Meminda Perlembagaan Persekutuan: Empat Laluan yang Ditetapkan oleh Perkara 159

Perkara 159 dimulakan dengan meletakkan dirinya sendiri di bawah peraturannya sendiri. Fasal (5) menyenaraikan peruntukan-peruntukan yang tidak boleh dipinda tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja — dan item terakhir dalam senarai itu ialah “Fasal ini” sendiri. Prosedur pindaan itu melindungi prosedur pindaannya sendiri. Butiran itu sahaja memberitahu kita bahawa Perlembagaan Persekutuan tidak pernah dimaksudkan untuk dipinda menurut satu peraturan mudah sahaja.

Memang bukan begitu. Perkara 159, dibaca bersama Perkara 161E, menetapkan empat prosedur berasingan — dan yang mana satu terpakai bergantung sepenuhnya kepada perkataan mana dalam Perlembagaan yang cuba anda pinda.

Sekilas pandang

Peruntukan	Perkara 159 (Pindaan Perlembagaan) dan Perkara 161E (Perlindungan Sabah/Sarawak)
Bahagian	Perkara 159: Bahagian XII — Am dan Pelbagai · Perkara 161E: Bahagian XIIA — Perlindungan Tambahan bagi Negeri Sabah dan Sarawak
Peraturan lalai	Fasal (3): majoriti dua pertiga daripada jumlah keahlian keseluruhan setiap Dewan
Laluan lebih ringan	Fasal (4): satu senarai pendek pindaan yang hanya memerlukan majoriti mudah
Laluan lebih berat 1	Fasal (5): majoriti dua pertiga ditambah persetujuan Majlis Raja-Raja
Laluan lebih berat 2	Perkara 161E(2): majoriti dua pertiga ditambah muafakat Yang di-Pertua Negeri Sabah atau Sarawak

Laluan 1: peraturan lalai — majoriti dua pertiga sahaja

Fasal (3) Perkara 159 menetapkan peraturan am. Sesuatu Rang Undang-Undang yang meminda Perlembagaan — atau meminda undang-undang yang diluluskan di bawah Perkara 10(4) — tidak boleh diluluskan oleh mana-mana Dewan melainkan ia:

“disokong pada Bacaan Kali Kedua dan Kali Ketiga oleh undi tidak kurang daripada dua pertiga daripada jumlah bilangan ahli Dewan itu.”

Dua butiran penting di sini. Pertama, ambang itu diukur berdasarkan jumlah keahlian keseluruhan Dewan itu, bukan berdasarkan ahli yang hadir dan mengundi — jadi pengunduran diri (abstain) dan kerusi kosong dikira menentang pindaan itu, bukan menyokongnya. Kedua, inilah peraturan lalai: ia terpakai kepada mana-mana pindaan yang tidak dikecualikan oleh Fasal (4) dan tidak dihadkan lebih lanjut oleh Fasal (5) atau Perkara 161E.

Laluan 2: pengecualian — majoriti mudah

Fasal (4) mengecualikan satu senarai pendek dan teknikal berkenaan pindaan yang boleh diluluskan oleh Parlimen menerusi majoriti mudah biasa, ambang yang sama seperti mana-mana undang-undang lain. Sebagaimana disenaraikan oleh teks itu, pindaan-pindaan ini ialah:

• kepada Bahagian III Jadual Kedua, atau kepada Jadual Keenam atau Jadual Ketujuh;
• yang bersifat sampingan atau berbangkit daripada penggunaan kuasa penggubalan undang-undang oleh Parlimen yang diberikan di tempat lain dalam Perlembagaan (selain di bawah Perkara 74 dan 76);
• yang dibuat bagi, atau berkaitan dengan, kemasukan sesuatu Negeri ke dalam, atau persekutuannya dengan, Persekutuan, atau pengubahsuaian berbangkit tentang bagaimana Perlembagaan terpakai kepada sesuatu Negeri yang telah dimasukkan — tertakluk kepada Perkara 161E; dan
• yang berbangkit daripada pindaan yang dibuat di bawah item pertama di atas.

Ini semua, mengikut reka bentuknya, adalah peruntukan-peruntukan “kerja rumah” Perlembagaan: jadual perkara, penggubalan susulan yang bersifat teknikal, dan mekanisme membawa sesebuah negeri baharu masuk ke dalam Persekutuan. Tiada satu pun daripadanya menyentuh hak substantif atau keseimbangan institusi yang sebaliknya dilindungi oleh Perlembagaan dengan ambang yang lebih tinggi.

Laluan 3: dua pertiga ditambah Majlis Raja-Raja

Fasal (5) adalah tempat ambang yang lebih tinggi itu berada. Ia menamakan peruntukan-peruntukan tertentu yang tidak boleh dipinda — oleh mana-mana undang-undang, pada mana-mana undi dua pertiga — tanpa Majlis Raja-Raja terlebih dahulu memberikan persetujuannya:

“Sesuatu undang-undang yang membuat pindaan kepada Fasal (4) Perkara 10, mana-mana undang-undang yang diluluskan di bawahnya, peruntukan-peruntukan Bahagian III, Perkara 38, Fasal (4) Perkara 63, Perkara 70, Fasal (1) Perkara 71, Fasal (4) Perkara 72, Perkara 152, atau 153 atau kepada Fasal ini tidak boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja.”

Secara terperinci, senarai itu merangkumi:

Peruntukan	Perkara
Perkara 10(4) dan undang-undang yang dibuat di bawahnya	Kuasa Parlimen untuk menyekat persoalan terhadap perkara-perkara yang dilindungi oleh Bahagian III, Perkara 152, 153 atau 181
Bahagian III	Kewarganegaraan
Perkara 38	Majlis Raja-Raja itu sendiri — perlembagaan dan fungsinya
Perkara 63(4)	Penarikan imuniti berparlimen bagi kesalahan di bawah undang-undang Perkara 10(4)
Perkara 70	Keutamaan Raja-Raja dan Yang di-Pertua-Yang di-Pertua Negeri
Perkara 71(1)	Jaminan Persekutuan terhadap hak seseorang Raja untuk mewarisi, dan memegang, takhta Negerinya
Perkara 72(4)	Penarikan imuniti yang setara di Dewan Undangan Negeri
Perkara 152	Bahasa kebangsaan
Perkara 153	Kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak
Fasal (5) itu sendiri	Syarat persetujuan, yang mengukuhkan dirinya sendiri

Kuasa Majlis di sini merupakan contoh yang lebih sempit daripada peranannya yang lebih luas. Perkara 38(2)-(4) menggariskan apa yang dilakukan oleh Majlis Raja-Raja secara amnya: memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong, bersetuju untuk meluaskan pemerhatian keagamaan ke seluruh persekutuan, memberikan persetujuan kepada undang-undang dan pelantikan yang memerlukannya, melantik ahli-ahli Mahkamah Khas, dan menjalankan kuasa pengampunan di bawah Perkara 42(12). Fasal (4) menambah satu peraturan berterusan di luar senarai Fasal (5): “Tiada undang-undang yang secara langsung menyentuh keistimewaan, kedudukan, kehormatan atau kebesaran Raja-Raja boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja” — bermakna sesetengah perundangan berkaitan Raja-Raja boleh memerlukan persetujuan Majlis walaupun di luar sesuatu pindaan perlembagaan yang formal.

Laluan 4: dua pertiga ditambah persetujuan Sabah atau Sarawak

Perkara 161E menambah satu perlindungan berasingan yang khusus dari segi geografi, yang bermula sejak kemasukan Sabah dan Sarawak ke dalam Persekutuan. Fasal (2) memperuntukkan:

“Tiada pindaan boleh dibuat kepada Perlembagaan tanpa muafakat Yang di-Pertua Negeri Negeri Sabah atau Sarawak atau tiap-tiap satu Negeri Sabah dan Sarawak yang berkenaan, jika pindaan itu adalah sedemikian rupa sehingga menyentuh perjalanan Perlembagaan berhubung dengan mana-mana perkara berikut…”

Lima perkara yang dilindunginya ialah:

1. Kewarganegaraan orang yang dilahirkan sebelum Hari Malaysia yang berkaitan dengan Sabah atau Sarawak, dan layanan yang sama rata terhadap kewarganegaraan mereka berbanding orang yang berkaitan dengan Negeri-Negeri Tanah Melayu.
2. Mahkamah Tinggi di Sabah dan Sarawak — perlembagaannya, bidang kuasanya, serta pelantikan, pemecatan dan penggantungan hakim-hakimnya.
3. Kuasa perundangan dan eksekutif negeri berbanding persekutuan di Sabah dan Sarawak, dan susunan kewangan berkaitan antara Persekutuan dengan Negeri itu.
4. Agama, penggunaan bahasa, dan layanan istimewa terhadap anak negeri Negeri itu.
5. Kuota keahlian Dewan Rakyat bagi Negeri itu — peruntukan kepada Negeri itu, dalam mana-mana Parlimen yang disidangkan sebelum akhir Ogos 1970, suatu kuota yang tidak lebih kecil dari segi perkadaran berbanding jumlah keseluruhan Negeri-Negeri lain daripada kuota yang dipegangnya pada Hari Malaysia. Fasal (3) menjelaskan bahawa perubahan kepada kuota ini tidak boleh dengan sendirinya dianggap sebagai “menyamakan” kedudukan Negeri itu dengan Negeri-Negeri Tanah Melayu bagi maksud Fasal (1).

Fasal (1) menambah satu perkara struktur: mulai Hari Malaysia, tiada pindaan yang dibuat berkaitan kemasukan Sabah atau Sarawak ke dalam Persekutuan boleh diluluskan begitu sahaja di bawah pengecualian majoriti mudah Perkara 159(4)(bb) melainkan ia menyamakan atau mengasimilasikan kedudukan perlembagaan Negeri itu dengan kedudukan Negeri-Negeri Tanah Melayu. Dan Fasal (4) meluaskan syarat muafakat yang sama kepada hak-hak undang-undang persekutuan tertentu berkenaan kemasukan dan kediaman di Sabah atau Sarawak, melayan hak-hak itu seolah-olah ditulis ke dalam senarai Fasal (2) Perlembagaan.

Apabila kedua-dua senarai persetujuan bertindih

Senarai Majlis Raja-Raja dan senarai Sabah/Sarawak tidaklah saling mengecualikan. Perkara 152 (bahasa kebangsaan) terletak dalam senarai Majlis Raja-Raja; Perkara 161E(2)(d) secara berasingan melindungi “penggunaan dalam Negeri itu… akan apa-apa bahasa” di Sabah dan Sarawak. Perkara 153 (kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak) terletak dalam senarai Majlis Raja-Raja; Perkara 161E(2)(d) secara berasingan melindungi “layanan istimewa terhadap anak negeri Negeri itu.” Bahagian III (kewarganegaraan) terletak dalam senarai Majlis Raja-Raja; Perkara 161E(2)(a) secara berasingan melindungi kewarganegaraan orang yang berkaitan dengan Sabah atau Sarawak yang dilahirkan sebelum Hari Malaysia.

Apabila sesuatu pindaan termasuk dalam kedua-dua senarai itu serentak, kedua-dua persetujuan diperlukan selain daripada undi dua pertiga itu — persetujuan Majlis Raja-Raja di bawah Perkara 159(5), dan muafakat Yang di-Pertua Negeri yang berkenaan di bawah Perkara 161E(2) — kerana tiada satu Perkara pun menggantikan yang satu lagi.

Kesilapan lazim

“Dua pertiga sentiasa memadai.” Itu adalah peraturan lalai di bawah Fasal (3), tetapi Fasal (5) dan Perkara 161E(2) menambah syarat-syarat persetujuan selain daripadanya bagi peruntukan-peruntukan tertentu, dan Fasal (4) menghapuskan sepenuhnya syarat dua pertiga bagi satu senarai pendek yang bersifat teknikal.

“Hanya Raja-Raja yang boleh menyekat sesuatu pindaan.” Sabah dan Sarawak mempunyai hak veto yang berasingan di bawah Perkara 161E(2), yang berjalan seiring dengan — bukan menggantikan — peranan Majlis Raja-Raja di bawah Perkara 159(5).

“Prosedur pindaan itu sendiri boleh diubah seperti mana-mana fasal lain.” Perkara 159(5) menamakan Fasal (5) antara peruntukan-peruntukan yang dilindunginya, jadi meminda syarat persetujuan itu sendiri tertakluk kepada syarat persetujuan yang sama itu juga.

Apa yang seterusnya

Untuk kedudukan Perkara 159 dalam keseluruhan dokumen ini, lihat Federal Constitution of Malaysia. Untuk apa itu Majlis Raja-Raja dan bagaimana ia dibentuk, lihat Majlis Raja-Raja. Untuk latar belakang khusus Sabah dan Sarawak di sebalik Perkara 161E, lihat MA63. Untuk teks dua peruntukan yang dinamakan dalam senarai Majlis Raja-Raja, lihat Article 152: The Six Clauses That Define Malaysia’s National Language dan Fundamental Liberties.

---

Artikel ini dikelaskan sebagai sensitif (perlembagaan) di bawah dasar editorial NegaraKu.md kerana subjeknya ialah mekanisme pindaan Perlembagaan Persekutuan itu sendiri, termasuk peruntukan berkenaan keistimewaan Raja-Raja dan kedudukan istimewa orang Melayu/anak negeri. Ia ditulis secara deskriptif semata-mata — melaporkan teks fasal sebagaimana yang diterbitkan, tanpa ulasan atau tafsiran — dan ditahan sebagai draf sementara menunggu semakan manusia sebelum penerbitan.