# Mengapa Malaysia Menjadi Negara Majoriti Bandar dalam Satu Generasi

> Bagaimana DOSM menentukan sama ada sesuatu tempat dikira 'bandar', mengapa 75.1% rakyat Malaysia kini tinggal di dalamnya, dan bagaimana Lembah Klang menyerap sebahagian besar peralihan ini.

- Category: malaysia
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/malaysia/urbanisation

---

## Tiga daripada empat rakyat Malaysia kini tinggal di tempat yang digelar "bandar" oleh DOSM

Pada tahun 1970, kebanyakan rakyat Malaysia tinggal di luar bandar. Menjelang
Banci 2020, kadar pembandaran mencapai **75.1%** — bermakna kira-kira tiga
daripada empat orang tinggal di kawasan yang diklasifikasikan sebagai bandar
oleh agensi statistik kebangsaan Malaysia, meningkat daripada 70.9% sedekad
sebelumnya dan hanya 28.4% pada 1970 ([DOSM, laporan pelancaran](https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/launching-of-report-on-the-key-findings-population-and-housing-census-of-malaysia-2020-);
[BERNAMA, memetik Ketua Perangkawan Malaysia](https://www.bernama.com/en/news.php?id=2150549)).

Angka tunggal itu sentiasa dipetik. Apa yang hampir tidak pernah dijelaskan
ialah apa sebenarnya makna "bandar" apabila digunakan oleh Jabatan Perangkaan
Malaysia (DOSM) — dan definisi itulah kunci untuk memahami baik betapa
pantas peralihan ini berlaku mahupun di mana ia berlaku.

## Sekilas pandang

| Metrik | 2020 | 2010 |
| --- | --- | --- |
| Kadar pembandaran kebangsaan | 75.1% | 70.9% |
| Populasi bandar | 24.3 juta | 19.5 juta |
| Peratusan populasi luar bandar | 24.9% | 29.1% |
| Isi rumah bandar | 6.3 juta (76.6%) | — |
| Isi rumah luar bandar | 1.9 juta (23.4%) | — |

*Sumber: DOSM, Penemuan Utama Banci Penduduk dan Perumahan Malaysia 2020 —
Bandar dan Luar Bandar.*

## Bagaimana DOSM menentukan sama ada sesuatu tempat itu "bandar"

Inilah bahagian yang paling kerap diabaikan oleh liputan media, dan ia
mengubah cara anda sepatutnya membaca setiap statistik bandar lain di
Malaysia.

Sesuatu kawasan dikira sebagai **bandar** di bawah metodologi Banci 2020
jika ia memenuhi salah satu daripada dua ujian ([DOSM, Nota Teknikal HIS & BA 2022, §7](https://storage.dosm.gov.my/technotes/hies_ba.pdf)):

1. **Ujian kawasan diwartakan + kawasan terbina.** Sesuatu kawasan diwartakan
   (bandar, bandar raya atau sempadan pihak berkuasa tempatan yang
   diisytiharkan secara rasmi) ditambah kawasan terbina yang bersempadan
   dengannya mempunyai **jumlah populasi 10,000 orang atau lebih**. "Kawasan
   terbina" pula ditakrifkan melalui pekerjaan: kawasan bersebelahan di mana
   sekurang-kurangnya **60% penduduk berumur 15 tahun ke atas bekerja di
   luar sektor pertanian**.
2. **Ujian kawasan pembangunan khas.** Kawasan pembangunan yang tidak
   diwartakan tetapi terpisah secara fizikal daripada mana-mana kawasan
   diwartakan atau kawasan terbina lebih daripada lima kilometer masih
   boleh dikira sebagai bandar jika ia sendiri mempunyai sekurang-kurangnya
   10,000 orang dan memenuhi ambang 60% bukan pertanian yang sama.

Mana-mana kawasan lain — bandar diwartakan dengan penduduk kurang daripada
10,000 orang, atau tanah yang langsung tidak diwartakan — dikelaskan
sebagai **luar bandar**.

DOSM turut menjalankan sistem strata empat peringkat yang lebih terperinci
untuk tujuan persampelan, yang menjelaskan mengapa anda kadangkala akan
melihat "Bandar besar" atau "Bandar kecil" dalam penerbitan Bahasa Malaysia:

| Strata | Ambang populasi |
| --- | --- |
| Metropolitan | 75,000 ke atas |
| Bandar besar | 10,000 – 74,999 |
| Bandar kecil | 1,000 – 9,999 |
| Luar bandar | Selain daripada itu |

Bagi angka pembandaran utama, **Bandar = Metropolitan + Bandar besar**;
selain itu, termasuk pekan-pekan kecil berpenduduk beberapa ribu orang,
dimasukkan ke dalam "luar bandar."

Dua perkara berikut mudah terlepas pandang:

- **"Bandar" ialah ujian kepadatan populasi, bukan ujian "kelihatan seperti
  bandar raya."** Sebuah pekan daerah berpenduduk 12,000 orang dengan pasar
  basah dan beberapa rumah kedai adalah bandar mengikut definisi yang sama
  seperti Petaling Jaya.
- **Peta "Malaysia bandar" dilukis semula pada setiap banci.** Nota DOSM
  sendiri menyatakan kawasan bandar yang dikenal pasti pada 2010 dan 2020
  "mungkin tidak semestinya merujuk kepada lokasi yang sama," kerana
  tempat-tempat melintasi garis populasi 10,000 atau garis 60% bukan
  pertanian semasa ia membangun. Sebahagian daripada lonjakan 2010 ke 2020
  adalah kehidupan bandar yang benar-benar baharu; sebahagiannya lagi
  adalah tempat yang senyap-senyap melintasi ambang tersebut tanpa banyak
  berubah di lapangan.

## Mengapa peralihan ini berlaku begitu pantas

Pembandaran Malaysia tidak berlaku secara sekata — ia mengikuti dua daya
yang saling bertindih.

**Perubahan struktur ekonomi.** Apabila mata pencarian luar bandar
berasaskan ladang dan perlombongan beralih kepada pekerjaan perkilangan,
perkhidmatan dan kerajaan yang tertumpu di sekitar bandar raya, ujian 60%
bukan pertanian dalam definisi DOSM sendiri secara mekanikal menarik lebih
banyak tempat melepasi garis bandar. Pembandaran di sini sama banyak
mengukur *apa yang dilakukan orang untuk mencari nafkah* seperti mengukur
*di mana mereka tinggal*.

**Kesan sempadan dan pengelasan semula.** Oleh sebab sempadan diwartakan
berkembang dan kawasan pihak berkuasa tempatan baharu diisytiharkan dari
semasa ke semasa, sebahagian daripada peningkatan populasi "bandar" yang
direkodkan mencerminkan pekan yang diserap secara rasmi ke dalam sempadan
pentadbiran bandar, bukannya penghijrahan baharu.

**Tumpuan di sekitar satu teras metropolitan.** Berbeza dengan sesetengah
negara di mana pembandaran tersebar merentasi beberapa bandar raya
serantau, pertumbuhan Malaysia tertumpu secara tidak seimbang kepada satu
konurbasi — Kuala Lumpur dan daerah-daerah Selangor sekelilingnya, yang
biasa disebut Lembah Klang.

## Lembah Klang melakukan sebahagian besar kerja berat itu

Lihat di mana penduduk sebenarnya berada, bukan sekadar peratusan. Pada
Banci 2020, empat daerah bersebelahan memegang ([DOSM, laporan Daerah
Pentadbiran](https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/key-findings-population-and-housing-census-of-malaysia-2020-administrative-district)):

| Kawasan | Populasi (2020) |
| --- | --- |
| W.P. Kuala Lumpur | 1,982,112 |
| Petaling, Selangor | 2,298,130 |
| Ulu Langat, Selangor | 1,400,461 |
| Klang, Selangor | 1,088,942 |
| **Jumlah kecil, empat daerah** | **6,769,645** |
| Malaysia, jumlah keseluruhan | 32.4 juta |

Empat daerah itu sahaja — satu sudut kecil peta — merangkumi **lebih
daripada satu perlima daripada keseluruhan populasi negara**. Tambah
daerah-daerah berjiran Gombak dan Sepang, yang turut menjadi sebahagian
daripada konurbasi Lembah Klang yang terbina, dan jumlahnya terus
meningkat.

Selangor secara keseluruhan kini menjadi negeri paling padat penduduk di
Malaysia, dengan 6,994,423 orang pada Banci 2020 — sedikit lebih daripada
satu perlima jumlah kebangsaan — dan, pada 95.8% bandar, ia hampir sama
dibandarkan seperti kedua-dua wilayah persekutuan yang sepenuhnya bandar,
iaitu Kuala Lumpur dan Putrajaya.

Di penghujung skala yang lain, Kelantan (44.1% bandar), Pahang (52.8%) dan
Perlis (53.8%) kekal sebagai negeri paling kurang dibandarkan — peringatan
bahawa "75.1% bandar" adalah purata kebangsaan yang duduk di atas jurang
serantau yang sangat besar.

## Penghijrahan dalaman bukan seperti yang disangka kebanyakan orang

Gambaran naluri tentang pembandaran ialah orang mengalir keluar dari
kampung ke ibu kota. Corak itu sebahagian besarnya sudah berlalu.

**Laporan Kaji Selidik Penghijrahan, Malaysia, 2024** DOSM — meliputi
pergerakan dalaman dalam tempoh 2023–2024 — memecahkan penghijrahan
*dalam-negeri* (pergerakan yang kekal dalam negeri yang sama) mengikut asal
dan destinasi strata:

| Jenis pergerakan dalam-negeri | Peratusan 2024 |
| --- | --- |
| Bandar → Bandar | 84.6% |
| Luar Bandar → Luar Bandar | 7.6% |
| Bandar → Luar Bandar | 7.2% |
| Luar Bandar → Bandar | 0.6% |

Penghijrahan luar bandar ke bandar — pergerakan yang membina bandar-bandar
Malaysia pada abad ke-20 — kini hampir tidak bererti dalam aliran dalam-
negeri bagi mereka yang berpindah pada tahun tertentu. Majoriti besar
penghijrah sudah pun menjadi penduduk bandar yang berpindah ke kawasan
bandar lain, biasanya atas sebab perumahan, pekerjaan atau keluarga. Johor
mencatatkan bahagian penghijrah dalaman tertinggi pada 2024 (70.3%),
diikuti oleh Selangor (69.5%) dan Sabah (68.7%).

Implikasi praktikalnya: sebaik sahaja sesebuah negara melintasi kira-kira
tiga suku bandar, populasi luar bandar yang *tinggal* bukan lagi kolam
besar yang belum digunakan yang memberi makan kepada pertumbuhan bandar
masa depan. Kebanyakan perubahan bandar selanjutnya kini datang daripada
pertambahan semula jadi, pengelasan semula sempadan, dan pergerakan
bandar-ke-bandar — bukannya kampung yang kosong.

## Apa yang berubah di lapangan akibat pembandaran

Banci 2020 turut merekodkan perbezaan demografi yang mengikuti pembahagian
ini:

- **Saiz isi rumah.** Purata isi rumah persendirian luar bandar ialah 4.2
  orang; isi rumah bandar purata 3.9.
- **Malaysia luar bandar lebih tua, tetapi Malaysia bandar semakin tua
  dengan lebih pantas.** 7.3% populasi luar bandar berumur 65 tahun ke atas
  (2010: 6.2%), berbanding 6.6% populasi bandar (2010: 4.6%). Kawasan luar
  bandar melintasi ambang "penuaan" terlebih dahulu — pekerja muda
  berpindah untuk pekerjaan bandar, meninggalkan populasi baki yang lebih
  tua — tetapi bahagian 65+ bandar meningkat sebanyak dua mata peratusan
  dalam dekad itu, hampir dua kali ganda peningkatan luar bandar, jadi
  jurang itu semakin mengecil.

## Kesilapan biasa

- **Menganggap "bandar" sebagai sinonim untuk "bandar raya besar."**
  Mengikut ujian DOSM sendiri, sebuah pekan berpenduduk 10,000 orang layak
  sama seperti Kuala Lumpur. Jangan baca "populasi bandar" sebagai
  "populasi yang tinggal di bandar-bandar raya besar."
- **Menganggap kadar pembandaran mengukur penghijrahan dalaman yang sedang
  berlaku.** Ia adalah gambaran seketika tentang di mana penduduk kini
  tinggal, dibina sebahagiannya daripada sempadan yang dikelaskan semula —
  bukan pengukur langsung pergerakan kampung-ke-bandar, yang kini
  merangkumi bahagian yang tidak bererti daripada pergerakan dalam-negeri.
- **Membandingkan kawasan bandar 2020 dengan kawasan bandar 2010 seolah-olah
  ia tempat yang sama.** DOSM secara jelas menyatakan geografi asas berubah
  antara banci apabila tempat-tempat melintasi ambang populasi dan
  pekerjaan.
- **Membaca angka kebangsaan 75.1% sebagai tersebar sekata.** Ia
  menyembunyikan julat daripada 100% (Kuala Lumpur, Putrajaya) kepada
  44.1% (Kelantan).

## Apa yang seterusnya

- Untuk butiran peringkat daerah di sebalik angka Lembah Klang: [Kuala Lumpur](/states/kuala-lumpur)
  dan [Selangor](/states/selangor)
- Untuk cara pasaran buruh yang disertai pekerja-pekerja ini diukur: [Kadar Pengangguran Malaysia dan Tenaga Buruh di Sebaliknya](/economy/unemployment-labour-force)
- Untuk cara pembahagian bandar/luar bandar membentuk lokasi perniagaan ditubuhkan: [Memilih Lokasi Perniagaan di Malaysia](/business/choosing-a-business-location-malaysia)
- Sumber utama: [Banci Penduduk dan Perumahan DOSM 2020 — Bandar dan Luar Bandar](https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/launching-of-report-on-the-key-findings-population-and-housing-census-of-malaysia-2020-)

## Sources

- Launching of Report on the Key Findings — Population and Housing Census of Malaysia 2020: Urban and Rural — https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/launching-of-report-on-the-key-findings-population-and-housing-census-of-malaysia-2020- (DOSM)
- Household Income and Basic Amenities Survey (HIS & BA) 2022 — Technical Notes (urban/rural area definition, section 7) — https://storage.dosm.gov.my/technotes/hies_ba.pdf (DOSM)
- Key Findings of the Population and Housing Census of Malaysia 2020 — Administrative District — https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/key-findings-population-and-housing-census-of-malaysia-2020-administrative-district (DOSM)
- Malaysia's urbanisation rate tripled over five decades — https://www.bernama.com/en/news.php?id=2150549 (BERNAMA (quoting Chief Statistician Malaysia))
- Migration Survey Report, Malaysia, 2024 — https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/migration-survey-report-malaysia-2024 (DOSM)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0