# Pendudukan Jepun di Tanah Melayu: Lapan Minggu Menakluk, Tiga Tahun Lapan Bulan Memerintah

> Kronologi pencerobohan Jepun dari pendaratan di Kota Bharu sehingga penyerahan 1945, struktur pentadbiran tentera yang menggantikan British, dan catatan deskriptif tentang bagaimana tempoh itu dialami secara berbeza oleh komuniti yang berbeza di Tanah Melayu dan Borneo.

- Category: malaysia
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/malaysia/japanese-occupation

---

Lapan minggu. Itulah jarak antara pendaratan pertama tentera Jepun di pantai Kelantan dan hari seluruh Tanah Melayu berada dalam tangan Jepun — sebuah wilayah yang telah diperintah British, dalam pelbagai bentuk, selama lebih satu setengah abad.

Tentera Jepun mendarat di Kuala Pak Amat berhampiran Kota Bharu pada 8 Disember 1941 dan bertempur dengan tentera India British di pantai itu. Menjelang 31 Januari 1942, seluruh Tanah Melayu telah jatuh ke tangan Jepun. Yang menyusul selepas itu ialah tempoh kira-kira tiga tahun lapan bulan yang meninggalkan kesan mendalam terhadap politik, ekonomi dan susunan sosial negara ini.

## Kronologi lapan minggu

| Tarikh | Peristiwa |
| --- | --- |
| 8 Disember 1941 | Tentera Jepun mendarat di Kuala Pak Amat, Kota Bharu; pertempuran dengan tentera India British |
| 10 Disember 1941 | HMS *Prince of Wales* dan HMS *Repulse* ditenggelamkan pesawat Jepun tanpa perlindungan udara |
| 11 Disember 1941 | Pengeboman Pulau Pinang bermula |
| 26 Disember 1941 | Ipoh ditawan |
| 11 Januari 1942 | Kuala Lumpur jatuh tanpa tentangan |
| 31 Januari 1942 | Seluruh Tanah Melayu berada dalam kawalan Jepun |
| 15 Februari 1942 | Leftenan Jeneral Arthur Percival menyerahkan Singapura |

Serangan itu bukan satu pendaratan tunggal. Ia menggabungkan serbuan amfibia di pantai utara Tanah Melayu dengan pendaratan diselaraskan di Pattani dan Songkla di Thailand, diikuti kemaraan merentasi sempadan ke bahagian barat semenanjung. Belia tempatan daripada Kesatuan Melayu Muda (KMM) membantu tentera Jepun sebagai pemandu jalan dan jurubahasa dalam tempoh 1941–1942.

Bagi orang awam, perang itu bukan garisan panah di atas peta. Sebuah catatan harian yang disimpan Arkib Negara Malaysia — ditulis oleh Encik Daud bin Sulaiman bin Mohd Salleh di sekitar Batu Pahat — merekodkan serangan udara berulang kali, bom yang jatuh di ladang getah dan di Bukit Belah Jalan Yong Peng, pesawat berlegar di atas Bandar Penggaram, dan pertempuran di Parit Besar yang begitu hebat sehingga penduduk Islam di situ tidak dapat menunaikan solat Jumaat.

## Sebuah wilayah di bawah pentadbiran tentera

Jepun menggantikan struktur pentadbiran sedia ada — Negeri-Negeri Selat, Negeri-Negeri Melayu Bersekutu dan Tidak Bersekutu — dengan pentadbiran tentera yang meliputi seluruh Tanah Melayu.

Pasukan polis tidak dibubarkan. Ia diteruskan, tetapi berfungsi di bawah sistem pemerintahan tentera Jepun, dan tempoh itu digambarkan oleh PDRM sendiri sebagai zaman gelap dalam perkembangan institusi polis.

Terhadap institusi beraja dan hal ehwal agama Islam, kajian akademik mencatatkan bahawa pentadbiran tentera mengambil pendekatan yang berhati-hati dan bersifat diplomatik — walaupun jentera organisasi agama, termasuk pejabat kadi, masjid dan surau, turut digunakan bagi tujuan propaganda di sebalik dasar yang dikatakan tidak campur tangan. Di negeri Selat seperti Melaka yang tidak mempunyai raja, badan politik seperti KMM digunakan sebagai penghubung dengan masyarakat Melayu.

### Empat negeri utara berpindah tangan

Satu ciri pentadbiran yang sering terlepas pandang: empat negeri utara tidak kekal di bawah pentadbiran Jepun sepanjang tempoh itu.

Pada 18 Oktober 1943, Jepun memindahkan pentadbiran Kedah — bersama Perlis, Kelantan dan Terengganu — kepada Thailand. Jepun tetap mengekalkan kuasa ketenteraan dan cengkaman ke atas sektor ekonomi utama seperti tanaman padi, pembalakan dan perlombongan di negeri berkenaan. Pentadbiran Thai ke atas keempat-empat negeri itu berakhir dengan tamatnya perang pada 1945.

## Duit pisang dan ekonomi perang

Mata wang pendudukan Jepun — *Japanese Invasion Money* (JIM), yang lebih dikenali sebagai **duit pisang** — digunakan di Tanah Melayu antara 1942 hingga 1945. Koleksi Bank Negara Malaysia menyimpan mesin yang digunakan untuk mencetak wang kertas itu.

Wang tersebut dicetak tanpa sokongan rizab dan tidak mempunyai nilai lagi selepas Jepun menyerah kalah, satu hakikat yang menjadikan "duit pisang" istilah kekal dalam perbendaharaan kata Malaysia untuk wang yang hilang nilai.

Di sebalik mata wang itu, gambaran ekonomi hampir seragam: kesukaran mendapatkan bekalan makanan dan keperluan asas dialami penduduk di kebanyakan negeri dan daerah. Namun darjah kesukaran itu berbeza-beza mengikut lokasi dan latar belakang ekonomi seseorang.

## Sekolah, bahasa dan latihan

Pendidikan menjadi salah satu alat pentadbiran yang paling sistematik.

Bahasa Jepun (Nippon-go) diletakkan di teras kurikulum, dan Jepun menubuhkan institusi latihan khusus: **Koa Kunrenjo**, akademi latihan belia yang menyediakan pegawai muda untuk pentadbiran mereka, serta pusat latihan perguruan seperti *Kyoin Yosei Jo* di Ipoh dan *Jokyu Shihan Gakko* di Singapura. Latihan itu bercorak ketenteraan dan menekankan disiplin serta konsep *Nippon Seishin*.

Kesannya berlapis. Kajian yang menggunakan sumber lisan mendapati generasi 1940-an mengingati sistem itu sebagai propaganda yang ditolak — sambil turut mengakui bahawa sebahagian daripada mereka memperoleh disiplin diri dan peluang kerjaya daripadanya. Bagi mereka yang menguasai bahasa Jepun, kemahiran itu membuka ruang berkhidmat dengan pemerintah. Sebilangan daripada golongan ini kemudiannya menjadi pemimpin dalam politik, ekonomi dan sosial selepas kemerdekaan.

## Pengalaman yang berbeza mengikut komuniti dan wilayah

Tempoh 1941–1945 tidak dialami dengan cara yang sama oleh semua orang di Tanah Melayu dan Borneo. Perkara ini penting dinyatakan sebagai fakta, bukan sebagai perbandingan.

**Masyarakat Cina.** Dasar Jepun terhadap masyarakat Cina di Tanah Melayu bertolak daripada latar hubungan Jepun–China sebelum Disember 1941, dan berbentuk keras dengan tujuan membendung aktiviti penentangan. Penindasan ini mendorong ramai menyertai Malayan Peoples Anti-Japanese Army (MPAJA). Di Singapura, operasi penyaringan besar-besaran (*Sook Ching*) dijalankan terhadap individu yang disyaki anti-Jepun; angka rasmi pihak Jepun ketika itu ialah 5,000 kematian, walaupun jumlah sebenar dipercayai lebih tinggi kerana dokumentasi yang terhad.

**Masyarakat Melayu.** KMM mengambil pendekatan bekerjasama dengan Jepun dengan harapan memperoleh kemerdekaan Tanah Melayu bersama Indonesia melalui gagasan "Melayu Raya"; sebahagian ahlinya terlibat dengan badan perisikan Fujiwara Kikan (F Kikan). Pada masa yang sama, pegawai Melayu dalam perkhidmatan awam merekodkan kemerosotan moral, kelemahan pentadbiran dan pendedahan kepada rasuah, manakala kesan perang turut dirasai pada institusi kekeluargaan.

**Buruh di landasan kereta api Burma–Thailand.** Landasan sepanjang kira-kira 420 kilometer itu dibina oleh kira-kira 60,000 tawanan perang Bersekutu dan 200,000 *romusha* — buruh Asia — antaranya kumpulan besar orang Tamil dari Tanah Melayu. Menjelang landasan siap pada Oktober 1943, sekurang-kurangnya 2,815 rakyat Australia, lebih 11,000 tawanan Bersekutu lain, dan mungkin 75,000 *romusha* telah meninggal dunia.

**Borneo.** Di Borneo Utara, kira-kira 2,000 tawanan Australia dan British dihantar berjalan kaki sejauh kira-kira 260 kilometer dari Sandakan ke Ranau menerusi pedalaman hutan. Daripada kira-kira seribu orang yang dihantar ke Ranau, hanya enam terselamat sehingga akhir perang; tawanan yang tinggal di Sandakan tidak ada yang hidup.

## Penyerahan dan peralihan

Jepun menyerah kalah pada 1945 selepas pengeboman atom. Bagi rantau ini, dokumen penyerahan ditandatangani oleh Jeneral Seishiro Itagaki di Bangunan Perbandaran, Singapura pada **12 September 1945**, mengembalikan kawalan kepada Laksamana Lord Louis Mountbatten sebagai Panglima Tertinggi Bersekutu di Asia Tenggara.

Peralihan itu tidak berlaku secara serta-merta atau licin. Dalam tempoh antara penyerahan Jepun dan pemulihan pentadbiran awam, gerakan Bintang Tiga dan kelompok Komunis muncul ke hadapan, manakala pasukan polis yang majoritinya Melayu memburu gerila MPAJA — satu keadaan yang menghasilkan ketegangan berpanjangan. Pengalaman pegawai tempatan yang mentadbir tanpa penyeliaan British sepanjang tiga tahun lapan bulan itu turut menjadikan susunan pentadbiran sebelum perang sukar dikembalikan seperti sedia kala, dan menjadi salah satu latar kepada [perjalanan ke arah kemerdekaan pada 1957](/malaysia/independence-1957).

## Salah faham yang lazim

- **"Pendudukan bermula pada 1942."** Pencerobohan bermula 8 Disember 1941. Kawalan penuh ke atas Tanah Melayu dicapai 31 Januari 1942, dan Singapura menyerah 15 Februari 1942 — tiga tarikh berbeza yang kerap dicampuradukkan.
- **"Seluruh Tanah Melayu ditadbir Jepun sepanjang 1942–1945."** Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu berada di bawah pentadbiran Thai mulai 18 Oktober 1943.
- **"Tanah Melayu dan Borneo mengalami perkara yang sama."** Sabah dan Sarawak ketika itu adalah wilayah berasingan dengan pentadbiran, kem tawanan dan kronologi tersendiri; kedua-duanya hanya bergabung dalam [pembentukan Malaysia pada 1963](/malaysia/formation-of-malaysia-1963).
- **"Duit pisang bernilai sebagai wang lama."** Ia tidak pernah ditebus. Nilainya hari ini adalah nilai koleksi numismatik, bukan nilai mata wang.
- **"Pengalaman pendudukan adalah seragam."** Sumber lisan dan fail pentadbiran daerah menunjukkan sebaliknya: dasar Jepun hampir sama di kebanyakan tempat, tetapi pelaksanaannya bergantung pada pegawai yang berkuasa di kawasan itu.

## Apa yang seterusnya

Tempoh ini terletak di antara dua fasa yang lebih dikenali dalam sejarah negara. Untuk memahami apa yang berlaku selepasnya — pemulihan pentadbiran British, gerakan politik yang terbentuk daripada pengalaman perang, dan jalan menuju 31 Ogos 1957 — mulakan dengan [Kemerdekaan 1957](/malaysia/independence-1957). Untuk wilayah Borneo yang menjalani perang di bawah rangka pentadbiran yang berlainan, lihat [Pembentukan Malaysia 1963](/malaysia/formation-of-malaysia-1963).

Bagi penyelidik, sumber utama tempoh ini tersebar: fail pentadbiran daerah dan koleksi zaman Jepun di Arkib Negara Malaysia, artifak mata wang di Muzium Bank Negara Malaysia, rekod tawanan perang di Australian War Memorial, serta himpunan sumber lisan yang dikumpulkan universiti tempatan sejak 1970-an. Banyak angka bagi Tanah Melayu — terutamanya jumlah kematian awam — kekal tidak dapat disahkan secara muktamad kerana dokumentasi tempoh itu tidak lengkap, dan halaman ini sengaja tidak menyatakan angka yang tidak boleh disandarkan kepada sumber rasmi.

## Sources

- Tahukah Anda Peristiwa Apa Yang Berlaku Pada 31 Januari? — https://www.mkn.gov.my/web/ms/2023/01/31/tahukah-anda-peristiwa-apa-yang-berlaku-pada-31-januari/ (Majlis Keselamatan Negara (MKN), Jabatan Perdana Menteri)
- Pendudukan Jepun dan Keruntuhan Pasukan Polis (1942-1945) — https://www.rmp.gov.my/infor-korporate/polis-diraja-malaysia/sejarah/pendudukan-jepun-dan-keruntuhan-pasukan-polis-(1942-1945) (Polis Diraja Malaysia (PDRM))
- Catatan Harian Kemasukan Jepun Ke Tanah Melayu (Permata Pusaka) — https://pustakailmu.arkib.gov.my/index.php/ms/pustaka-ilmu/permata-pusaka/catatan-harian-kemasukan-jepun-ke-tanah-melayu (Arkib Negara Malaysia)
- Mesin Pencetak Duit Pisang / Banana Money Printer — https://museum.bnm.gov.my/bnm60th/360vr/files/1stEra/BANANA_MONEY_MACHINE.pdf (Muzium dan Galeri Seni Bank Negara Malaysia)
- Peralihan pentadbiran Jepun kepada Thailand dan kesannya terhadap golongan elit Melayu di Kedah, 1943-1945 — https://mysitasi.mohe.gov.my/journal-website/get-meta-article?artId=045f9ddf-60ae-11ef-a699-005056a6a970&template=TEMP002_ARTICLE&jnlId=df553985-5f76-11ef-a699-005056a6a970&env=web (JEBAT: Malaysian Journal of History, Politics and Strategic Studies (rekod MyCite, Kementerian Pendidikan Tinggi))
- Pengaruh Jepun Terhadap Bidang Pendidikan di Tanah Melayu (Malaysia) 1941–1990-an — http://eprints.usm.my/8968/1/PENGARUH_JEPUN_TERHADAP_BIDANG_PENDIDIKAN_DI_TANAH_MELAYU.pdf (Ahmad Sohaimi Lazim, tesis, Universiti Sains Malaysia)
- Stolen Years: Australian prisoners of war — The Burma–Thailand Railway — https://www.awm.gov.au/visit/exhibitions/stolenyears/ww2/japan/burmathai (Australian War Memorial)
- Stolen Years: Australian prisoners of war — Sandakan — https://www.awm.gov.au/visit/exhibitions/stolenyears/ww2/japan/sandakan (Australian War Memorial)
- World War Two — https://www.roots.gov.sg/stories-landing/stories/world-war-ii/story (Roots, National Heritage Board Singapore)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0