Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974

Bina dulu, mohon kelulusan kemudian — itulah kesilapan yang membuatkan sebuah syarikat kitar semula plastik di Kulim, Kedah didenda RM50,000 di bawah Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974, sebahagian daripada jumlah denda RM60,000 yang dijatuhkan mahkamah. Kesalahannya: mendirikan loji tanpa terlebih dahulu mendapat kelulusan laporan Penilaian Kesan Alam Sekitar (EIA). Undang-undang yang menjeratnya ialah tulang belakang perlindungan alam sekitar negara — Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974.

Apakah Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974?

Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 (Akta 127) ialah undang-undang persekutuan utama yang mengawal pencegahan, pembanterasan dan kawalan pencemaran di Malaysia. Ia mendapat perkenan diraja pada 8 Mac 1974, diwartakan pada 14 Mac 1974, dan mula berkuat kuasa pada 15 April 1975. Akta ini terpakai di seluruh Malaysia.

Akta 127 bersifat “menyeluruh”: ia meliputi pencemaran udara, air dalaman, laut, tanah dan bunyi, serta pengurusan buangan terjadual dan penilaian kesan alam sekitar. Kebanyakan butiran teknikal — had pelepasan, syarat lesen dan senarai aktiviti — ditetapkan melalui peraturan dan perintah subsidiari yang dibuat di bawah Akta ini.

Siapa yang menguatkuasakan Akta ini?

Kuasa penguatkuasaan terletak pada Jabatan Alam Sekitar (JAS), sebuah agensi di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam. Di puncak struktur ialah Ketua Pengarah Alam Sekitar, yang dilantik oleh Menteri di bawah seksyen 3.

Ketua Pengarah memegang dua peranan penting:

• Pihak berkuasa pelesenan — sesiapa yang hendak melepaskan pencemar ke alam sekitar (contohnya asap kilang atau efluen) memerlukan lesen daripada Ketua Pengarah.
• Pelulus laporan EIA — bagi projek besar, laporan EIA mesti diserahkan kepada Ketua Pengarah dan diluluskan sebelum projek boleh bermula.

Menteri boleh memberi arahan umum kepada Ketua Pengarah, dan seorang yang tidak berpuas hati dengan keputusan Ketua Pengarah boleh merayu kepada Lembaga Rayuan yang ditubuhkan di bawah seksyen 36.

Bilakah EIA diwajibkan?

Inti pati kawalan pembangunan dalam Akta 127 ialah seksyen 34A. Ia memberi kuasa kepada Menteri untuk menetapkan mana-mana aktiviti yang mungkin memberi kesan besar kepada alam sekitar sebagai “aktiviti yang ditetapkan” (prescribed activity).

Sebaik sesuatu aktiviti ditetapkan, seksyen 34A mewajibkan pemaju:

1. Menyerahkan laporan EIA kepada Ketua Pengarah sebelum apa-apa kelulusan diberikan oleh pihak berkuasa yang meluluskan projek (seksyen 34A(2)).
2. Tidak menjalankan aktiviti itu sehingga laporan diserah dan diluluskan (seksyen 34A(6)).
3. Memastikan syarat kelulusan dan langkah tebatan dimasukkan ke dalam reka bentuk, pembinaan dan operasi projek (seksyen 34A(7)).

Senarai aktiviti yang ditetapkan terkandung dalam Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Aktiviti Yang Ditetapkan) (Penilaian Kesan Alam Sekeliling) 2015, yang dibuat di bawah seksyen 34A(1). Perintah ini membahagikan aktiviti kepada dua jadual. Menurut amalan pentadbiran JAS, perbezaan prosedur antara kedua-dua jadual secara umumnya seperti berikut (butiran terkini harus disahkan terhadap teks penuh Perintah dan garis panduan JAS):

Kategori	Jadual Pertama	Jadual Kedua
Pameran & ulasan awam	Tidak diperlukan	Diperlukan
Diproses di	Pejabat JAS negeri	Ibu pejabat JAS
Contoh sektor	Perumahan, jalan, kuari kecil	Empangan, pembersihan tanah besar, projek berisiko tinggi

Aktiviti yang diliputi merangkumi pertanian, lapangan terbang, saliran dan pengairan, perhutanan, perindustrian, penambakan tanah, perlombongan, petroleum, pelabuhan, penjanaan kuasa, pembangunan di kawasan pantai dan cerun, rawatan dan pelupusan buangan, serta pembinaan empangan dan lebuh raya.

Apakah kesalahan pencemaran di bawah Akta ini?

Bahagian IV Akta 127 mewujudkan satu siri larangan. Prinsip asasnya sama: tiada siapa boleh melepas, mengeluar atau melupuskan pencemar melebihi syarat yang boleh diterima (ditetapkan di bawah seksyen 21), melainkan dilesenkan. Jadual di bawah merumuskan denda maksimum bagi kesalahan utama.

Seksyen	Kesalahan	Denda maksimum	Penjara maksimum
22	Pencemaran atmosfera (udara)	RM100,000	5 tahun
23	Pencemaran bunyi	RM100,000	5 tahun
24	Pencemaran tanah	RM100,000	5 tahun
25	Pencemaran perairan daratan	RM100,000	5 tahun
29	Pembuangan buangan ke perairan Malaysia	RM500,000	5 tahun
29A	Pembakaran terbuka	RM500,000	5 tahun
34A(8)	Menjalankan aktiviti ditetapkan tanpa kelulusan EIA	RM100,000	5 tahun
34B	Pelupusan buangan terjadual tanpa kelulusan	RM500,000	5 tahun

Bagi banyak kesalahan (seperti seksyen 22, 24, 25 dan 34A), mahkamah juga boleh mengenakan denda tambahan sehingga RM1,000 bagi setiap hari kesalahan diteruskan selepas notis dikeluarkan oleh Ketua Pengarah.

Dua peruntukan patut diberi perhatian khusus:

• Pembakaran terbuka (seksyen 29A). Ia haram di mana-mana premis. Yang penting, seksyen 29B menyifatkan pemilik atau penghuni premis sebagai telah melakukan kesalahan itu melainkan dibuktikan sebaliknya — beban membuktikan terletak pada mereka.
• Buangan terjadual (seksyen 34B). Tiada siapa boleh melupus, menerima, menghantar atau melintas transitkan buangan terjadual tanpa kelulusan bertulis Ketua Pengarah. Ini ialah asas undang-undang bagi kawalan sisa berbahaya dan sisa merentas sempadan.

Bagaimana Akta ini dikuatkuasakan dalam realiti?

Kes Kulim menunjukkan cara peruntukan ini digunakan bersama. Menurut laporan Berita RTM, sebuah syarikat kitar semula sisa plastik di Taman Industri Makmur, Kulim didenda sejumlah RM60,000 dalam penghakiman Mahkamah Sesyen Kulim pada 16 April 2025:

• RM50,000 kerana membina loji kitar semula tanpa kelulusan laporan EIA — didakwa di bawah seksyen 34A(6) dan dihukum di bawah seksyen 34A(8) Akta 127.
• RM10,000 di bawah Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Udara Bersih) 2014 kerana gagal memberi Pemberitahuan Bertulis kepada JAS.

Kes ini memaparkan corak biasa: pelanggaran EIA di bawah Akta induk sering digandingkan dengan kesalahan di bawah peraturan subsidiari yang lebih khusus. Ia juga mengesahkan bahawa “bina dahulu” bukan strategi yang menjimatkan — kos denda dan potensi arahan berhenti kerja jauh mengatasi kos mematuhi proses EIA dari awal.

Apa yang perlu dilakukan untuk mematuhi Akta ini?

Bagi pemaju dan pengendali, langkah asas kepatuhan adalah seperti berikut:

• Semak status EIA lebih awal. Tentukan sama ada projek anda tergolong dalam Jadual Pertama atau Kedua Perintah EIA 2015 sebelum memohon kelulusan lain.
• Dapatkan lesen pelepasan. Jika operasi melepaskan asap, efluen atau bunyi, mohon lesen daripada Ketua Pengarah sebelum beroperasi.
• Uruskan buangan terjadual melalui saluran diluluskan. Gunakan premis dan kontraktor yang mempunyai kelulusan bertulis di bawah seksyen 34B.
• Elakkan pembakaran terbuka sepenuhnya. Sebagai pemilik premis, anda boleh dipertanggungjawabkan walaupun pembakaran dilakukan orang lain.

Apa seterusnya

Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 kekal sebagai teras undang-undang alam sekitar Malaysia, tetapi ia dikuatkuasakan melalui berpuluh peraturan dan perintah subsidiari yang lebih terperinci — daripada Peraturan Udara Bersih 2014 hinggalah Perintah Buangan Terjadual. Untuk projek sebenar, langkah paling praktikal ialah merujuk terus laman JAS bagi senarai aktiviti yang ditetapkan terkini dan garis panduan EIA, serta mendapatkan nasihat guaman alam sekitar sebelum memulakan sebarang kerja tanah. Artikel berkaitan tentang Jabatan Alam Sekitar dan proses Penilaian Kesan Alam Sekitar menghuraikan langkah seterusnya dengan lebih lanjut.