Barisan Nasional: Penubuhan, Parti Komponen dan 44 Tahun sebagai Gabungan Pemerintah

Bagi kebanyakan rakyat Malaysia yang masih hidup hari ini, “kerajaan” dan “Barisan Nasional” pernah, untuk tempoh yang sangat lama, hampir menjadi ungkapan yang sama. Dari pilihan raya pertamanya pada 1974 sehingga kekalahannya pada 2018, National Front menguasai kerajaan persekutuan tanpa gangguan — satu penguasaan berterusan selama 44 tahun. Artikel ini menyusuri bagaimana ia dibentuk, siapa yang menganggotainya, dan bagaimana penguasaan yang panjang itu berakhir, dengan berpegang kepada rekod yang terdokumentasi.

Dari manakah Barisan Nasional bermula?

BN tidak muncul daripada kekosongan. Ia lahir daripada Perikatan, perkongsian lama yang telah memerintah sejak kemerdekaan pada 1957 dan yang menghimpunkan tiga parti berasaskan kaum: Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO), Persatuan Cina Malaysia (MCA) dan Kongres India Malaysia (MIC).

Selepas rusuhan kaum pada 1969, kepimpinan berhasrat memperluaskan perkongsian itu menjadi sesuatu yang lebih besar dan lebih merangkumi bekas pesaing. Sepanjang awal 1970-an, Perikatan disusun semula dan diperluaskan menjadi Barisan Nasional, dan gabungan baharu itu menyertai pilihan raya umum pertamanya pada 1974, yang dimenanginya. Ideanya ialah sebuah “gabungan besar” yang menyerap parti yang sebelum ini berada dalam pembangkang, supaya sebahagian besar arus perdana politik memerintah bersama-sama dan bukannya bersaing.

Siapakah parti komponennya?

Ciri utama BN ialah strukturnya: bukan sebuah parti tunggal, tetapi gabungan parti, setiap satu mengekalkan identiti, keahlian dan kepimpinannya sendiri sambil menyertai pilihan raya di bawah satu lambang yang dikongsi bersama. Selama beberapa dekad, keahliannya berubah, tetapi bentuk keseluruhannya kelihatan seperti ini:

Kumpulan	Contoh parti komponen
Teras pengasas (daripada Perikatan)	UMNO, MCA, MIC
Parti semenanjung yang menyertai	Gerakan; PAS (1970-an sahaja)
Komponen Sarawak	Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB), Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP), Parti Rakyat Sarawak (PRS), Parti Demokratik Progresif (PDP)
Komponen Sabah	Pelbagai parti dari semasa ke semasa, mencerminkan landskap parti negeri itu yang sentiasa berubah

Gerakan ialah contoh yang berguna tentang bagaimana gabungan itu menyerap bekas lawannya. Ia telah mengambil alih kuasa di Pulau Pinang pada 1969 sebagai parti pembangkang, kemudian menyertai naungan BN dan kekal sebagai komponen selama beberapa dekad.

Mengapa PAS menyertai dan kemudian keluar?

Salah satu episod yang paling kerap dipetik dalam sejarah awal BN melibatkan parti Islam PAS. Pada 1970-an, PAS bersetuju menyertai gabungan itu dan berkongsi keputusan pilihan raya 1974, dengan tokoh PAS mengambil tempat dalam kabinet persekutuan sementara parti itu menguasai kerajaan negeri Kelantan.

Perkongsian itu singkat. Pada 1977, krisis politik meletus di Kelantan apabila PAS berpecah, membawa kepada krisis keyakinan dan darurat persekutuan di negeri itu. PAS kemudiannya dipecat daripada BN, dan sebuah parti baharu yang dibentuk oleh bekas pemimpin PAS, Berjasa, diterima sebagai penggantinya. Episod ini sering digunakan untuk menjelaskan kedua-dua kelenturan model gabungan itu — parti boleh ditambah atau dikeluarkan — dan ketegangan yang datang dengan naungan yang begitu luas.

Berapa lama ia memerintah, dan bagaimana rupanya?

Dari kemunculannya pada 1974, BN menguasai kerajaan persekutuan pada setiap pilihan raya umum selama 44 tahun, sehingga 2018. Dominasinya sedemikian rupa sehingga pertukaran perdana menteri berlaku dalam gabungan itu sendiri dan bukannya antara gabungan, dan untuk tempoh yang panjang ia menguasai majoriti parlimen yang besar.

Penyokong dan pengkritik telah lama berbeza pendapat tentang bagaimana menggambarkan era itu, dan kedua-dua tafsiran muncul dalam rekod awam:

• Satu pandangan memuji gabungan itu atas kestabilan politik, pembangunan ekonomi yang berterusan dan satu formula perkongsian kuasa yang menguruskan masyarakat pelbagai kaum yang beragam.
• Pandangan lain berhujah bahawa penguasaannya yang panjang mengaburkan garis antara parti dan negara serta menyukarkan pertukaran kuasa yang sebenar.

Artikel ini tidak menghakimi antara pendirian-pendirian itu; ia mencatatkan bahawa ia wujud dan bahawa kedua-duanya dipegang secara meluas.

Bagaimana penguasaan yang panjang itu berakhir?

Titik peralihan datang pada pilihan raya umum ke-14 pada 9 Mei 2018. Gabungan pembangkang Pakatan Harapan memenangi 113 daripada 222 kerusi parlimen, sementara Barisan Nasional memenangi 79 — kekalahan pertamanya bagi kerajaan persekutuan, menamatkan penguasaan selama 44 tahun.

Kekalahan itu membentuk semula gabungan itu sendiri. Dalam masa beberapa minggu, Gerakan mengumumkan ia meninggalkan BN selepas tidak memenangi satu kerusi pun dalam pilihan raya itu, sambil menyatakan ia akan bergerak sebagai parti pembangkang bebas. Di Sarawak, empat parti komponen negeri — PBB, PRS, SUPP dan PDP — menarik diri daripada BN pada 12 Jun 2018 dan berkumpul semula sebagai Gabungan Parti Sarawak (GPS), yang kemudiannya didaftarkan sebagai entiti sah pada November 2018. Apa yang dahulunya sebuah gabungan besar mengecut, menurut sesetengah catatan, ke arah terasnya yang berpaksikan UMNO.

Apa seterusnya

Barisan Nasional kekal sebagai gabungan yang aktif dalam politik Malaysia selepas 2018, menyertai pilihan raya negeri dan persekutuan dan, pada waktu tertentu, kembali menguasai kerajaan negeri. Perjalanannya selepas 2018 — termasuk kerjasama dan persaingan dengan blok yang lebih baharu seperti Pakatan Harapan dan Perikatan Nasional — terus berkembang, dan edisi artikel ini yang akan datang akan menyusuri perkembangan tersebut apabila ia terdokumentasi.

Kerana ini ialah topik pilihan raya yang sensitif, entri ini sengaja berpegang kepada peristiwa, tarikh dan bilangan kerusi yang boleh disahkan, serta membentangkan tafsiran yang berbeza tanpa menyokong mana-mana pihak. Pembaca yang ingin mendalami perkara ini harus merujuk keputusan pilihan raya utama yang diterbitkan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia (SPR) di samping liputan berita berwibawa yang dipetik di bawah.