# Malayan Union dan Persekutuan Tanah Melayu: Dua Jawapan Perlembagaan kepada Soalan Siapa Berdaulat dan Siapa Rakyat

> Antara 1 April 1946 dan 31 Januari 1948, Tanah Melayu diperintah di bawah satu rangka perlembagaan yang memusatkan kuasa pada seorang Gabenor British dan membuka kerakyatan secara luas. Ia dibantah, dibubarkan, dan digantikan oleh Persekutuan Tanah Melayu — dan dua isu terasnya, kedudukan Raja-Raja Melayu dan syarat kerakyatan, kekal sebagai soalan perlembagaan yang dibawa ke Merdeka.

- Category: malaysia
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/malaysia/malayan-union

---

Selama satu tahun sepuluh bulan, Tanah Melayu diperintah di bawah sebuah perlembagaan yang hari ini hampir tidak dikenali sesiapa selain namanya. Malayan Union bermula pada 1 April 1946 dan berakhir pada 31 Januari 1948 — cukup singkat untuk tidak sempat meninggalkan bangunan, mata wang atau generasi pentadbir sendiri.

Namun dua soalan yang dibangkitkannya tidak pernah ditutup semula. Siapa yang berdaulat di negeri-negeri Melayu? Dan atas syarat apa seseorang menjadi rakyat?

Kedua-dua soalan itu dijawab sekali pada 1946, dijawab semula secara berbeza pada 1948, dan dibawa dalam bentuk yang telah diubah suai ke dalam perlembagaan Persekutuan yang merdeka sebelas tahun kemudian.

## Apa yang berlaku pada 1 April 1946

Selepas Perang Dunia Kedua, Tanah Melayu ditadbir buat sementara oleh Pentadbiran Tentera British. Rangka gantiannya diumumkan oleh kerajaan British melalui satu kertas dasar kepada Parlimen pada Januari 1946, dan kuasa diserahkan daripada pihak tentera kepada pentadbiran awam pada 1 April 1946.

Rangka itu menyatukan Negeri-Negeri Melayu Bersekutu, Negeri-Negeri Melayu Tidak Bersekutu, serta Negeri-Negeri Selat Pulau Pinang dan Melaka ke dalam satu unit pentadbiran tunggal. Singapura dikecualikan dan dikekalkan sebagai Tanah Jajahan Mahkota yang berasingan dengan majlis perundangan dan eksekutifnya sendiri. Di Parlimen British, pengasingan itu dihujahkan atas alasan kepentingan perdagangan Singapura yang berbeza dan komposisi penduduknya.

Untuk membolehkannya, Parlimen British meluluskan Akta Negeri-Negeri Selat (Pemansuhan) 1946, yang menamatkan status Negeri-Negeri Selat sebagai satu unit tanah jajahan.

Arkib Negara Malaysia merumuskan kesan pentadbiran Malayan Union sebagai satu perubahan taraf: daripada sebuah negeri naungan kepada sebuah negeri jajahan British.

## Isu perlembagaan pertama: kedudukan Raja-Raja Melayu

Sebelum 1946, hubungan British dengan negeri-negeri Melayu berdiri di atas siri perjanjian dengan setiap Raja. Bentuknya ialah naungan: British menasihat, Raja kekal berdaulat di atas kertas.

Rangka Malayan Union mengubah asas itu. Untuk melaksanakannya, satu misi British diketuai Sir Harold MacMichael dihantar ke negeri-negeri Melayu pada penghujung 1945 bagi memperoleh tandatangan Raja-Raja pada perjanjian baharu yang menyerahkan bidang kuasa kepada Mahkota British. Kaedah misi itu sendiri menjadi bahan perbahasan di Dewan Rakyat British pada 30 Januari 1946, dalam satu perbahasan yang khusus mengenai misi tersebut.

Di bawah rangka baharu itu, kuasa pentadbiran terletak pada seorang Gabenor British. Menurut catatan Arkib Negara, bidang kuasa Raja-Raja Melayu dihadkan kepada hal-hal berkaitan adat resam dan agama Islam sahaja.

Inilah teras bantahan perlembagaan: bukan sekadar siapa yang memerintah dari hari ke hari, tetapi di mana kedaulatan itu terletak sebagai satu perkara undang-undang.

## Isu perlembagaan kedua: syarat kerakyatan

Rangka 1946 memperkenalkan satu kerakyatan bersama merentasi wilayah yang disatukan itu, terbuka tanpa mengira keturunan.

Semasa perbahasan Rang Undang-Undang Negeri-Negeri Selat (Pemansuhan) di Dewan Rakyat British pada 8 Mac 1946, cadangan kerakyatan itu diterangkan dalam dua laluan: pemerolehan automatik melalui kelahiran di wilayah berkenaan atau melalui tempoh kediaman sepuluh tahun dalam tempoh lima belas tahun sebelumnya; dan laluan permohonan selepas tempoh kediaman lima tahun, disertai sumpah taat setia. Arkib Negara menggambarkannya sebagai kerakyatan yang diberikan kepada mereka yang lahir di Tanah Melayu dan Singapura tanpa mengira kaum, serta penduduk asing yang telah menetap melebihi sepuluh tahun, dengan hak yang sama termasuk kemasukan ke perkhidmatan awam.

Bagi kerajaan British, kerakyatan bersama ialah syarat teknikal bagi sebuah negara kesatuan yang akhirnya bergerak ke arah pemerintahan sendiri. Bagi pihak yang membantah, syarat kelayakan itu terlalu longgar dan diputuskan tanpa perundingan yang mencukupi dengan Raja-Raja dan penduduk Melayu. Kedua-dua kedudukan itu dicatatkan dalam rekod pada masanya, dan kontroversi kerakyatan itu sendiri telah menjadi subjek kajian akademik yang berterusan.

## Bagaimana bantahan itu tersusun

Bantahan berlaku dalam beberapa saluran serentak, dan bersifat terbuka serta berperlembagaan.

Golongan intelektual membawa isu itu ke ruang akhbar berbahasa Melayu seperti *Utusan Melayu* dan *Majlis*. Kongres Melayu pertama diadakan pada 1 hingga 4 Mac 1946 di Kelab Sultan Sulaiman, dihadiri 41 pertubuhan Melayu. Daripada proses itu, Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu ditubuhkan pada 11 Mei 1946 di Istana Besar, Johor Bahru, di bawah pimpinan Dato' Onn Jaafar.

Portal rasmi Majlis Raja-Raja mencatatkan bahawa Raja-Raja Melayu turut bangkit bersama penduduk dalam menentang pelaksanaan rangka tersebut. Parlimen Malaysia pula merekodkan bahawa Malayan Union ditentang hebat oleh orang Melayu yang dipimpin oleh Dato' Onn Jaafar.

Perlu dicatat juga bahawa syarat kerakyatan yang lebih ketat dalam rangka gantian 1948 kemudiannya menjadi asas bantahan pula daripada pihak lain, termasuk kalangan bukan Melayu yang mendapati kelayakan mereka menyempit berbanding cadangan 1946.

## Rangka gantian: Persekutuan Tanah Melayu

Malayan Union berakhir pada 31 Januari 1948. Persekutuan Tanah Melayu ditubuhkan pada 1 Februari 1948, berasaskan satu perjanjian antara Raja-Raja Melayu dengan kerajaan British.

Perbezaan reka bentuknya boleh diringkaskan begini:

| Perkara | Malayan Union (1946–1948) | Persekutuan Tanah Melayu (dari 1948) |
| --- | --- | --- |
| Ketua pentadbiran pusat | Gabenor British | Pesuruhjaya Tinggi British |
| Kedudukan Raja-Raja | Bidang kuasa dihadkan kepada adat resam dan agama Islam | Kedudukan di negeri masing-masing dipulihkan; Majlis Raja-Raja diwujudkan |
| Bentuk negara | Kesatuan berpusat | Persekutuan negeri-negeri |
| Kerakyatan | Kelahiran atau tempoh kediaman yang lebih pendek | Kategori tertentu dengan tempoh kediaman lebih panjang |
| Singapura | Di luar; Tanah Jajahan Mahkota berasingan | Kekal di luar Persekutuan |

Tiga badan diwujudkan di peringkat pusat: Majlis Mesyuarat Kerja, Majlis Perundangan Persekutuan dan Majlis Raja-Raja. Majlis Raja-Raja secara rasmi dibentuk pada 1948, menggantikan Durbar yang pertama kali bersidang pada 13 Julai 1897 di Kuala Kangsar dan dihidupkan semula pada Ogos 1927.

Menurut Parlimen Malaysia, Majlis Perundangan Persekutuan 1948 terdiri daripada 75 ahli — tiga ahli *ex-officio*, 11 wakil negeri-negeri Melayu dan Negeri-Negeri Selat, 11 pegawai British, dan 50 ahli tidak rasmi. Ini kali pertama majlis itu mempunyai majoriti dua pertiga ahli tidak rasmi. Menjelang 1955 keahliannya meningkat kepada 98, dengan 52 ahli dipilih.

## Syarat kerakyatan 1948 dengan lebih terperinci

Rekod Hansard bagi perbahasan Dewan Rakyat British pada 4 Mei 1949 menyenaraikan kategori yang memperoleh kerakyatan Persekutuan secara automatik. Antaranya:

- mana-mana rakyat kepada Raja sesebuah Negeri Melayu;
- rakyat British yang lahir di Pulau Pinang atau Melaka dan telah bermastautin 15 tahun dalam wilayah Persekutuan;
- rakyat British yang lahir dalam Persekutuan dan bapanya lahir di situ atau bermastautin di situ tidak kurang daripada 15 tahun berterusan;
- mereka yang lahir dalam wilayah Persekutuan, lazimnya bertutur dalam bahasa Melayu dan menurut adat Melayu;
- mereka yang lahir dalam Persekutuan dan kedua-dua ibu bapanya juga lahir di situ serta memenuhi syarat kediaman 15 tahun;
- mereka yang bapanya sudah menjadi rakyat Persekutuan pada tarikh kelahiran mereka.

Selain itu terdapat laluan permohonan. Pemohon berumur 18 tahun ke atas boleh memohon kepada Pesuruhjaya Tinggi dengan memenuhi syarat kediaman — lapan tahun daripada 12 tahun, atau 15 tahun daripada 20 tahun — di samping syarat perwatakan baik, kemampuan berbahasa Melayu atau Inggeris, dan kesediaan mengangkat sumpah kerakyatan. Syarat bahasa boleh dikecualikan bagi pemohon berumur lebih 45 tahun yang telah bermastautin 20 tahun dan memohon dalam tempoh dua tahun selepas peruntukan itu berkuat kuasa.

Bandingkan senarai ini dengan cadangan 1946 dan perbezaan asasnya kelihatan: rangka 1946 bersandar terutamanya pada kelahiran dan tempoh kediaman yang lebih pendek; rangka 1948 menetapkan kategori yang lebih khusus, tempoh kediaman yang lebih panjang, dan mengaitkan sebahagian kelayakan dengan status rakyat kepada Raja atau dengan bahasa dan adat.

## Salah faham yang lazim

**"Singapura sebahagian daripada Malayan Union."** Tidak. Singapura dikecualikan sejak awal dan dijadikan Tanah Jajahan Mahkota berasingan; ia juga kekal di luar Persekutuan 1948. Penyatuannya berlaku jauh kemudian, melalui proses yang dijelaskan dalam [pembentukan Malaysia 1963](/malaysia/formation-of-malaysia-1963).

**"Persekutuan 1948 memulangkan kuasa pemerintahan sepenuhnya kepada Raja-Raja."** Tidak sepenuhnya. Kedudukan Raja-Raja di negeri masing-masing dipulihkan dan Majlis Raja-Raja diwujudkan, tetapi kuasa eksekutif di peringkat pusat masih dipegang oleh Pesuruhjaya Tinggi British.

**"Kerakyatan Malayan Union diberikan tanpa sebarang syarat."** Tidak. Cadangan 1946 mengandungi syarat kelahiran atau tempoh kediaman, dan bagi laluan permohonan, sumpah taat setia. Perbezaannya dengan 1948 ialah tahap keketatan, bukan kewujudan syarat.

**"Persekutuan 1948 bermakna kemerdekaan."** Tidak. Ia satu rangka perlembagaan dalam naungan British. Kemerdekaan berlaku pada 31 Ogos 1957 — lihat [kemerdekaan 1957](/malaysia/independence-1957).

**"Malayan Union hanya isu politik, bukan perlembagaan."** Perbahasannya berlegar pada dua perkara yang sangat khusus dari segi undang-undang: di mana kedaulatan terletak, dan siapa yang layak menjadi rakyat. Kedua-duanya kemudiannya muncul semula sebagai perkara bertulis dalam perlembagaan Persekutuan.

## Mengapa dua tahun ini penting

Peristiwa 1946–1948 ialah kali pertama soalan kedaulatan Raja dan soalan kelayakan kerakyatan dirumuskan secara bertulis, dirundingkan secara terbuka, dan diselesaikan melalui dokumen perlembagaan di Tanah Melayu moden.

Institusi yang lahir daripadanya — Majlis Raja-Raja, majlis perundangan pusat dengan majoriti ahli tidak rasmi, dan satu kerakyatan persekutuan yang bersyarat — menjadi bahan mentah yang kemudiannya dibawa ke meja rundingan menjelang 1957, dan ke dalam Perlembagaan Persekutuan yang berkuat kuasa pada hari Merdeka.

Membaca kedua-dua rangka itu bersebelahan, bukan salah satu sahaja, ialah cara paling jujur untuk memahami bagaimana perlembagaan Malaysia sampai kepada bentuknya.

## Apa yang seterusnya

- Ikuti bagaimana rangka Persekutuan 1948 berkembang menjadi negara berdaulat dalam [kemerdekaan 1957](/malaysia/independence-1957).
- Lihat bagaimana persoalan keahlian persekutuan dibuka semula pada dekad berikutnya dalam [pembentukan Malaysia 1963](/malaysia/formation-of-malaysia-1963).
- Untuk latar institusi diraja yang jauh lebih awal daripada zaman British, mulakan dengan [Kesultanan Melaka](/malaysia/melaka-sultanate).
- Rujukan primer: rekod Hansard Parlimen United Kingdom bagi 8 Mac 1946 dan 4 Mei 1949, serta koleksi Pustaka Ilmu Arkib Negara Malaysia.

## Sources

- Malayan Union — Teladan buat generasi kini, akan datang — https://pustakailmu.arkib.gov.my/index.php/ms/pustaka-ilmu/jendela-sejarah/malayan-union-teladan-buat-generasi-kini-akan-datang (Arkib Negara Malaysia (Pustaka Ilmu))
- Majlis Raja-Raja: Penaung dan Lambang Kedaulatan Institusi Diraja — https://pustakailmu.arkib.gov.my/index.php/ms/pustaka-ilmu/jendela-sejarah/majlis-raja-raja-penaung-dan-lambang-kedaulatan-institusi-diraja (Arkib Negara Malaysia (Pustaka Ilmu))
- Getir Perjuangan Kemerdekaan — https://pustakailmu.arkib.gov.my/index.php/ms/pustaka-ilmu/jendela-sejarah/getir-perjuangan-kemerdekaan (Arkib Negara Malaysia (Pustaka Ilmu))
- Maklumat Majlis Raja-Raja — https://www.majlisraja-raja.gov.my/en/conference-of-rulers-information-new-2 (Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja)
- Sistem Demokrasi Berparlimen di Malaysia — Maklumat Umum — https://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dr&lang=en (Parlimen Malaysia)
- Straits Settlements (Repeal) Bill [Lords], House of Commons Debate — https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1946/mar/08/straits-settlements-repeal-bill-lords (Hansard, Parlimen United Kingdom)
- Straits Settlements (Repeal) Act 1946 — https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo6/9-10/37/enacted (The National Archives (legislation.gov.uk))
- Federal Citizenship, House of Commons Debate — https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1949/may/04/federal-citizenship (Hansard, Parlimen United Kingdom)
- Malayan Union Citizenship: Constitutional Change and Controversy in Malaya, 1942–48 — https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/abs/malayan-union-citizenship-constitutional-change-and-controversy-in-malaya-194248/0191B9BE43EDD02916253C20B80D82A0 (Journal of Southeast Asian Studies, Cambridge University Press)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0