri, yang memegang kepercayaan Dewan Rakyat. Inilah kerajaan pada masa itu.

Badan kehakiman. Satu sistem mahkamah yang berasingan mentafsir dan melaksanakan undang-undang, diketuai oleh Mahkamah Persekutuan. Oleh sebab Perlembagaan adalah tertinggi, mahkamah boleh memutuskan bahawa sesuatu undang-undang atau tindakan kerajaan adalah tidak berperlembagaan.

Bagaimana kuasa dibahagikan antara persekutuan dan negeri-negeri

Inilah bahagian yang menjadikan Malaysia sebuah persekutuan dan bukannya sebuah negara tunggal yang berpusat. Perlembagaan tidak membenarkan kerajaan persekutuan menggubal undang-undang mengenai semua perkara. Jadual Kesembilan membahagikan perkara-perkara kepada tiga senarai:

Senarai	Siapa yang menggubal undang-undang	Perkara lazim
Senarai Persekutuan	Parlimen Persekutuan	Pertahanan, hal ehwal luar negeri, kewarganegaraan, kewangan, perdagangan, pendidikan, dasar kebangsaan
Senarai Negeri	Dewan-dewan Undangan Negeri	Tanah, pertanian dan perhutanan, kerajaan tempatan, serta undang-undang Islam (Syariah) dan adat Melayu
Senarai Bersama	Kedua-duanya	Perkara-perkara tertentu yang dikongsi, seperti sebahagian aspek kesihatan awam dan perparitan

Setiap negeri mempunyai perlembagaan bertulisnya sendiri dan Dewan Undangan Negerinya sendiri yang menggubal undang-undang mengenai perkara-perkara yang dikhaskan untuknya. Perkara 71 menghendaki persekutuan menjamin kedudukan perlembagaan setiap Raja dan pelaksanaan perlembagaan-perlembagaan negeri.

Dua buah negeri amat penting di sini. Apabila Sabah dan Sarawak menyertai persekutuan pada tahun 1963, mereka memasukinya atas terma-terma khusus yang memberikan mereka kuasa dan perlindungan tambahan yang tidak dimiliki oleh negeri-negeri semenanjung — berkenaan perkara seperti imigresen dan undang-undang anak negeri. Kedudukan perlembagaan yang berbeza itulah sebabnya “Sabah dan Sarawak” muncul sebagai satu kes khas berulang kali dalam kehidupan awam Malaysia.

Mengapa struktur ini kelihatan sedemikian

Semua ini bukanlah satu reka bentuk tunggal yang kemas. Malaysia sepertimana yang wujud pada hari ini dibentuk pada tahun 1963, apabila Persekutuan Tanah Melayu (merdeka sejak 1957) bergabung dengan Singapura, Borneo Utara (Sabah) dan Sarawak. Singapura kemudiannya keluar pada tahun 1965. Justeru, peta yang ada pada masa kini — sebelas negeri semenanjung ditambah Sabah dan Sarawak, tanpa Singapura — adalah hasil daripada sejarah itu, bukan satu pelan yang dirangka terlebih dahulu. Kisah ini diceritakan dalam Pembentukan Malaysia pada 1963.

Salah faham yang biasa

• “Malaysia” berbanding “Malaya.” Malaya ialah persekutuan semenanjung yang mencapai kemerdekaan pada tahun 1957. Malaysia ialah persekutuan yang lebih besar yang dibentuk pada tahun 1963 yang menambah negeri-negeri Borneo. Kedua-duanya tidak boleh digunakan secara bertukar ganti.
• Ibu negara bukanlah tempat kerajaan bersidang. Kuala Lumpur ialah ibu negara dan tempat Parlimen bersidang; Putrajaya ialah pusat pentadbiran tempat badan eksekutif berpangkalan.
• Raja berubah. Oleh sebab Yang di-Pertuan Agong berkhidmat untuk tempoh lima tahun dan jawatan itu bergilir antara para Raja, orang yang menjadi raja berubah dari semasa ke semasa — institusi itu kekal, tetapi pemegangnya tidak.
• Negeri bukan sekadar kawasan pentadbiran. Mereka mempunyai perlembagaan, dewan undangan dan kuasa penggubalan undang-undang sendiri, dan (bagi sembilan daripadanya) Raja mereka sendiri. Sesebuah negeri Malaysia lebih hampir kepada sebuah negeri Amerika Syarikat berbanding sekadar sebuah wilayah.

Apa yang seterusnya

• Baca Perlembagaan Persekutuan untuk undang-undang tertinggi yang membentuk semua perkara di atas.
• Lihat Parlimen Malaysia untuk cara undang-undang persekutuan sebenarnya digubal merentasi kedua-dua Dewan.
• Ketahui tentang Yang di-Pertuan Agong — raja yang dipilih di pucuk pimpinan persekutuan.
• Telusuri asal usul persekutuan yang wujud pada hari ini dalam pembentukan Malaysia pada 1963.

---

Rencana ini dikelaskan sebagai sensitif (3R+1: perkara perlembagaan) di bawah dasar editorial NegaraKu.md, kerana ia menerangkan struktur persekutuan, monarki dan Perlembagaan. Ia ditulis untuk bersifat deskriptif semata-mata dan disimpan sebagai draf sementara menunggu kelulusan manusia sebelum penerbitan.