Suruhanjaya Reid: Bagaimana Lima Ahli Kehakiman Komanwel Merangka Perlembagaan Tanah Melayu

Apabila para pemimpin Tanah Melayu dan kerajaan British bersetuju, pada awal 1956, bahawa kemerdekaan harus tiba menjelang Ogos 1957, mereka menghadapi satu masalah yang tidak dapat diselesaikan oleh tarikh akhir semata-mata: negara baharu itu tidak mempunyai perlembagaan. Daripada menulisnya sendiri, mereka menyerahkan tugas itu kepada lima ahli kehakiman — tiada seorang pun daripada mereka orang Tanah Melayu — dan meminta mereka mereka bentuk, dari luar, jentera perundangan sebuah negara yang tidak akan mereka diami.

Panel itu ialah Suruhanjaya Reid. Dokumen yang dihasilkannya pada 1957 menjadi, selepas disemak, Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu — dan, dengan pindaan, perlembagaan yang masih digunakan Malaysia hingga kini.

Dari mana asalnya Suruhanjaya itu

Suruhanjaya itu tidak muncul dengan sendirinya. Pada Januari dan Februari 1956, satu delegasi Perikatan yang diketuai oleh Tunku Abdul Rahman bertemu menteri-menteri British di London. Salah satu hasil persidangan itu ialah persetujuan bahawa sebuah suruhanjaya bebas harus dilantik untuk mengesyorkan sebuah perlembagaan bagi Tanah Melayu yang memerintah sendiri.

Suruhanjaya itu ditubuhkan secara rasmi pada 7 Mac 1956, dengan persetujuan Ratu Elizabeth II dan Majlis Raja-Raja. Ia mengambil nama tidak rasminya daripada pengerusinya, Lord Reid — seorang Lord of Appeal in Ordinary British yang sedang berkhidmat.

Siapa yang menganggotainya

Suruhanjaya itu mempunyai lima ahli, yang berasal daripada empat negara Komanwel. Secara sengaja, tiada seorang pun daripada Tanah Melayu: niatnya adalah supaya badan itu dilihat sebagai bebas daripada pertelingkahan politik tempatan.

Ahli	Negara	Latar belakang
Lord Reid (pengerusi)	United Kingdom	Lord of Appeal in Ordinary
Sir Ivor Jennings	United Kingdom	Sarjana perlembagaan; Ketua (Master) Trinity Hall, Cambridge
Sir William McKell	Australia	Bekas Gabenor Jeneral Australia
B. Malik	India	Bekas Ketua Hakim Mahkamah Tinggi Allahabad
Justice Abdul Hamid	Pakistan	Hakim Mahkamah Tinggi Pakistan Barat

Kanada turut diminta mencalonkan seorang ahli. Calonnya menarik diri atas sebab kesihatan dan tidak digantikan, menjadikan Suruhanjaya itu kekal berlima.

Apa yang diarahkan untuk dilakukannya

Suruhanjaya itu bekerja mengikut satu taklimat bertulis. Pada intinya, terma rujukannya meminta ia meneliti susunan perlembagaan sedia ada di seluruh Persekutuan dan mengesyorkan sebuah perlembagaan persekutuan bagi keseluruhan negara sebagai satu unit tunggal yang memerintah sendiri dalam Komanwel — satu yang berdasarkan demokrasi berparlimen dengan badan perundangan dwidewan, dan dirangka dengan mengambil kira kedudukan serta maruah Ratu dan Raja-Raja.

Selain daripada mandat rasmi itu, penyelesaian London telah menetapkan beberapa keperluan panduan yang perlembagaan itu dijangka mencerminkan, termasuk:

• sebuah kerajaan pusat yang kukuh, dengan negeri-negeri dan tanah jajahan mengekalkan sedikit autonomi;
• perlindungan bagi kedudukan dan martabat Raja-Raja sebagai raja berperlembagaan negeri masing-masing;
• seorang ketua perlembagaan bagi keseluruhan Persekutuan, yang dipilih daripada kalangan Raja-Raja;
• satu kewarganegaraan sepunya bagi Persekutuan; dan
• perlindungan kedudukan khas orang Melayu dan kepentingan sah kaum-kaum lain.

Arahan-arahan ini penting, kerana sebahagian besar daripada apa yang kemudiannya digambarkan orang sebagai “tawar-menawar” perlembagaan itu sebenarnya telah ditulis ke dalam taklimat Suruhanjaya sebelum ia merangka walau satu fasal pun.

Bagaimana ia berfungsi

Suruhanjaya itu tidak merangka dalam keadaan terpencil daripada pendapat rakyat Tanah Melayu. Ia bersidang di Tanah Melayu antara Jun dan Oktober 1956, mengadakan 118 mesyuarat, dan menjemput penyerahan daripada orang ramai serta pertubuhan. Ia menerima 131 memorandum sebagai maklum balas — daripada parti politik, Raja-Raja, persatuan kaum, badan perdagangan dan individu.

Hasil daripada proses itu ialah satu laporan, bertarikh 21 Februari 1957, yang menggariskan satu draf perlembagaan berserta komentar yang menyertainya menerangkan rasional di sebalik setiap pilihan utama: pembahagian kuasa persekutuan–negeri, jawatan seorang ketua tertinggi yang dipilih daripada kalangan Raja-Raja, kewarganegaraan, kebebasan asasi, dan kedudukan kaum Melayu.

Satu bantahan rasmi

Laporan itu tidak sebulat suara pada setiap perkara. Justice Abdul Hamid melampirkan nota bantahan, berbeza pendapat daripada rakan-rakannya mengenai beberapa persoalan. Yang paling terkenal ialah cadangannya supaya Islam diisytiharkan sebagai agama Persekutuan — satu peruntukan yang majoriti lebih berhati-hati mengenainya, tetapi yang akhirnya dimasukkan ke dalam perlembagaan yang diterima pakai.

Daripada laporan kepada perlembagaan

Satu laporan suruhanjaya ialah satu syor, bukan undang-undang. Selepas laporan Reid diterbitkan, drafnya diteliti oleh satu Jawatankuasa Kerja tempatan yang terdiri daripada wakil Raja-Raja dan kerajaan Perikatan, bersama pegawai kanan British — Pesuruhjaya Tinggi, Ketua Setiausaha dan Peguam Negara. Badan itu menyemak draf tersebut, menyesuaikan beberapa peruntukan, dan menghasilkan teks yang sebenarnya akan digubal menjadi undang-undang.

Perlembagaan yang disemak itu diberikan kuat kuasa undang-undang melalui instrumen selari. Di United Kingdom, Federation of Malaya Independence Act 1957 menerima Perkenan Diraja pada 31 Julai 1957, memperuntukkan Tanah Melayu menjadi sebuah negara merdeka dalam Komanwel. Di pihak Tanah Melayu, perlembagaan itu dikuatkuasakan supaya ia berkuat kuasa sebagai undang-undang tertinggi Persekutuan yang baharu pada 31 Ogos 1957 — Hari Merdeka. Apa yang bermula sebagai satu latihan merangka oleh lima ahli kehakiman luar berakhir sebagai undang-undang penubuhan sebuah negara merdeka.

Mengapa Suruhanjaya Reid masih penting

Hampir setiap perdebatan berulang dalam kehidupan perlembagaan Malaysia dapat dikesan kembali kepada keputusan yang dirangka pada 1956–57: keseimbangan antara kuasa persekutuan dan negeri, jawatan Yang di-Pertuan Agong yang dipilih daripada kalangan Raja-Raja, terma kewarganegaraan, dan peruntukan mengenai kedudukan khas orang Melayu serta agama Persekutuan. Memahami perdebatan-perdebatan itu bermula dengan memahami bahawa ia dibentuk oleh sebuah suruhanjaya yang bekerja mengikut satu taklimat tetap dan satu tarikh akhir yang ketat — dan kemudiannya dimuktamadkan oleh satu Jawatankuasa Kerja tempatan sebelum menjadi undang-undang.

Laporan Suruhanjaya itu juga, secara ringkas, ialah satu dokumen primer: satu rekod terbuka tentang bagaimana sebuah masyarakat majmuk cuba menulis, terlebih dahulu, peraturan-peraturan yang akan menjadi asas pemerintahan dirinya sendiri.

Apa yang seterusnya

• Baca bagaimana proses merangka itu sesuai dengan penyerahan kuasa yang lebih luas dalam Merdeka: bagaimana 31 Ogos 1957 sebenarnya berlaku.
• Lihat pertikaian perlembagaan yang menjadi reaksi Suruhanjaya itu dalam Malayan Union dan Persekutuan Tanah Melayu.
• Fahami institusi yang diminta dilindungi oleh Suruhanjaya itu dalam sembilan institusi diraja Melayu.
• Bagi perluasan persekutuan kemudiannya, lihat pembentukan Malaysia pada 1963.

---

Artikel ini diklasifikasikan sebagai sensitif (3R+1: hal-hal perlembagaan) di bawah dasar editorial NegaraKu.md, kerana ia berkaitan dengan perangkaan Perlembagaan Persekutuan dan institusi Raja-Raja Melayu. Ia ditulis untuk bersifat deskriptif semata-mata dan disimpan dalam bentuk draf sementara menunggu pengesahan manusia sebelum diterbitkan.