Akta Keterangan 1950: Apa yang Dikira sebagai Bukti di Mahkamah

Sebuah gambar, mesej WhatsApp, atau kata-kata seorang saksi tidak semestinya menjadi “bukti” di mahkamah. Sama ada sesuatu itu dikira sebagai bukti — dan siapa yang perlu membuktikannya — ditentukan oleh satu statut tunggal: Akta Keterangan 1950 (Akta 56).

Akta ini mula dikuatkuasakan di Semenanjung Malaysia pada 23 Mei 1950 (Ordinan No. 11 Tahun 1950), disemak semula pada 1971, dan diperluas ke Sabah serta Sarawak pada 1 November 1971 melalui P.U.(A) 261/1971. Dalam teks cetakan semula rasminya (setakat 1 Disember 2012), ia mengandungi 167 seksyen yang tersusun dalam tiga Bahagian. Portal rasmi Pejabat Peguam Negara menyenaraikan beberapa pindaan terkemudian, jadi kandungan seksyen semasa harus disemak terhadap teks rasmi terkini.

Apakah yang dilindungi oleh Akta Keterangan 1950?

Seksyen 2 menetapkan skop: Akta ini terpakai kepada semua prosiding kehakiman “di dalam atau di hadapan mana-mana mahkamah”, tetapi tidak terpakai kepada afidavit yang dikemukakan kepada mahkamah atau pegawai, dan tidak kepada prosiding di hadapan seorang penimbang tara.

Akta ini mengawal tiga soalan asas dalam apa jua perbicaraan:

• Apa yang relevan — fakta yang manakah boleh langsung dikemukakan kepada mahkamah.
• Bagaimana ia dibuktikan — kaedah mengemukakan keterangan lisan dan dokumen.
• Siapa yang perlu membuktikan — beban dan anggapan.

Ia berasal daripada model Akta Keterangan India dan mengekalkan struktur yang sama: takrifan, kerelevanan fakta, pengakuan dan pengakuan salah, keterangan dokumen, beban bukti, estopel, dan saksi.

Bila sesuatu keterangan boleh diterima mahkamah?

Prinsip pintu masuknya terletak pada seksyen 5: keterangan hanya boleh diberikan tentang fakta persoalan dan fakta yang diisytiharkan relevan oleh Akta, “dan tiada yang lain”. Sesuatu maklumat yang benar tetapi tidak relevan di sisi undang-undang tidak boleh masuk.

Beberapa peruntukan kebolehterimaan yang kerap dirujuk:

Seksyen	Perkara	Kesan ringkas
s5–s16	Kerelevanan fakta	Fakta persoalan, fakta yang membentuk sebahagian daripada transaksi yang sama, motif, persediaan, keadaan minda
s24	Pengakuan salah yang didorong	Tidak relevan jika disebabkan dorongan, ancaman atau janji daripada orang berkuasa
s25	Pengakuan kepada polis	Pengakuan kepada pegawai polis di bawah pangkat Inspektor tidak boleh dibuktikan terhadap tertuduh
s27	Maklumat yang membawa penemuan	Sebahagian maklumat daripada tertuduh boleh dibuktikan setakat ia membawa kepada penemuan fakta
s90A	Dokumen hasil komputer	Boleh diterima sebagai keterangan fakta jika dihasilkan dalam penggunaan biasa komputer

Seksyen 90A penting dalam era digital: dokumen yang dihasilkan oleh komputer boleh diterima jika ia dihasilkan “dalam perjalanan penggunaan biasanya”, tanpa mengira sama ada pihak yang mengemukakannya ialah pembuat dokumen itu. Pembuktian lazimnya dibuat melalui sijil di bawah s90A(2) yang ditandatangani oleh orang yang bertanggungjawab mengurus operasi komputer tersebut; apabila sijil itu diberikan, komputer itu dianggap berada dalam keadaan berfungsi baik (s90A(4)). Peruntukan ini telah menjadi subjek perbincangan akademik dan kehakiman mengenai tafsiran yang tepat, dan pandangan berbeza wujud tentang keperluan penambahbaikannya.

Siapa yang menanggung beban bukti?

Kaedah asasnya terletak pada Bab VII (s101–s114). Seksyen 101 menetapkan bahawa sesiapa yang mahu mahkamah memberi penghakiman tentang sesuatu hak atau liabiliti undang-undang yang bergantung pada fakta yang dia tegaskan, hendaklah membuktikan fakta itu wujud.

Seksyen 102 menjelaskan letak beban tersebut secara praktikal: beban bukti terletak pada pihak yang “akan kalah jika tiada keterangan langsung diberikan oleh mana-mana pihak”.

Dalam perkara jenayah, seksyen 105 memindahkan beban tertentu kepada tertuduh: apabila seseorang dituduh melakukan kesalahan dan bergantung pada mana-mana pengecualian am dalam Kanun Keseksaan (misalnya ketakwarasan minda atau bangkitan mengejut), beban membuktikan keadaan itu terletak padanya, dan mahkamah “hendaklah menganggap” ketiadaan keadaan tersebut. Seksyen 106 pula meletakkan beban membuktikan sesuatu fakta yang khusus dalam pengetahuan seseorang ke atas orang itu.

Perlu dibezakan antara beban (siapa yang mesti membuktikan, seperti diperuntukkan Akta) dengan darjah pembuktian yang diperlukan. Definisi “terbukti” dalam s3 menyatakan sesuatu fakta “terbukti” apabila mahkamah, setelah mempertimbangkan perkara di hadapannya, mempercayai kewujudannya atau menganggap kewujudannya begitu berkemungkinan sehingga seorang yang berhemat patut bertindak atas anggapan itu. Darjah pembuktian yang lazim dipakai — melampaui keraguan munasabah dalam jenayah, dan atas imbangan kebarangkalian dalam sivil — dibentuk oleh tafsiran mahkamah berdasarkan definisi ini.

Apakah “anggapan” dan bagaimana ia berfungsi?

Anggapan ialah jalan pintas undang-undang: mahkamah menerima sesuatu fakta sebagai wujud tanpa bukti penuh. Seksyen 4 membezakan tiga tahap:

1. Mahkamah boleh menganggap — mahkamah boleh menerima fakta sebagai terbukti sehingga disangkal, atau menuntut pembuktiannya (budi bicara).
2. Mahkamah hendaklah menganggap — mahkamah wajib menerimanya sebagai terbukti sehingga disangkal.
3. Bukti muktamad — apabila satu fakta diisytiharkan bukti muktamad bagi fakta lain, mahkamah tidak akan membenarkan keterangan untuk menyangkalnya.

Contoh anggapan dalam Akta termasuk seksyen 112 (kelahiran semasa perkahwinan sebagai bukti muktamad kesahtarafan) dan seksyen 114, yang membenarkan mahkamah menganggap kewujudan fakta yang mungkin berlaku menurut perjalanan biasa peristiwa dan kelakuan manusia — misalnya, seseorang yang memiliki barang curi sejurus selepas kecurian ialah pencuri atau penerima barang itu melainkan ia dapat menjelaskan pemilikannya, atau keterangan yang boleh dikemukakan tetapi tidak dikemukakan akan merugikan pihak yang menyembunyikannya.

Seksyen 114A, yang dimasukkan pada 2012, memperkenalkan anggapan berkaitan penerbitan dalam talian: antaranya, seseorang yang nama, gambar atau nama samarannya terpapar pada sesuatu penerbitan sebagai pemilik, hos atau editor dianggap telah menerbitkan kandungan itu melainkan dibuktikan sebaliknya. Peruntukan ini merujuk takrifan dalam Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 [Akta 588] dan telah menjadi tumpuan perbincangan awam mengenai kesannya terhadap pengguna internet; pandangan yang berbeza-beza wujud dan dikemukakan secara terbuka.

Komunikasi apa yang dilindungi keistimewaan?

Bab IX melindungi kategori komunikasi tertentu daripada didedahkan di mahkamah:

• Peguam bela dan anak guam (s126) — seorang peguam bela tidak dibenarkan mendedahkan komunikasi yang dibuat dalam perjalanan pekerjaannya, tanpa keizinan nyata anak guam. Proviso: perlindungan ini tidak terpakai kepada komunikasi yang dibuat bagi memajukan tujuan menyalahi undang-undang, atau fakta yang menunjukkan jenayah atau fraud telah dilakukan sejak pekerjaan itu bermula.
• Komunikasi semasa perkahwinan (s122) — seseorang yang berkahwin tidak boleh dipaksa, dan tidak dibenarkan, mendedahkan komunikasi yang dibuat kepadanya semasa perkahwinan, kecuali dengan keizinan atau dalam guaman antara pasangan itu sendiri.
• Hal ehwal Negara dan komunikasi rasmi (s123, s124) — rekod rasmi yang tidak diterbitkan berkaitan hal ehwal Negara dilindungi.
• Maklumat kesalahan (s125) dan penasihat undang-undang (s129) turut dilindungi, manakala s128 menjelaskan keistimewaan tidak terlepas semata-mata kerana keterangan diberikan secara sukarela.

What’s next

Akta Keterangan 1950 ialah rangka kerja umum; ia sering dibaca bersama statut lain seperti Kanun Prosedur Jenayah dan undang-undang substantif yang berkaitan. Bagi memahami sesuatu peruntukan dengan tepat, rujuk teks rasmi penuh Akta 56 dan penghakiman mahkamah yang mentafsirkannya, kerana banyak konsep — termasuk darjah pembuktian dan skop s90A serta s114A — dibentuk oleh keputusan kes. Kandungan ini bersifat maklumat umum dan bukan nasihat guaman; untuk isu tertentu, dapatkan nasihat peguam yang berkelayakan.