Undang-Undang Insolvensi dan Kebankrapan di Malaysia

Berhutang di Malaysia, dengan sendirinya, tidak cukup untuk menyebabkan seseorang dibankrapkan. Hutang itu mesti besar, pemiutang mesti mengikuti satu proses mahkamah yang khusus, dan — jika anda hanya pernah menjamin pinjaman pengajian seorang rakan atau rumah keluarga anda — undang-undang mungkin melindungi anda sepenuhnya. Malaysia menjalankan dua rejim insolvensi yang berasingan: satu untuk orang, satu untuk syarikat. Mengetahui rejim mana anda berada, dan apa yang dibenarkan oleh setiap satunya, mengubah segala-galanya.

Bilakah seseorang individu boleh benar-benar dibankrapkan?

Insolvensi individu tertakluk kepada Akta Insolvensi 1967 (dahulunya Akta Kebankrapan 1967). Angka yang paling penting sekali ialah ambang hutang bagi petisyen seseorang pemiutang.

Sejak 1 September 2021, seseorang pemiutang mesti terhutang sekurang-kurangnya RM100,000 sebelum ia boleh memfailkan petisyen untuk membankrapkan seseorang individu. Angka itu — ditetapkan oleh Seksyen 5(1)(a) yang telah dipinda — menggantikan ambang RM50,000 yang terdahulu di bawah Akta Insolvensi (Pindaan) 2020. Kesan praktikalnya jelas: pemiutang penghakiman yang mengejar jumlah di bawah RM100,000 terpaksa mengambil laluan penguatkuasaan lain dan tidak boleh menggunakan kebankrapan.

Dua syarat penting. Pertama, ambang RM100,000 itu ialah perisai untuk penghutang, bukan peraturan untuk semua orang — seseorang individu yang memfailkan petisyen terhadap dirinya sendiri tidak terikat dengannya. Kedua, undang-undang mengecualikan satu kelas penjamin yang dilindungi.

Seorang penjamin sosial — orang yang menjamin pinjaman tanpa apa-apa motif keuntungan, seperti pinjaman pendidikan atau pinjaman perumahan bagi sebuah rumah untuk didiami — mempunyai perlindungan mutlak di bawah Seksyen 5(3) dan tidak boleh dibankrapkan sama sekali. Seorang penjamin komersial (bukan sosial) mendapat perlindungan yang kurang: pemiutang boleh meneruskan tindakan, tetapi hanya selepas mendapatkan kebenaran mahkamah di bawah Seksyen 5(3)(b). Perbezaan ini mencerminkan dasar Akta untuk melindungi mereka yang menjamin pinjaman tanpa motif komersial atau keuntungan, berbeza dengan mereka yang menjadi penjamin dalam urusan perniagaan.

Siapa yang mengambil alih setelah kebankrapan diisytiharkan?

Sebaik sahaja mahkamah membuat perintah kebankrapan, kawalan ke atas harta pusaka penghutang beralih kepada Jabatan Insolvensi Malaysia (MdI), yang bertindak melalui Ketua Pengarah Insolvensi (KPI). KPI berfungsi sebagai pentadbir rasmi harta pusaka — mengumpul aset, mengadili bukti hutang pemiutang, dan mengagihkan apa sahaja yang dapat direalisasikan.

MdI ialah agensi yang sama yang mentadbir likuidasi syarikat, jadi ia berada di tengah-tengah kedua-dua rejim. Ia menjalankan prosesnya secara digital melalui platform seperti e-Insolvensi dan Sistem Notifikasi Insolvensi, menerbitkan statistik insolvensi, dan mengendalikan carian rasmi supaya bank, majikan dan pihak yang berurusan boleh mengesahkan sama ada seseorang atau sesebuah syarikat tertakluk kepada prosiding insolvensi.

Tugas pertama seseorang individu yang baru dibankrapkan ialah memfailkan penyata hal ehwal — pendedahan penuh mengenai aset, liabiliti, pendapatan dan perbelanjaan. Tarikh pemfailan itu penting, kerana ia memulakan kiraan masa bagi laluan terpantas keluar daripada kebankrapan.

Bagaimanakah seseorang boleh dilepaskan daripada kebankrapan?

Kebankrapan tidak dimaksudkan untuk kekal selama-lamanya. Akta Insolvensi 1967 menyediakan tiga laluan keluar yang berbeza:

Cara pelepasan	Peruntukan	Bila ia tersedia	Syarat utama
Pelepasan melalui perintah mahkamah	Seksyen 33	Pada bila-bila masa, atas permohonan	Mahkamah menimbang kelakuan bankrap dan punca kebankrapan
Pelepasan melalui sijil KPI	Seksyen 33A	5 tahun dari tarikh perintah kebankrapan luput	KPI mengeluarkan sijil, dengan mengambil kira punca dan kelakuan bankrap
Pelepasan automatik	Seksyen 33C	3 tahun selepas penyata hal ehwal dikemukakan	Bankrap membayar jumlah yang ditentukan KPI dan bekerjasama sepenuhnya

Pelepasan automatik di bawah Seksyen 33C ialah pembaharuan utama. Ia membolehkan bankrap yang bekerjasama bebas tiga tahun selepas mengemukakan penyata hal ehwal, dengan syarat mereka telah membayar sumbangan yang ditetapkan KPI — satu amaun yang kini dipatok kepada kemampuan kewangan sebenar bankrap dan bukannya bahagian tetap daripada hutang.

Mekanisme ini mempunyai perlindungan di kedua-dua belah pihak. KPI mesti menyampaikan notis kepada pemiutang mengenai pelepasan yang bakal berlaku dalam tempoh yang ditetapkan sebelum tiga tahun itu tamat, dan seseorang pemiutang boleh membantah dalam tempoh 21 hari — atas alasan seperti kesalahan di bawah Akta atau kegagalan bekerjasama. Jika bankrap tidak menunaikan kewajipan mereka, pelepasan automatik itu boleh digantung sehingga dua tahun.

Akta Insolvensi (Pindaan) 2023 (berkuat kuasa 6 Oktober 2023) melembutkan lagi rejim tersebut. Ia meluaskan kategori yang dilindungi daripada bantahan pemiutang terhadap pelepasan — menambah, antaranya, individu yang disahkan mengalami gangguan mental dan mereka yang berumur 70 tahun ke atas yang tidak mampu menyumbang — dan mengesahkan bahawa pembaharuan itu terpakai walaupun kepada orang yang diadili bankrap sebelum pindaan itu berkuat kuasa.

Apa yang berlaku apabila sesebuah syarikat tidak mampu membayar?

Syarikat tidak menjadi bankrap dalam erti kata teknikalnya — mereka digulung atau diselamatkan di bawah Akta Syarikat 2016. Titik pencetusnya mencerminkan insolvensi individu tetapi dengan ambangnya yang tersendiri.

Di bawah Seksyen 466, sesebuah syarikat disifatkan tidak mampu membayar hutangnya sebaik sahaja seseorang pemiutang menyampaikan tuntutan berkanun bagi jumlah melebihi RM50,000 dan syarikat itu gagal membayar, menjamin atau menyelesaikannya dalam tempoh 21 hari. Ambang itu telah dinaikkan daripada RM10,000 kepada melebihi RM50,000 berkuat kuasa mulai 1 April 2021 dan, tidak seperti perintah kelegaan era COVID yang terdahulu, tidak mempunyai tarikh luput — jadi ia kekal sebagai titik masuk semasa. Tuntutan yang tidak dipenuhi menjadi bukti berkanun insolvensi dan membuka pintu kepada petisyen penggulungan, yang mana seseorang pemiutang mempunyai enam bulan dari tarikh luput tuntutan untuk mengemukakannya.

Dari situ, sesebuah syarikat yang bermasalah boleh menuju ke arah likuidasi atau ke arah penyelamatan:

Laluan	Peruntukan	Apa yang dilakukannya
Penggulungan sukarela ahli	Akta Syarikat 2016	Penutupan solven; pengarah membuat perakuan kesolvenan
Penggulungan sukarela pemiutang	Akta Syarikat 2016	Penutupan insolven; pemiutang mengambil peranan utama dan boleh memilih pelikuidasi
Penggulungan paksa	Seksyen 465-466	Likuidasi yang diperintahkan mahkamah, lazimnya selepas tuntutan berkanun yang tidak dijelaskan
Skim susunan	Seksyen 366	Kompromi yang disahkan mahkamah yang mengikat semua pemiutang sebaik sahaja 75% mengikut nilai meluluskannya
Aturan sukarela korporat	Seksyen 395	Aturan mengikat di luar mahkamah, sesuai untuk syarikat yang lebih kecil
Pengurusan kehakiman	Seksyen 403-430	Pengurus yang dilantik mahkamah menyelamatkan syarikat di bawah satu moratorium

Bolehkah syarikat yang bergelut diselamatkan dan bukannya dilikuidasikan?

Di sinilah Akta Syarikat 2016 menandakan satu perubahan sebenar. Undang-undang lama dibina berteraskan likuidasi; Akta 2016 memperkenalkan alat penyelamatan yang direka untuk mengekalkan perniagaan yang berdaya maju.

Pengurusan kehakiman (Seksyen 403-430) ialah alat utama. Mahkamah melantik seorang pengamal insolvensi yang berkelayakan sebagai pengurus kehakiman untuk mengambil alih pengurusan syarikat, dan satu moratorium automatik membekukan penguatkuasaan pemiutang supaya perniagaan mendapat ruang bernafas. Mahkamah memberikan perintah pengurusan kehakiman hanya jika syarikat itu tidak mampu atau tidak akan mampu membayar hutangnya, terdapat kebarangkalian munasabah untuk memulihkannya, dan pengurusan kehakiman akan memberi manfaat lebih baik kepada pemiutang berbanding penggulungan. Pengurus mempunyai sehingga 180 hari — boleh dilanjutkan — untuk mengemukakan cadangan penyelamatan kepada pemiutang.

Di sampingnya terdapat dua alat yang lebih ringan. Satu skim susunan di bawah Seksyen 366 membolehkan sesebuah syarikat mengikat semua pemiutangnya kepada satu kompromi sebaik sahaja majoriti yang mewakili sekurang-kurangnya 75% mengikut nilai mengundi menyokongnya dan mahkamah mengesahkannya, dengan perintah sekatan di bawah Seksyen 368 tersedia untuk menahan pemiutang semasa rundingan. Aturan sukarela korporat di bawah Seksyen 395 mencapai perjanjian yang mengikat sebahagian besarnya tanpa mahkamah, yang menjadikannya lebih murah dan lebih pantas untuk syarikat yang lebih kecil dengan pemiutang yang bekerjasama.

Apa seterusnya

Jika anda di pihak penghutang, langkah pertama yang praktikal ialah mengenal pasti rejim mana anda berada dan menyemak angka-angka terhadap situasi anda — ambang individu RM100,000, perisai penjamin sosial, atau ambang tuntutan korporat RM50,000 setiap satunya boleh menjadi penentu. Jika anda seorang pemiutang, pilihannya adalah antara tuntutan berkanun, guaman sivil dan petisyen formal, dan urutan yang betul bergantung kepada jumlah dan pihak lawan.

Untuk statut korporat yang mentadbir penggulungan dan penyelamatan secara terperinci, baca halaman kami mengenai Akta Syarikat 2016. Oleh sebab angka, ambang dan nombor seksyen di sini dipinda dari semasa ke semasa, sahkan kedudukan semasa terhadap Jabatan Insolvensi Malaysia dan cetakan semula terkini Akta Insolvensi 1967 dan Akta Syarikat 2016 sebelum bertindak — dan anggaplah panduan ini sebagai orientasi, bukan pengganti kepada nasihat daripada pengamal insolvensi atau peguam berlesen.