Perkara 153: Apa yang Sebenarnya Diperuntukkan oleh Perlembagaan Persekutuan, dan Apa yang Tidak Dapat Disentuh

Kebanyakan ringkasan Perkara 153 berhenti pada satu ayat: ia melindungi kedudukan istimewa orang Melayu. Baca fasal asalnya secara penuh, dan ayat itu sebenarnya melakukan sesuatu yang lain — ia menamakan dua tanggungjawab dalam nafas yang sama, kepada pejabat yang sama, dalam fasal yang sama.

Perkara 153(1) Perlembagaan Persekutuan menyatakan bahawa adalah tanggungjawab Yang di-Pertuan Agong “to safeguard the special position of the Malays and natives of any of the States of Sabah and Sarawak and the legitimate interests of other communities in accordance with the provisions of this Article” — iaitu melindungi kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri mana-mana antara Negeri Sabah dan Sarawak dan kepentingan sah kaum-kaum lain, menurut peruntukan Perkara ini. Kedua-dua bahagian itu terkandung dalam ayat operatif yang sama. Tiada satu pun daripadanya menjadi mukadimah kepada yang satu lagi.

Artikel ini menggariskan, fasal demi fasal, apa yang sebenarnya diperuntukkan oleh Perkara 153, apa yang secara jelas dihalang oleh fasal-fasalnya yang kemudian, bagaimana ia diperkukuh daripada pindaan biasa, dan bagaimana pendirian yang didokumentasikan mengenainya — daripada kerajaan dan daripada ulasan undang-undang — menerangkan skopnya. Ia tidak menghakimi antara pendirian-pendirian tersebut.

Apa yang diperuntukkannya — dan bagaimana

Perkara 153(2) menggariskan tiga bidang di mana Yang di-Pertuan Agong boleh bertindak untuk melindungi kedudukan istimewa itu:

Bidang	Apa yang dinyatakan oleh teks
Perkhidmatan awam persekutuan	Perizaban “such proportion as he may deem reasonable” (iaitu perkadaran sebagaimana yang difikirkannya munasabah) bagi jawatan — tetapi hanya dalam perkhidmatan awam persekutuan, bukan perkhidmatan awam sesuatu negeri
Biasiswa dan pendidikan	Perizaban suatu perkadaran munasabah bagi biasiswa, elaun kepujian (exhibitions) dan keistimewaan pendidikan atau latihan seumpamanya yang diberikan oleh Kerajaan Persekutuan
Permit dan lesen perdagangan/perniagaan	Apabila undang-undang persekutuan menghendaki suatu permit atau lesen untuk menjalankan sesuatu perdagangan atau perniagaan, perizaban suatu perkadaran munasabah bagi permit dan lesen itu

Dua perkara dalam fasal itu mudah terlepas pandang. Pertama, perkadaran itu tidak ditetapkan oleh Perkara itu sendiri — ia adalah apa sahaja yang Yang di-Pertuan Agong “may deem reasonable” (iaitu difikirkannya munasabah), yang dilaksanakan di bawah Fasal (3) menerusi arahan kepada Suruhanjaya atau pihak berkuasa pelesenan yang berkenaan, yang mesti “duly comply” (iaitu mematuhi dengan sewajarnya). Kedua, perizaban perkhidmatan awam itu dinyatakan secara jelas sebagai perkhidmatan persekutuan sahaja; ia tidak terpakai kepada perkhidmatan awam sesuatu negeri di bawah fasal ini.

Fasal (8A), yang ditambah kemudian, memperluas suatu versi mekanisme yang sama kepada kemasukan ke universiti dan kolej: apabila sesebuah institusi mempunyai tempat yang lebih sedikit daripada bilangan calon yang layak, Yang di-Pertuan Agong boleh mengarahkan perizaban suatu perkadaran munasabah bagi tempat-tempat itu.

Had-had yang ditulis dalam Perkara yang sama

Beberapa fasal Perkara 153 sendiri wujud untuk mengehadkan tiga perizaban di atas. Dilaporkan secara jelas, tanpa sebarang penilaian:

• Fasal (4): Dalam menjalankan fungsi-fungsi ini, Yang di-Pertuan Agong “shall not deprive any person of any public office held by him or of the continuance of any scholarship, exhibition or other educational or training privileges or special facilities enjoyed by him” — iaitu tidak boleh melucutkan mana-mana orang daripada jawatan awam yang dipegangnya atau daripada kesinambungan mana-mana biasiswa, elaun kepujian atau keistimewaan pendidikan atau latihan atau kemudahan khas lain yang dinikmatinya. Jawatan atau biasiswa yang sedang dipegang oleh seseorang tidak boleh diambil semula untuk memberi ruang kepada sesuatu kuota.
• Fasal (5): “This Article does not derogate from the provisions of Article 136” — iaitu Perkara ini tidak menyimpang daripada peruntukan Perkara 136. Perkara 136 sendiri menyatakan: “All persons of whatever race in the same grade in the service of the Federation shall, subject to the terms and conditions of their employment, be treated impartially” — iaitu semua orang, tidak kira bangsa, dalam gred yang sama dalam perkhidmatan Persekutuan hendaklah, tertakluk kepada terma dan syarat pekerjaan mereka, dilayan secara saksama. Perkara 153 wujud di sisi kehendak itu, bukan mengatasinya.
• Fasal (6) dan (7): Apabila perizaban permit/lesen perdagangan atau perniagaan diarahkan, tiada apa-apa “shall operate to deprive… any person of any right, privilege, permit or licence accrued to or enjoyed or held by him” — iaitu boleh beroperasi untuk melucutkan mana-mana orang daripada apa-apa hak, keistimewaan, permit atau lesen yang terakru kepada, dinikmati atau dipegang olehnya — dan pembaharuan rutin, atau pemberian kepada waris, pewaris atau pemegang serah hak seseorang pemegang permit, tidak boleh ditolak jika ia “might reasonably be expected in the ordinary course of events” — iaitu boleh dijangka secara munasabah berlaku dalam perjalanan biasa sesuatu urusan.
• Fasal (8): Apabila Parlimen sendiri menggubal undang-undang bagi perizaban lesen, perlindungan yang sama terpakai melalui undang-undang: tiada perlucutan hak atau lesen sedia ada; tiada penolakan untuk memperbaharui atau memindahkan lesen bersama-sama perniagaan itu; dan — bagi perdagangan yang baru dikenakan syarat permit — tiada penolakan untuk melesenkan seseorang yang telahpun menjalankan perdagangan itu dengan suci hati (bona fide) sebelum itu.
• Fasal (9): “Nothing in this Article shall empower Parliament to restrict business or trade solely for the purpose of reservations” — iaitu tiada apa-apa dalam Perkara ini memberi kuasa kepada Parlimen untuk menyekat perniagaan atau perdagangan semata-mata bagi tujuan perizaban — untuk orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak. Kuasa perizaban itu bukan suatu lesen am untuk menyekat perdagangan.

Digabungkan bersama, Perkara ini memperuntukkan bahagian bagi peluang baharu yang akan datang — ia tidak, menurut teksnya sendiri, memberi kuasa untuk mengambil semula apa yang telah dipegang oleh seseorang, atau menggantikan peraturan layanan saksama bagi kakitangan persekutuan yang sedang berkhidmat.

Siapa yang dilindunginya, mengikut takrifan Perlembagaan sendiri

Perkara 153 sendiri tidak mentakrifkan “Melayu” atau “anak negeri”; takrif-takrif itu terletak di tempat lain dalam Perlembagaan dan dirujuk-silang ke dalamnya.

Perkara 160(2) mentakrifkan “Melayu” sebagai seseorang yang menganut agama Islam, lazimnya bercakap bahasa Melayu, menurut adat Melayu, dan sama ada dilahirkan di Persekutuan atau di Singapura (atau ibu bapanya dilahirkan di situ, atau berdomisil di situ) sebelum Hari Merdeka, atau merupakan zuriat seseorang yang sedemikian.

Perkara 161A(6) dan (7) mentakrifkan “anak negeri”, secara berasingan, bagi Sarawak dan Sabah. Bagi Sarawak, anak negeri ialah seorang warganegara yang tergolong dalam salah satu daripada senarai khusus ras yang dinamakan oleh Perlembagaan sebagai asli kepada negeri itu (termasuk, antara lain, Dusun, Dayak Laut, Dayak Darat, Kadayan, Kayan, Kenyah, Melanau, Murut, Penan dan Melayu), atau berketurunan campuran yang berasal semata-mata daripada ras-ras tersebut. Bagi Sabah, anak negeri ialah seorang warganegara yang merupakan anak atau cucu kepada seseorang daripada suatu ras asli Sabah, yang dilahirkan di Sabah atau bapanya berdomisil di situ. Ini adalah dua ujian yang berbeza, bukan satu takrif “Bumiputera” tunggal yang terpakai secara seragam di seluruh persekutuan.

Sebagai konteks skala: Jabatan Perangkaan Malaysia merekodkan populasi Bumiputera — kategori statistik yang lebih luas yang merangkumi kedua-dua kumpulan di atas dan lain-lain — pada 21.6 juta pada 2024, peningkatan 1.1% berbanding tahun sebelumnya, menurut keluaran Bumiputera Statistics 2024 DOSM.

Bagaimana ia diperkukuh

Perkara 153 lebih sukar dipinda, dan lebih sukar diubah pada praktiknya, berbanding kebanyakan bahagian lain Perlembagaan:

• Perkara 159(5) menghendaki bahawa mana-mana undang-undang yang meminda Perkara 152, Perkara 153, atau beberapa peruntukan lain yang disenaraikan, “shall not be passed without the consent of the Conference of Rulers” — iaitu tidak boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja — selain daripada majoriti dua pertiga Parlimen yang dikehendaki oleh Fasal (3) Perkara yang sama bagi pindaan perlembagaan secara amnya.
• Perkara 38(5) secara berasingan menghendaki bahawa “the Conference of Rulers shall be consulted before any change in policy affecting administrative action under Article 153 is made” — iaitu Majlis Raja-Raja hendaklah dirundingi sebelum sebarang perubahan dasar yang menjejaskan tindakan pentadbiran di bawah Perkara 153 dibuat — suatu keperluan rundingan yang berbeza daripada, dan lebih sempit berbanding, keperluan persetujuan bagi pindaan formal.
• Perkara 10(4), yang dimasukkan oleh Akta A30 berkuat kuasa mulai 10 Mac 1971 — susulan rusuhan kaum 13 Mei 1969, menurut catatan Journal of Governance and Integrity tentang tempoh itu — membenarkan Parlimen meluluskan undang-undang yang melarang persoalan mengenai “any matter, right, status, position, privilege, sovereignty or prerogative” — iaitu apa-apa perkara, hak, status, kedudukan, keistimewaan, kedaulatan atau prerogatif — yang dilindungi di bawah Bahagian III, Perkara 152, 153 atau 181, selain daripada “in relation to the implementation thereof” — iaitu berhubung dengan pelaksanaannya. Pindaan 1971 yang sama (Akta A30) itu jugalah yang memperluas skop Perkara 153 sendiri untuk merangkumi anak negeri Negeri-Negeri Borneo.

Kesilapan biasa

“Perkara 153 hanya berkaitan dengan orang Melayu.” Teks Perkara itu sendiri menamakan kedua-dua “the Malays and natives of any of the States of Sabah and Sarawak” — iaitu orang Melayu dan anak negeri mana-mana antara Negeri Sabah dan Sarawak — sepanjang teksnya, dan Perkara 161A memberikan anak negeri Sabah dan Sarawak suatu takrif yang berasingan daripada “Melayu” di bawah Perkara 160(2).

“Perkara 153 menetapkan kuota pada peratusan tetap.” Bahasa operatifnya ialah “such proportion as he may deem reasonable” — iaitu perkadaran sebagaimana yang difikirkannya munasabah — Perkara itu sendiri tidak menyatakan sebarang angka; perkadaran itu ditetapkan menerusi arahan yang diberikan di bawah Fasal (3), (6) atau (8A).

“Perkara 153 mengatasi kehendak untuk melayan kakitangan awam gred yang sama secara saksama.” Fasal (5) menyatakan sebaliknya: Perkara itu “does not derogate from the provisions of Article 136” — iaitu tidak menyimpang daripada peruntukan Perkara 136.

“Perkara 153 membenarkan kerajaan mengambil semula biasiswa, pekerjaan atau lesen yang telah diberikan kepada bukan Melayu untuk memenuhi sesuatu kuota.” Fasal (4), (7) dan (8) kesemuanya melarang perkara ini secara tepat — jawatan, biasiswa, permit atau lesen sedia ada tidak boleh diambil daripada pemegangnya yang semasa, dan pembaharuan rutin tidak boleh ditolak, “for the purpose of ensuring such a reservation” — iaitu bagi tujuan memastikan perizaban sedemikian.

Pendirian yang didokumentasikan

Perkara 153 kekal sebagai subjek yang hidup bagi ulasan awam dan undang-undang. Dilaporkan di sini tanpa sebarang pengiktirafan:

Kerajaan Malaysia telah secara terbuka menegaskan semula peruntukan ini. Pada Februari 2024, dalam menjawab seruan seorang ahli Parlimen untuk menilai semula sama ada dasar tindakan afirmatif yang mendasarinya masih memberi manfaat kepada penerima yang disasarkan, Perdana Menteri Anwar Ibrahim menyatakan bahawa kerajaan “will continue upholding the position of the Constitution, including Article 153” — iaitu akan terus menegakkan kedudukan Perlembagaan, termasuk Perkara 153 — menurut satu kenyataan Pejabat Perdana Menteri.

Secara berasingan, dalam ulasan undang-undang yang disiarkan semula oleh Malaysian Bar (asalnya diterbitkan oleh Raja Aziz Addruse dan Helen Ting dalam New Sunday Times, 22 Jun 2008), para penulis menulis bahawa peruntukan perlembagaan mengenai “kedudukan istimewa” itu “understood more as a protective measure for the Malay community which was then socio–economically disadvantaged” — iaitu difahami lebih sebagai satu langkah perlindungan bagi masyarakat Melayu yang ketika itu terkebelakang dari segi sosioekonomi — dan mencatatkan bahawa “five out of the 12 clauses of Article 153 set out to limit the scope of its application” — iaitu lima daripada 12 fasal Perkara 153 bertujuan menghadkan skop pemakaiannya. Mereka merumuskan bahawa “there is no ground to suggest that doing away with the NEP necessarily requires the amendment or repeal of Article 153” — iaitu tiada asas untuk mencadangkan bahawa penghapusan DEB semestinya memerlukan pindaan atau pemansuhan Perkara 153 — suatu pendirian yang membezakan teks perlembagaan Perkara 153 daripada rangka kerja dasar Dasar Ekonomi Baru (DEB) yang berasingan.

Apa yang seterusnya

Untuk dokumen yang menempatkan Perkara 153, lihat Perlembagaan Persekutuan. Untuk peruntukan kebebasan asasi yang beroperasi bersamanya — termasuk Perkara 8 mengenai kesamarataan dan Perkara 10 mengenai kebebasan bersuara — lihat Kebebasan Asasi. Untuk bagaimana perizaban permit perdagangan dan perniagaan berinteraksi dengan peraturan pemilikan syarikat, lihat Bumiputera Equity Requirements. Untuk institusi yang persetujuannya dikehendaki oleh Perkara 159(5) bagi meminda Perkara ini, lihat Majlis Raja-Raja. Untuk bagaimana kedudukan perlembagaan Sabah dan Sarawak secara lebih luas diperdebatkan, lihat MA63.

---

Artikel ini dikelaskan sebagai kandungan sensitif (3R+1: kaum) di bawah dasar editorial NegaraKu.md kerana subjeknya menyentuh kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak di bawah Perkara 153 Perlembagaan Persekutuan. Ia ditulis agar kekal deskriptif — melaporkan apa yang diperuntukkan, oleh siapa, dan di bawah had-had yang mana, tanpa menilai atau mencirikan dasar yang mendasarinya — dan dipegang sebagai draf sementara menunggu semakan manusia.