# Kesultanan Johor-Riau: Bagaimana Takhta Melaka Diteruskan ke Selatan > Selepas Melaka jatuh ke tangan Portugis pada 1511, putera Sultan Melaka terakhir mengasaskan Kesultanan Johor pada 1528 — meneruskan salasilah, gelaran dan institusi diraja Melayu Melaka ke selatan Semenanjung dan Kepulauan Riau. - Category: malaysia - Language: ms - Status: published - Updated: 2026-07-24 - Canonical: https://negaraku.md/malaysia/johor-riau-sultanate --- Pada 1511, meriam Portugis meruntuhkan sebuah kota — tetapi bukan sebuah takhta. Ketika Kota Melaka tumbang, Sultan Mahmud Shah, sultan Melaka terakhir, tidak menyerah. Baginda berundur ke selatan bersama keluarga diraja, para pembesar, dan yang paling penting, keseluruhan susunan institusi yang menjadikan Melaka sebuah kesultanan. Kota itu hilang; kesultanan itu bergerak. Tujuh belas tahun kemudian, di tebing Sungai Johor, salasilah itu berakar semula. Inilah kisah bagaimana takhta Melaka diteruskan ke selatan menerusi Kesultanan Johor-Riau — bukan sebagai kerajaan baharu, tetapi sebagai sambungan langsung sebuah institusi diraja Melayu yang sudah berusia lebih seabad. ## Dari Melaka ke Johor: satu garis yang tidak terputus Selepas kejatuhan Melaka, Sultan Mahmud Shah berundur dari satu tempat ke satu tempat — Pahang, Bintan, dan akhirnya Kampar di Sumatera, tempat baginda mangkat. Perjuangan meneruskan takhta jatuh ke tangan puteranya. Menurut catatan rasmi Kerajaan Negeri Johor, "pada tahun 1528 Sultan Alauddin Riayat Shah dari keturunan kesultanan Melaka telah membuka Johor dan bertapak di Johor Lama." Baginda — yang juga dikenali sebagai Raja Ali — ditabalkan sebagai Sultan Johor pertama, membuka negeri di Kota Batu, Johor Lama. Yang penting difahami di sini bukanlah sekadar pemindahan geografi. Apabila Sultan Alauddin membuka Johor, baginda membawa serta: - **Salasilah diraja** — baginda ialah putera sultan Melaka terakhir, jadi darah pemerintah Melaka mengalir terus ke takhta Johor - **Gelaran dan tata cara diraja** — gelaran seperti Sultan, adat istiadat pertabalan, dan protokol istana Melaka diteruskan - **Susunan pembesar** — jawatan Bendahara (menteri utama), Laksamana (panglima laut), dan Temenggung (ketua keselamatan) yang menjadi tulang belakang pentadbiran Melaka Kesultanan Johor, dengan kata lain, bukan permulaan yang baharu. Ia ialah [Kesultanan Melaka](/malaysia/melaka-sultanate) yang meneruskan hayatnya di lokasi baharu. ## Mengapa "Johor-Riau"? Nama "Johor-Riau" mencerminkan luas wilayah pemerintahan kesultanan ini pada kemuncaknya. Pengaruhnya bukan terhad kepada negeri Johor moden sahaja, tetapi merangkumi selatan Semenanjung Tanah Melayu, Kepulauan Riau, dan Kepulauan Lingga di sebelah selatan. Ibu kota kesultanan ini juga berpindah berkali-kali kerana tekanan peperangan dan perdagangan — bergerak di sepanjang Sungai Johor, dan pada suatu tempoh ke Kepulauan Riau. Kerana pusat pemerintahan pernah berkisar antara daratan Johor dan kepulauan Riau, sejarawan sering merujuk kepada zaman ini sebagai era Kesultanan Johor-Riau. Sepanjang abad ke-16 dan ke-17, Johor menjadi kuasa perdagangan penting selepas kejatuhan Melaka, dan sering terlibat dalam persaingan tiga penjuru dengan Portugis di Melaka dan Kesultanan Acheh di utara Sumatera. ## Tiga dinasti, satu takhta Portal Rasmi Kesultanan Negeri Johor menyusun sejarah takhta Johor kepada tiga dinasti utama. Salasilah ini penting kerana ia menunjukkan dengan tepat bila garis Melaka tamat dan bagaimana institusi itu diteruskan. | Dinasti | Tempoh | Permulaan | |---|---|---| | Dinasti Melaka-Johor | 1528–1699 | Sultan Alauddin Riayat Shah II, putera sultan Melaka terakhir | | Dinasti Bendahara | 1699–1855 | Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IV, daripada keturunan Bendahara | | Dinasti Temenggung | 1855–kini | Temenggung Ibrahim, keturunan yang memerintah Johor hingga sekarang | ### Tamatnya garis Melaka: 1699 Selama hampir 170 tahun, sembilan orang pemerintah daripada garis keturunan Melaka menduduki takhta Johor. Garis itu tamat pada 1699 dengan kemangkatan Sultan Mahmud Shah II — yang dikenali dalam sejarah sebagai **Marhum Mangkat Dijulang** — tanpa meninggalkan waris lelaki yang sah. Peristiwa ini menjadi titik peralihan besar. Kerana tiada waris langsung daripada garis Melaka, pentadbiran Johor berpindah kepada Dinasti Bendahara, apabila Bendahara Tun Abdul Jalil ditabalkan sebagai Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IV. Menurut catatan rasmi kesultanan, peralihan-peralihan takhta Johor ini berlaku "melalui perundingan, muhibah dan perdamaian" — tanpa konflik atau kecederaan yang ketara. ## Perpecahan wilayah: Perjanjian 1824 Kesatuan wilayah Johor-Riau tidak kekal. Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 (Perjanjian London), yang ditandatangani antara Britain dan Belanda, membahagikan lingkungan pengaruh kedua-dua kuasa Eropah itu di rantau ini. Garis pembahagian ditarik di sekitar Singapura: kawasan di utara — termasuk Johor — jatuh ke dalam lingkungan British, manakala Kepulauan Riau-Lingga di selatan menjadi lingkungan Belanda. Susulan perjanjian ini, wilayah Johor-Riau yang dahulunya satu terpisah kepada dua: Johor di Semenanjung, dan Kesultanan Riau-Lingga di kepulauan. Dengan itu, satu kesultanan yang bermula sebagai kesinambungan Melaka akhirnya terbahagi oleh garis yang dilukis di London — bukan oleh peperangan Melayu, tetapi oleh diplomasi penjajah. ## Johor moden: Dinasti Temenggung Bahagian Johor di Semenanjung meneruskan perjalanannya sendiri. Pada 1855, Sultan Ali Iskandar Shah menyerahkan pemerintahan negeri Johor kepada Temenggung Ibrahim — sekali lagi, menurut sumber rasmi, secara sukarela dan aman. Dinasti Temenggung inilah yang membentuk Johor moden. Pusat pentadbiran dipindahkan ke Iskandar Puteri, yang kemudiannya dinamakan semula sebagai Johor Bahru pada 1866. Keturunan Temenggung ini terus memerintah Johor sehingga hari ini. ## Mengapa ia masih penting Kesultanan Johor-Riau ialah bukti hidup bahawa institusi diraja Melayu tidak berakhir dengan kejatuhan sesebuah kota. Apabila Melaka tumbang pada 1511, yang bergerak ke selatan bukan sekadar seorang sultan yang melarikan diri, tetapi keseluruhan bentuk pemerintahan — salasilah, gelaran, adat, dan susunan pembesar — yang kemudiannya berakar semula di Johor. Inilah sebabnya sejarawan menganggap Johor sebagai waris utama Melaka. Beberapa negeri Melayu lain, seperti Perak dan Pahang, turut menjejaki salasilah diraja mereka kepada garis Melaka. Namun Johor-lah yang meneruskan pusat pemerintahan Melaka secara langsung, membawa institusi itu merentasi hampir dua abad sehingga garis keturunan asal itu tamat pada 1699. Ketika Perlembagaan Persekutuan hari ini memelihara institusi Raja-Raja Melayu, atau ketika adat istiadat diraja dilaksanakan di istana-istana negeri, akar sejarahnya menuju ke belakang menerusi Johor, dan menerusi Johor, ke Melaka. Sebuah takhta yang bermula di bawah sebatang pokok melaka pada sekitar tahun 1400 masih menyalurkan warisannya dalam kehidupan bernegara di Malaysia enam abad kemudian. ## Apa yang seterusnya - Fahami asal usul institusi yang diteruskan Johor dalam [Kesultanan Melaka](/malaysia/melaka-sultanate) - Baca peristiwa yang mencetuskan perpindahan takhta ke selatan dalam [Kejatuhan Melaka kepada Portugis 1511](/malaysia/portuguese-melaka-1511) - Lihat bagaimana kuasa Eropah membentuk semula rantau ini dalam [Negeri-Negeri Selat](/malaysia/straits-settlements) --- *Artikel ini diklasifikasikan sebagai sensitif (3R+1: royalty) di bawah dasar editorial NegaraKu.md, kerana subjeknya menyentuh kesinambungan institusi diraja Melayu. Ia ditulis secara deskriptif dan penuh hormat kepada institusi diraja, serta ditahan dalam status draf sementara menunggu semakan manusia sebelum diterbitkan.* ## Sources - Sejarah Kesultanan Johor — https://kemahkotaan.johor.gov.my/pengenalan/sejarah-kesultanan-johor/ (Laman Web Rasmi Kemahkotaan DYMM Sultan Ibrahim, Sultan Johor) - Salasilah Kesultanan Johor — https://royal.johor.my/salasilah-kesultanan-johor/ (Portal Rasmi Kesultanan Negeri Johor Darul Ta'zim) - Sultan Alauddin Riayat Shah II — https://royal.johor.my/timeline/sultan-aladdin-riayat-shah-ii/ (Portal Rasmi Kesultanan Negeri Johor Darul Ta'zim) - Arkib Negara Malaysia — https://www.arkib.gov.my/ (Arkib Negara Malaysia) - Sejarah Melayu (Sulalatus Salatin) (Arkib Negara Malaysia) --- Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md License: CC BY-SA 4.0