Kebebasan Asasi: Perkara 5 hingga 13 Perlembagaan Persekutuan, dan Batasan yang Terkandung dalam Setiap Satu

Bahagian II Perlembagaan Persekutuan menjamin hak-hak paling asas seseorang rakyat Malaysia — dan hampir setiap Perkara di dalamnya turut menyatakan, dalam nafas yang sama, had-had yang dibenarkan oleh Perlembagaan itu sendiri. Gandingan antara jaminan dan sekatan yang dibenarkan ini bukanlah suatu kebetulan dalam penggubalannya. Begitulah cara Bahagian II dibina.

Bahagian II bermula daripada Perkara 5 hingga Perkara 13. Setiap Perkara di bawah diperihalkan sebagaimana ia terkandung dalam cetakan semula Perlembagaan yang terkini, berserta fasal-fasal sekatan yang terkandung dalam Perlembagaan itu sendiri.

Sekilas pandang

Bahagian	Bahagian II — Kebebasan Asasi
Perkara	5 hingga 13
Yang terikat dengannya	Parlimen, Dewan Undangan Negeri, badan eksekutif, dan pihak berkuasa awam
Yang menguatkuasakannya	Mahkamah, melalui semakan kehakiman dan permohonan habeas corpus di bawah Perkara 5(2)
Dua injap pintasan perlembagaan	Perkara 149 (perundangan anti-subversif) dan Perkara 150 (kuasa darurat)

Sembilan kebebasan itu, berjajar

Perkara	Hak	Pemegang hak	Sekatan yang dinyatakan dalam teks
5	Nyawa dan kebebasan diri	Setiap orang	Hanya “mengikut undang-undang” (5(1)); perlindungan Fasal (3)–(4) tidak terpakai bagi seorang musuh asing (5(5))
6	Larangan perhambaan dan kerja paksa	Setiap orang	Parlimen boleh menggubal undang-undang bagi perkhidmatan wajib untuk maksud negara (6(2))
7	Tiada hukuman jenayah bersifat kebelakangan; tiada pembicaraan berulang	Setiap orang	Tiada dinyatakan — Perkara ini tidak tertakluk kepada mana-mana fasal yang membenarkan Parlimen menyekatnya
8	Kesamarataan di sisi undang-undang	Semua orang (8(1)); warganegara (8(2))	Pengecualian nyata disenaraikan dalam 8(5), contohnya undang-undang diri, kebajikan orang asli, syarat kediaman negeri
9	Tiada buang negeri; kebebasan bergerak	Warganegara	Pergerakan/kediaman tertakluk kepada undang-undang berkenaan keselamatan, ketenteraman awam, kesihatan awam atau hukuman pesalah (9(2)); sekatan khas ke atas pergerakan ke/dari negeri yang mempunyai kedudukan khas (9(3))
10	Kebebasan bersuara, berhimpun, berpersatuan	Warganegara	Parlimen boleh menyekat atas alasan keselamatan, hubungan luar negara, ketenteraman awam, kesusilaan, keistimewaan Parlimen, penghinaan mahkamah, fitnah, hasutan (10(2)–(4))
11	Kebebasan beragama	Setiap orang	Hak untuk mengembangkan agama secara nyata tertakluk kepada Fasal (4) (11(1)); undang-undang negeri — undang-undang persekutuan bagi Wilayah Persekutuan — boleh mengawal pengembangan di kalangan orang yang menganuti agama Islam (11(4)); tiada perbuatan yang bercanggah dengan undang-undang am berkenaan ketenteraman awam, kesihatan awam atau kesusilaan (11(5))
12	Hak berkenaan pendidikan	Setiap warganegara (bukan diskriminasi); setiap kumpulan agama (institusi)	Pengajaran/institusi agama Islam dikecualikan secara nyata sebagai sah (12(2))
13	Hak terhadap harta	Setiap orang	Perlucutan hanya “mengikut undang-undang” (13(1)); pengambilan secara wajib memerlukan pampasan yang mencukupi (13(2))

Perkara demi perkara

Perkara 5 — Kebebasan diri. Tiada seorang pun boleh dilucutkan nyawa atau kebebasan dirinya kecuali mengikut undang-undang. Jika seseorang ditahan secara menyalahi undang-undang, seorang hakim Mahkamah Tinggi yang berpuas hati mengenainya mesti memerintahkan pembebasannya — inilah asas perlembagaan bagi permohonan habeas corpus. Seseorang yang ditangkap mesti diberitahu alasan penangkapannya dan dibenarkan peguam pilihannya sendiri, dan mesti dibawa ke hadapan seorang majistret tanpa kelengahan yang tidak munasabah dan, walau apa pun, dalam masa 24 jam (tidak termasuk masa perjalanan). Tempoh 24 jam itu menjadi 14 hari sekiranya orang itu bukan warganegara dan ditangkap di bawah undang-undang imigresen, dan rujukan kepada “majistret” turut merangkumi seorang hakim mahkamah Syariah sekiranya kesalahan itu merupakan kesalahan yang boleh dibicarakan oleh mahkamah Syariah. Perlindungan dalam Fasal (3) dan (4) ini tidak terpakai bagi seorang musuh asing.

Perkara 6 — Larangan perhambaan dan kerja paksa. Tiada seorang pun boleh dijadikan hamba, dan kerja paksa dilarang sama sekali — kecuali bahawa Parlimen boleh menggubal undang-undang bagi perkhidmatan wajib untuk maksud negara. Kerja yang dilakukan akibat sabitan mahkamah bukanlah “kerja paksa” bagi maksud ini, dengan syarat ia dijalankan di bawah pengawasan sesuatu pihak berkuasa awam. Satu fasal selanjutnya merangkumi pekerja yang dipindahkan apabila fungsi sesuatu pihak berkuasa awam berpindah kepada pihak berkuasa awam yang lain: pemindahan itu juga bukan kerja paksa.

Perkara 7 — Perlindungan daripada undang-undang jenayah bersifat kebelakangan dan pembicaraan berulang. Tiada seorang pun boleh dihukum kerana suatu perbuatan yang bukan suatu kesalahan pada masa ia dilakukan, atau menerima hukuman yang lebih berat daripada yang diperuntukkan oleh undang-undang pada masa itu. Seseorang yang telah dibebaskan atau disabitkan atas sesuatu kesalahan tidak boleh dibicarakan semula atas kesalahan itu, kecuali keputusan terdahulu itu diketepikan dan perbicaraan semula diperintahkan oleh mahkamah yang lebih tinggi. Berbeza daripada kebanyakan Perkara lain dalam Bahagian II, Perkara 7 tidak mengandungi mana-mana fasal yang membenarkan Parlimen menyekatnya.

Perkara 8 — Kesamarataan. Semua orang adalah sama rata di sisi undang-undang dan berhak mendapat perlindungan yang sama rata daripadanya. Warganegara tidak boleh didiskriminasikan, dalam undang-undang atau dalam pekerjaan awam, atas alasan semata-mata agama, bangsa, keturunan, tempat lahir atau jantina. Tidak boleh ada diskriminasi yang memihak kepada rakyat seseorang Raja, dan tiada pihak berkuasa awam boleh mendiskriminasikan seseorang kerana tinggal atau menjalankan perniagaan di luar bidang kuasanya sendiri. Fasal (5) kemudiannya menyenaraikan apa yang tidak dilarang oleh Perkara ini: peraturan undang-undang diri; menyekat pekerjaan badan agama kepada penganut agama itu sahaja; peruntukan bagi perlindungan dan kemajuan orang asli Semenanjung Tanah Melayu; syarat kediaman negeri bagi pilihan raya atau pelantikan peringkat negeri; peruntukan perlembagaan negeri sebelum Merdeka; dan menyekat penyertaan dalam Rejimen Melayu kepada orang Melayu sahaja.

Perkara 9 — Larangan buang negeri dan kebebasan bergerak. Tiada warganegara boleh dibuang negeri atau disingkirkan daripada Persekutuan. Setiap warganegara berhak bergerak dengan bebas di seluruh Persekutuan dan bermastautin di mana-mana sahaja di dalamnya, tetapi hak itu tertakluk kepada mana-mana undang-undang berkenaan keselamatan Persekutuan, ketenteraman awam, kesihatan awam, atau hukuman pesalah. Satu fasal selanjutnya membenarkan Parlimen mengenakan sekatan pergerakan dan kediaman di antara Persekutuan dengan mana-mana negeri yang mempunyai kedudukan khas di bawah Perlembagaan berbanding dengan negeri-negeri Tanah Melayu.

Perkara 10 — Kebebasan bersuara, berhimpun dan berpersatuan. Setiap warganegara berhak mendapat kebebasan bersuara dan berucap; semua warganegara berhak berhimpun secara aman dan tanpa senjata, serta membentuk persatuan. Ketiga-tiga hak ini dinyatakan secara nyata tertakluk kepada Fasal (2) hingga (4). Parlimen boleh menyekat kebebasan bersuara demi kepentingan keselamatan Persekutuan, hubungan baik dengan negara lain, ketenteraman awam atau kesusilaan, dan bagi melindungi keistimewaan Parlimen atau mencegah penghinaan mahkamah, fitnah atau hasutan melakukan kesalahan. Perhimpunan boleh disekat demi kepentingan keselamatan atau ketenteraman awam. Persatuan boleh disekat demi kepentingan keselamatan, ketenteraman awam atau kesusilaan, dan secara berasingan oleh mana-mana undang-undang berkaitan buruh atau pendidikan. Satu fasal selanjutnya membenarkan Parlimen, apabila menggubal undang-undang atas alasan keselamatan atau ketenteraman awam, menghalang persoalan mengenai perkara yang dilindungi di bawah Bahagian III (kewarganegaraan), atau Perkara 152, 153 atau 181, selain berkaitan dengan cara peruntukan itu dilaksanakan.

Perkara 11 — Kebebasan beragama. Setiap orang berhak menganuti dan mengamalkan agamanya dan, tertakluk kepada Fasal (4), mengembangkannya. Tiada seorang pun boleh dipaksa membayar sesuatu cukai yang hasilnya diperuntukkan bagi sesuatu agama selain agamanya sendiri. Setiap kumpulan agama berhak menguruskan hal ehwal agamanya sendiri, menubuhkan dan menyelenggarakan institusi agama atau kebajikan, serta memperoleh dan mentadbir harta mengikut undang-undang. Undang-undang negeri — dan, bagi Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya, undang-undang persekutuan — boleh mengawal atau menyekat pengembangan mana-mana ajaran agama di kalangan orang yang menganuti agama Islam. Perkara ini tidak membenarkan apa-apa yang bercanggah dengan undang-undang am berkenaan ketenteraman awam, kesihatan awam atau kesusilaan.

Perkara 12 — Hak berkenaan pendidikan. Tanpa menyekat Perkara 8, tidak boleh ada diskriminasi terhadap seseorang warganegara, atas alasan semata-mata agama, bangsa, keturunan atau tempat lahir, dalam pentadbiran sesuatu institusi pendidikan yang diselenggarakan secara awam atau dalam bantuan kewangan awam bagi pendidikan. Setiap kumpulan agama boleh menubuhkan dan menyelenggarakan institusi bagi mendidik kanak-kanak dalam agamanya sendiri, tanpa diskriminasi atas alasan semata-mata agama — tetapi adalah sah bagi Persekutuan atau sesuatu negeri untuk menubuhkan, menyelenggarakan atau membiayai institusi atau pengajaran Islam. Tiada seorang pun boleh dikehendaki menerima pengajaran agama, atau mengambil bahagian dalam ibadat, sesuatu agama selain agamanya sendiri; bagi seseorang yang berumur bawah 18 tahun, pilihan itu dibuat oleh ibu bapa atau penjaganya.

Perkara 13 — Hak terhadap harta. Tiada seorang pun boleh dilucutkan hartanya kecuali mengikut undang-undang, dan tiada undang-undang boleh memperuntukkan pengambilan atau penggunaan harta secara wajib tanpa pampasan yang mencukupi.

Dua injap pintasan perlembagaan

Dua Perkara selanjutnya, di luar Bahagian II, membenarkan Parlimen melangkaui fasal-fasal sekatan yang disenaraikan di atas.

Perkara 149 memperuntukkan bahawa apabila sesuatu Akta Parlimen menyatakan bahawa tindakan telah diambil atau diancam — oleh suatu kumpulan orang yang besar, di dalam atau di luar Persekutuan — untuk menyebabkan keganasan yang teratur, membangkitkan rasa tidak puas hati terhadap Yang di-Pertuan Agong atau sesuatu Kerajaan, menggalakkan perasaan buruk kaum atau kelas yang berkemungkinan menyebabkan keganasan, mendapatkan pengubahan sesuatu yang ditetapkan oleh undang-undang secara menyalahi undang-undang, atau memudaratkan ketenteraman awam, keselamatan, atau sesuatu bekalan atau perkhidmatan penting, maka mana-mana peruntukan Akta itu yang direka untuk menghentikan atau mencegah tindakan tersebut adalah sah walaupun ia tidak selaras dengan Perkara 5, 9, 10 atau 13.

Perkara 150 membenarkan Yang di-Pertuan Agong mengisytiharkan suatu Proklamasi Darurat apabila berpuas hati bahawa suatu darurat yang genting mengancam keselamatan, kehidupan ekonomi, atau ketenteraman awam Persekutuan atau mana-mana bahagiannya. Semasa Proklamasi itu berkuat kuasa, Parlimen boleh menggubal undang-undang mengenai apa-apa perkara, tanpa mengira apa-apa yang terkandung dalam Perlembagaan, jika undang-undang itu diperlukan disebabkan oleh darurat itu — dan, tertakluk kepada syarat-syarat lanjut yang dinyatakan dalam Perkara 150 itu sendiri, undang-undang dan ordinan sedemikian tidak terbatal semata-mata kerana tidak selaras dengan Perlembagaan.

Kesilapan lazim

• Menganggap Bahagian II sebagai mutlak. Hampir setiap Perkara dalam Bahagian II membawa fasal sekatannya sendiri dalam teksnya sendiri, dan Perkara 149 dan 150 boleh melayakkan sebahagian daripadanya dengan lebih lanjut. “Asasi” menggambarkan kedudukannya dalam struktur Perlembagaan, bukan bermakna ia tidak terhad.
• Menganggap setiap kebebasan dimiliki oleh setiap orang. Perkara 5, 6, 7, 8(1), 11 dan 13 menggunakan perkataan “orang” dan tidak terhad kepada warganegara sahaja. Perkara 9, 10 serta sebahagian daripada 8 dan 12 dinyatakan secara khusus sebagai hak “warganegara”.
• Membaca Perkara 8 secara terasing daripada Fasal (5). Jaminan kesamarataan dalam Perkara 8 serta-merta dilayakkan oleh pengecualian nyata yang disenaraikan dalam Perkara yang sama — ia tidak berdiri sendiri.
• Terlepas pandang bahawa ketiga-tiga hak dalam Perkara 10 mempunyai alasan sekatan yang berbeza. Kebebasan bersuara boleh disekat atas lebih banyak alasan (termasuk fitnah dan penghinaan mahkamah) berbanding perhimpunan, yang hanya boleh disekat demi keselamatan atau ketenteraman awam.

Siapa yang menguatkuasakannya

Bahagian II tidak menguatkuasakan dirinya sendiri. Perkara 4 menjadikan Perlembagaan sebagai undang-undang tertinggi Persekutuan, maka mana-mana undang-undang yang tidak selaras dengan Bahagian II adalah terbatal setakat ketidakselarasan itu — tetapi ketidaksahan itu ditentukan melalui mahkamah, sama ada melalui cabaran perlembagaan atau, bagi penahanan yang menyalahi undang-undang, melalui permohonan habeas corpus di bawah Perkara 5(2) itu sendiri.

Apa yang seterusnya

• Perlembagaan Persekutuan Malaysia — struktur penuh yang menempatkan Bahagian II, termasuk cara Perlembagaan dipinda.
• Hierarki mahkamah Malaysia — mahkamah mana yang mendengar cabaran perlembagaan atau permohonan habeas corpus.
• Parlimen Malaysia — badan yang melaksanakan kuasa sekatan yang diberikan oleh Perkara 9, 10 dan 149.

---

Artikel ini dikelaskan sebagai sensitif (3R+1: hal ehwal perlembagaan) di bawah dasar editorial NegaraKu.md. Ia ditulis agar bersifat deskriptif semata-mata — teks bagi setiap Perkara dan sekatan yang dinamakan oleh Perlembagaan itu sendiri — dan ditahan dalam semakan sementara menunggu pengesahan manusia sebelum penerbitan.