Akta Pencegahan Jenayah (POCA): Tahanan Pencegahan bagi Jenayah Terancang

Seseorang boleh dinamakan, disiasat, dan akhirnya ditahan selama dua tahun tanpa pernah didakwa di mahkamah — dan keputusan itu dibuat oleh sebuah lembaga, bukan seorang hakim. Itulah mekanisme di teras Akta Pencegahan Jenayah 1959 (POCA).

POCA, atau Prevention of Crime Act 1959, dirujuk sebagai Akta 297. Menurut reprint rasmi Akta itu, ia disemak semula pada 1983 dan reprint tersebut berkuat kuasa pada 19 Januari 1984. Undang-undang ini bertujuan mencegah jenayah dengan lebih berkesan serta mengawal penjenayah, ahli kongsi gelap dan pihak lain yang tidak diingini. Berbeza dengan proses jenayah biasa yang berpaksikan pertuduhan dan pembuktian di mahkamah, POCA beroperasi melalui satu rejim pentadbiran yang tersendiri.

Apa yang membezakan POCA daripada SOSMA?

Malaysia mempunyai beberapa undang-undang keselamatan yang sering dikelirukan antara satu sama lain. POCA dan SOSMA (Security Offences (Special Measures) Act 2012) kerap disebut bersama, tetapi keduanya menyasarkan perkara yang berbeza dan beroperasi secara berlainan.

Aspek	POCA (Akta 297)	SOSMA
Fokus utama	Jenayah terancang, kongsi gelap	Kesalahan keselamatan yang ditetapkan
Siapa memerintah tahanan	Lembaga Pencegahan Jenayah	Polis (tahanan siasatan), diikuti pertuduhan di mahkamah
Tempoh tahanan siasatan/pentadbiran	Sehingga 2 tahun oleh Lembaga, boleh diperbaharui	Sehingga 28 hari oleh polis (Seksyen 4(5))
Semakan kehakiman	Klausa penyingkiran diisytiharkan tidak sah oleh Mahkamah Persekutuan (2022); semakan alasan tahanan dipulihkan	Suspek dibawa ke mahkamah untuk pertuduhan selepas tempoh siasatan

Menurut penerangan firma guaman Low & Partners, Seksyen 15A POCA memperuntukkan tiada semakan kehakiman kecuali berhubung pematuhan keperluan prosedur; laporan media pula menyebut Seksyen 15B menolak bidang kuasa mahkamah ke atas keputusan Lembaga. Walau bagaimanapun, pada 14 April 2022, Free Malaysia Today melaporkan bahawa Mahkamah Persekutuan memutuskan klausa penyingkiran POCA tidak sah kerana bercanggah dengan Perkara 4(1) Perlembagaan Persekutuan, sekali gus memulihkan kuasa mahkamah untuk menyemak alasan tahanan dan bukan sekadar prosedur. Ringkasnya: POCA ialah rejim jenayah terancang berasaskan lembaga, manakala SOSMA ialah rejim kesalahan keselamatan.

Bagaimana proses tahanan berjalan?

Proses POCA bermula dengan penahanan oleh polis dan berlanjutan melalui beberapa peringkat sebelum sampai kepada Lembaga. Menurut penerangan Low & Partners tentang teks Akta:

• Dalam 24 jam — orang yang ditangkap dibawa ke hadapan Majistret (Seksyen 3(2)).
• 21 hari — remand pertama dalam jagaan polis atas perintah Majistret (Seksyen 4(1)).
• 38 hari — remand kedua atas penyerahan pernyataan Pendakwa Raya (Seksyen 4(2)).
• Secara keseluruhan, Human Rights Watch mencatatkan polis boleh menahan suspek sehingga kira-kira 59 hari tanpa pengawasan kehakiman pada peringkat siasatan.

Selepas siasatan, kes dirujuk kepada seorang Pegawai Penyiasat (Inquiry Officer). Menurut penerangan firma guaman Low & Partners, pegawai ini bukan anggota polis dan dilantik oleh Menteri (Seksyen 8). Beliau menyiasat dan melaporkan secara bertulis kepada Lembaga sama ada terdapat “alasan munasabah” untuk mempercayai seseorang patut didaftarkan (Seksyen 9(1)).

Apakah Lembaga Pencegahan Jenayah?

Lembaga Pencegahan Jenayah ialah badan pusat rejim ini. Ditubuhkan di bawah Seksyen 7B, Lembaga dipengerusikan oleh individu berkelayakan undang-undang dengan pengalaman sekurang-kurangnya 15 tahun, dibantu seorang Timbalan Pengerusi dan beberapa ahli tambahan, dengan kuorum tiga orang.

Di bawah Bahagian IVA (Seksyen 19A), Lembaga boleh mengeluarkan perintah tahanan yang tidak melebihi dua tahun, dan boleh memperbaharuinya untuk tempoh dua tahun selanjutnya jika berpuas hati bahawa tahanan itu perlu demi kepentingan ketenteraman awam, keselamatan awam atau pencegahan jenayah. Sebagai alternatif kepada tahanan, Seksyen 15(2) membenarkan Lembaga mengenakan sekatan seperti kediaman terhad di negeri atau daerah tertentu, larangan pergerakan, kewajipan melapor diri di balai polis, perintah berkurung, pemasangan peranti pemantauan elektronik, dan sekatan akses internet. Menurut Low & Partners, pelanggaran sekatan ini boleh membawa hukuman penjara antara dua hingga sepuluh tahun di bawah Seksyen 15(4).

Mengapa pindaan 2013/2014 menjadi kontroversi?

Rejim tahanan pentadbiran POCA dalam bentuk semasa berpunca daripada satu set pindaan yang diluluskan Parlimen pada 3 Oktober 2013 dan berkuat kuasa pada 2014. Pindaan ini mengembalikan tahanan tanpa perbicaraan dan memperkenalkan Bahagian IVA yang membenarkan perintah tahanan oleh Lembaga.

Terdapat pandangan yang berbeza tentang pindaan ini, dan artikel ini memaparkan kedua-dua pihak secara faktual.

Pandangan kerajaan dan penyokong. Kerajaan mempertahankan POCA sebagai alat yang perlu untuk menangani jenayah terancang, kongsi gelap, serta sindiket pengedaran dadah dan pemerdagangan manusia yang sukar didakwa melalui perbicaraan biasa kerana saksi enggan tampil.

Pandangan pengkritik. Majlis Peguam Malaysia, melalui kenyataan bertarikh 3 Oktober 2013, membangkitkan beberapa kebimbangan. Presidennya ketika itu, Christopher Leong, berhujah bahawa pindaan membenarkan tahanan berdasarkan “kepercayaan atau kecurigaan” dan bukan kesalahan yang dibuktikan. Majlis Peguam turut menyifatkan Lembaga sebagai bergantung sepenuhnya kepada laporan Pegawai Penyiasat tanpa kuasa siasatan bebas. Human Rights Watch pula mengumpulkan POCA bersama SOSMA dan POTA sebagai undang-undang yang, pada pandangannya, membenarkan tahanan tanpa perbicaraan dan sekatan berat tanpa semakan kehakiman.

Kedua-dua kedudukan ini kekal sebagai sebahagian daripada perdebatan awam yang berterusan tentang keseimbangan antara keselamatan awam dan hak individu di Malaysia.

Perkembangan mahkamah: keputusan 2022

Pada 14 April 2022, Free Malaysia Today melaporkan bahawa Mahkamah Persekutuan mengisytiharkan klausa penyingkiran POCA — yang sebelum ini mengehadkan siasatan kehakiman terhadap alasan tahanan — sebagai tidak sah kerana bercanggah dengan Perkara 4(1) Perlembagaan Persekutuan. Menurut laporan itu, keputusan tersebut memulihkan kuasa mahkamah untuk menyemak antara lain kesahan penemuan Lembaga, alasan tahanan, dan pematuhan prinsip keadilan asasi, bukan sekadar butiran prosedur. Laporan itu mengaitkan keputusan dengan rayuan seorang tahanan (dilaporkan bernama T. Dhinesh) yang perintah tahanan pencegahannya diketepikan. Nombor seksyen tepat dan sitasi kes rasmi masih perlu disahkan terhadap teks Akta dan laporan penghakiman.

Apa seterusnya?

POCA kekal sebagai undang-undang yang berkuat kuasa di Malaysia dan menjadi antara beberapa rejim tahanan pentadbiran yang sering dibincangkan dalam perdebatan reformasi undang-undang keselamatan. Keputusan Mahkamah Persekutuan 2022 terhadap klausa penyingkiran menunjukkan bahawa skop semakan kehakiman ke atas tahanan POCA telah berubah, dan pembaca dinasihatkan merujuk teks Akta terkini serta laporan penghakiman untuk kedudukan semasa. Untuk memahami rangka kerja penuh, baca artikel berkaitan tentang SOSMA dan Akta Pencegahan Keganasan (POTA), yang masing-masing menyasarkan kategori kesalahan berlainan.

Nota: Ini ialah draf yang dijana dengan bantuan AI dan belum disemak oleh pakar undang-undang. Ia bersifat maklumat umum sahaja dan bukan nasihat guaman. Untuk sebarang perkara khusus, rujuk teks Akta 297 yang rasmi dan dapatkan nasihat peguam bertauliah.