Pilihan Raya Umum ke-14 dan Perubahan Kerajaan Persekutuan Pertama Malaysia

Selama 61 tahun, sejak pilihan raya persekutuan pertama selepas kemerdekaan pada 1957 sehingga 2018, setiap kerajaan persekutuan Malaysia dibentuk oleh satu gabungan sahaja — Perikatan, dan sejak tahun 1970-an penggantinya, Barisan Nasional. Pada pilihan raya umum ke-14, kesinambungan itu berakhir: satu gabungan yang berbeza memenangi majoriti kerusi di Dewan Rakyat.

Artikel ini tidak menceritakan semula kempen itu sebagai sebuah kisah, dan ia tidak mencirikan mana-mana parti, calon atau pengundi. Ia melaporkan apa yang direkodkan: tarikh pengundian, angka kerusi, mekanisme perlembagaan yang menyebabkan kerajaan itu berubah, dan tarikh-tarikh ia berlaku.

Keputusan dalam angka

Pengundian bagi pilihan raya umum ke-14 (PRU14, atau GE14 dalam Bahasa Inggeris) dijalankan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia (SPR) pada 9 Mei 2018. Kesemua 222 kerusi Dewan Rakyat — dewan rendah Parlimen — dipertandingkan. Majoriti mudah dalam sebuah dewan berkerusi 222 ialah 112 kerusi.

Keputusan kerusi, sebagaimana direkodkan oleh pangkalan data Parline milik Kesatuan Antara-Parlimen (Inter-Parliamentary Union, IPU) (yang menghimpunkan keputusan parlimen kebangsaan rasmi), adalah seperti berikut.

Gabungan / parti	Kerusi
Pakatan Harapan	113
Parti Warisan Sabah (sekutu Pakatan Harapan)	8
Pakatan Harapan bersama Warisan (gabungan)	121
Barisan Nasional	79
Parti Islam Se-Malaysia (PAS)	18
Lain-lain (Sabah STAR dan calon bebas)	4
Jumlah	222

Pakatan Harapan bersama Parti Warisan Sabah melepasi ambang 112 kerusi. Barisan Nasional, yang memasuki pilihan raya itu sebagai parti yang membentuk kerajaan persekutuan, tidak mengekalkan majoriti kerusi.

Nota mengenai angka: majoriti gabungan sebanyak 121 dan jumlah 222 diambil daripada IPU Parline, yang merekodkan keputusan rasmi yang dilaporkan oleh Parlimen; pecahan komponennya konsisten dengan keputusan yang diisytiharkan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya dan himpunan piawai keputusan tersebut. Artikel ini menyatakan bilangan kerusi pada peringkat gabungan dan parti, bukan membina semula setiap kawasan pilihan raya secara individu.

Mengapa ini merupakan “kali pertama”

Kepentingan PRU14 dalam rekod yang didokumenkan ialah kesinambungan yang terputus.

Sejak kemerdekaan pada 1957, kerajaan persekutuan dibentuk oleh Parti Perikatan. Perikatan kemudiannya disusun semula dan diperluaskan menjadi Barisan Nasional, yang didaftarkan pada tahun 1970-an. Di bawah nama yang satu atau yang satu lagi, gabungan ini telah membentuk setiap kerajaan persekutuan sejak 1957 dan telah memegang majoriti di Dewan Rakyat pada setiap pilihan raya umum di antaranya.

Oleh itu, PRU14 merupakan pilihan raya umum pertama sejak kemerdekaan di mana gabungan itu tidak memenangi majoriti kerusi parlimen, dan pilihan raya pertama di mana kerajaan persekutuan berpindah kepada gabungan yang berbeza. Inilah fakta jelas yang didokumenkan, yang menjadi tajuk artikel ini — pemindahan kuasa persekutuan yang pertama, dilaporkan tanpa pencirian lanjut.

Bagaimana kerajaan itu berubah: mekanisme perlembagaan

Malaysia ialah sebuah monarki berperlembagaan persekutuan dengan sistem parlimen. Siapa yang membentuk kerajaan tidak ditentukan oleh undi kebangsaan secara langsung untuk seorang pemimpin; ia bergantung kepada ahli Dewan Rakyat manakah yang boleh mendapat kepercayaan majoriti ahlinya.

Peruntukan yang mengawal perkara ini terdapat dalam Perlembagaan Persekutuan. Perkara 43(2)(a) memperuntukkan bahawa Yang di-Pertuan Agong melantik sebagai Perdana Menteri seorang ahli Dewan Rakyat yang pada pertimbangannya berkemungkinan mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan itu. Bilangan kerusi Dewan Rakyat — 222 pada masa itu — berdasarkan Perkara 46 dan persempadanan kawasan pilihan raya yang dijalankan di bawah Perlembagaan.

Berikutan PRU14, Yang di-Pertuan Agong, Sultan Muhammad V, melantik sebagai Perdana Menteri pemimpin yang dikemukakan oleh gabungan yang memegang majoriti. Tun Dr Mahathir Mohamad mengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri ketujuh Malaysia pada 10 Mei 2018, sehari selepas hari pengundian. Beliau sebelum ini pernah berkhidmat sebagai Perdana Menteri keempat, dari 1981 hingga 2003. Dr Wan Azizah Wan Ismail dilantik sebagai Timbalan Perdana Menteri — wanita pertama yang memegang jawatan itu.

Garis masa

Tarikh	Peristiwa
9 Mei 2018	Hari pengundian pilihan raya umum ke-14; kesemua 222 kerusi Dewan Rakyat dipertandingkan
10 Mei 2018	Tun Dr Mahathir Mohamad mengangkat sumpah oleh Yang di-Pertuan Agong sebagai Perdana Menteri ketujuh

Jarak yang singkat antara kedua-dua tarikh ini — pengiraan pada malam pengundian hingga ke hari berikutnya, dan majlis angkat sumpah pada petang itu — merupakan sebahagian daripada rekod peralihan yang didokumenkan itu sendiri.

Salah faham lazim

“Kerajaan berubah melalui dekri atau di luar proses biasa.” Tidak. Perubahan itu mengikut laluan perlembagaan biasa: pilihan raya yang dijalankan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya, kerusi yang dimenangi di Dewan Rakyat, dan pelantikan seorang Perdana Menteri di bawah Perkara 43 oleh Yang di-Pertuan Agong. Parlimen dan Perlembagaan terus beroperasi sepanjang proses itu.

“Pengundi memilih Perdana Menteri secara langsung.” Tidak secara langsung. Pengundi Malaysia memilih ahli Dewan Rakyat bagi kawasan pilihan raya masing-masing. Perdana Menteri ialah ahli yang pada pertimbangan Yang di-Pertuan Agong berkemungkinan mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan itu.

“Pakatan Harapan memenangi 121 kerusi dengan sendirinya.” Angka 121 ialah jumlah gabungan Pakatan Harapan dan sekutunya, Parti Warisan Sabah. Parti-parti komponen Pakatan Harapan sendiri direkodkan pada 113 kerusi, dengan Warisan menyumbang 8 kerusi lagi.

“Barisan Nasional telah memerintah sejak 1957 di bawah nama itu tepat sekali.” Gabungan yang membentuk setiap kerajaan persekutuan sejak 1957 pada mulanya ialah Parti Perikatan; ia disusun semula dan diperluaskan menjadi Barisan Nasional pada tahun 1970-an. Kesinambungan itu adalah kesinambungan gabungan dan pendahulunya, di bawah nama yang berturutan.

Apa yang seterusnya

Untuk mengetahui bagaimana pilihan raya umum Malaysia ditadbir — daripada writ dan penamaan calon hinggalah ke pengundian dan pengisytiharan keputusan — lihat bagaimana pilihan raya berfungsi dan Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR). Bagi dewan yang 222 kerusinya menentukan siapa yang membentuk kerajaan, lihat Dewan Rakyat.

Bagi asas perlembagaan pelantikan yang diterangkan di sini, mulakan dengan Perlembagaan Persekutuan dan Perkara 43. Bagi titik permulaan kesinambungan 1957–2018 yang diakhiri oleh PRU14, lihat kemerdekaan pada 1957.

Sesiapa yang bekerja daripada sumber primer boleh merujuk Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia (SPR) untuk keputusan yang diisytiharkan dan diwartakan, serta rekod IPU Parline bagi pilihan raya Dewan Rakyat 9 Mei 2018 untuk jumlah kerusi yang dihimpunkan.

---

Artikel ini diklasifikasikan sebagai sensitif (pilihan raya) di bawah dasar editorial NegaraKu.md. Ia ditulis secara deskriptif sahaja — menyatakan tarikh, angka kerusi, dan mekanisme perlembagaan yang didokumenkan, berserta sumbernya, dan tidak mencirikan mana-mana parti, calon atau pengundi — dan disimpan sebagai draf sehingga disemak oleh penyemak manusia sebelum diterbitkan.