Perkara 152: Enam Fasal yang Menentukan Bahasa Kebangsaan Malaysia

Baca Perkara 152 bersama-sama dengan bahagian lain Perlembagaan, dan satu rujukan silang menonjol. Perkara 161(5) bermula dengan kata-kata “Notwithstanding anything in Article 152” (“Walau apa pun peruntukan dalam Perkara 152”), dan kemudian membenarkan sesuatu bahasa asli yang digunakan pada masa itu di Sabah atau Sarawak untuk digunakan di mahkamah anak negeri atau bagi mana-mana kanun undang-undang dan adat anak negeri. Dengan kata lain, perkara bahasa kebangsaan itu sendiri terletak dalam sebuah dokumen yang menamakan pengecualiannya sendiri terhadapnya.

Perkara 152 biasanya diringkaskan dalam satu ayat — bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan. Ayat itu tepat tetapi tidak lengkap. Perkara ini sendiri terdiri daripada enam fasal: Fasal (1) membawa dua syarat yang secara nyata melindungi bahasa-bahasa lain, manakala Fasal (2) hingga (5) menguruskan peralihan daripada penggunaan bahasa Inggeris. Artikel ini mengemukakan teks tersebut sebagaimana yang diterbitkan dalam Perlembagaan Persekutuan.

Sekilas pandang

Peruntukan	Perkara 152, Perlembagaan Persekutuan Malaysia
Tajuk	”Bahasa kebangsaan”
Bahagian	Bahagian XII — Am dan Pelbagai
Peraturan teras	Fasal (1): bahasa kebangsaan ialah bahasa Melayu
Perlindungan	Fasal (1), syarat (a) dan (b): bahasa-bahasa lain masih boleh digunakan, diajar dan dipelajari
Peruntukan berkaitan	Perkara 161 (Sabah dan Sarawak) mengekalkan sesetengah penggunaan bahasa Inggeris dan bahasa asli melangkaui peralihan am

Fasal (1): bahasa kebangsaan, dan dua syaratnya

Teks operatif Fasal (1) berbunyi:

“Bahasa kebangsaan ialah bahasa Melayu dan hendaklah dalam tulisan sebagaimana yang diperuntukkan oleh Parlimen melalui undang-undang.”

Ayat itu sahaja merupakan keseluruhan peraturan “bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan”. Ia melakukan dua perkara: ia menamakan bahasa itu, dan ia membiarkan tulisannya ditetapkan melalui Akta Parlimen biasa — bukan ditetapkan dalam Perlembagaan itu sendiri. (Parlimen melaksanakan kuasa itu melalui National Language Acts 1963/67 [Act 32].)

Fasal yang sama kemudian membawa satu syarat dalam dua bahagian, yang diperkenalkan dengan kata-kata “Provided that” (“Dengan syarat bahawa”):

• Perenggan (a): “tiada seorang pun boleh dilarang atau dihalang daripada menggunakan (selain bagi maksud rasmi), atau daripada mengajar atau mempelajari, mana-mana bahasa lain.”
• Perenggan (b): “tiada apa-apa jua dalam Fasal ini menjejaskan hak Kerajaan Persekutuan atau mana-mana Kerajaan Negeri untuk memelihara dan mengekalkan penggunaan dan pengajian bahasa mana-mana kaum lain dalam Persekutuan.”

Dibaca bersama-sama, Fasal (1) menetapkan satu bahasa kebangsaan tunggal bagi maksud rasmi, dan pada masa yang sama menolak sebarang tafsiran terhadap dirinya sendiri yang akan melarang penggunaan, pengajaran, pembelajaran, pemeliharaan atau pengajian mana-mana bahasa lain di luar maksud rasmi tersebut.

Fasal (2) hingga (5): peralihan sepuluh tahun bagi bahasa Inggeris

Fasal-fasal yang berikut semuanya bermula dengan frasa yang sama — “Notwithstanding the provisions of Clause (1)” (“Walau apa pun peruntukan Fasal (1)”) — dan semuanya berkisar pada satu tarikh rujukan tunggal: Hari Merdeka, yang ditakrifkan di tempat lain dalam Perlembagaan sebagai 31 Ogos 1957.

Fasal	Apa yang dirangkuminya	Tempoh peralihan
(2)	Bahasa Inggeris boleh digunakan di kedua-dua Majlis Parlimen, di setiap Dewan Undangan Negeri, dan bagi semua maksud rasmi lain	10 tahun selepas Hari Merdeka, dan seterusnya sehingga Parlimen memperuntukkan sebaliknya
(3)	Teks muktamad Rang Undang-Undang, cadangan pindaan, Akta Parlimen dan perundangan subsidiari persekutuan hendaklah dalam bahasa Inggeris	10 tahun selepas Hari Merdeka, dan seterusnya sehingga Parlimen memperuntukkan sebaliknya
(4)	Prosiding di Mahkamah Persekutuan, Mahkamah Rayuan atau Mahkamah Tinggi hendaklah dijalankan dalam bahasa Inggeris (dengan satu syarat yang membenarkan keterangan tanpa terjemahan sekiranya mahkamah dan peguam kedua-dua pihak bersetuju)	10 tahun selepas Hari Merdeka, dan seterusnya sehingga Parlimen memperuntukkan sebaliknya
(5)	Prosiding di mahkamah rendah, selain daripada pengambilan keterangan, hendaklah dijalankan dalam bahasa Inggeris	Sehingga Parlimen memperuntukkan sebaliknya

Tiada satu pun daripada keempat-empat Fasal ini menggantikan Fasal (1). Fasal-fasal ini menerangkan bagaimana bahasa Inggeris terus digunakan bagi fungsi rasmi tertentu selepas bahasa Melayu menjadi bahasa kebangsaan, dan setiap satunya membuka ruang untuk Parlimen menamatkan penggunaan itu melalui perundangan biasa.

Fasal (6): apa yang dianggap sebagai “maksud rasmi”

Syarat dalam Fasal (1) bergantung pada frasa “maksud rasmi”, dan Fasal (6) mentakrifkannya secara langsung:

“Dalam Perkara ini, ‘maksud rasmi’ bermakna apa-apa maksud Kerajaan, sama ada Persekutuan atau Negeri, dan termasuklah apa-apa maksud badan awam.”

Inilah takrifan yang menentukan di mana syarat Fasal (1) terpakai (penggunaan persendirian, bukan kerajaan, pengajaran dan pembelajaran bahasa-bahasa lain) dan di mana ia tidak terpakai (urusan Kerajaan Persekutuan atau Negeri, dan badan-badan awam).

Perkara 161: peruntukan bagi Sabah dan Sarawak

Perkara 161 merujuk kembali kepada Perkara 152 secara khusus — kerana Sabah dan Sarawak, yang menyertai Persekutuan pada Hari Malaysia (16 September 1963), diberikan garis masa mereka sendiri.

Perkara 161(1) memperuntukkan bahawa tiada Akta Parlimen yang menamatkan atau menyekat penggunaan bahasa Inggeris “bagi mana-mana maksud yang disebut dalam Fasal (2) hingga (5) Perkara 152” boleh berkuat kuasa, berkenaan dengan kes-kes yang disenaraikan dalam Perkara 161(2), sehingga sepuluh tahun selepas Hari Malaysia. Kes-kes tersebut ialah: penggunaan bahasa Inggeris di mana-mana Majlis Parlimen oleh seorang ahli bagi atau dari Sabah atau Sarawak; penggunaan bahasa Inggeris bagi prosiding di Mahkamah Tinggi di Sabah dan Sarawak, di mahkamah rendah di mana-mana Negeri itu, dan dalam prosiding Mahkamah Persekutuan yang dikenal pasti dalam Perkara 161(4) — rayuan daripada Mahkamah Tinggi itu, dan rujukan di bawah Perkara 128(2); dan, di bawah Perkara 161(2)(c), penggunaan bahasa Inggeris di dalam Negeri itu di Dewan Undangan Negeri atau bagi maksud rasmi lain, termasuk maksud rasmi Kerajaan Persekutuan.

Perkara 161(5) melangkah lebih jauh dan terpakai secara khusus kepada bahasa-bahasa asli, bukan bahasa Inggeris:

“Walau apa pun peruntukan dalam Perkara 152, di Negeri Sabah atau Sarawak, sesuatu bahasa asli yang digunakan pada masa itu di Negeri itu boleh digunakan di mahkamah anak negeri atau bagi mana-mana kanun undang-undang dan adat anak negeri, dan bagi Sarawak, sehingga diperuntukkan sebaliknya melalui enakmen Badan Perundangan, boleh digunakan oleh seorang ahli semasa berucap di Dewan Undangan Negeri atau mana-mana jawatankuasanya.”

Kesilapan biasa

“Perkara 152 melarang penggunaan bahasa-bahasa lain.” Teksnya melakukan sebaliknya dalam Fasal (1)(a): ia secara nyata melindungi penggunaan, pengajaran dan pembelajaran mana-mana bahasa lain, dan ia hanya menyekat penggantian bahasa Melayu bagi maksud rasmi sebagaimana yang ditakrifkan oleh Fasal (6).

“Perlembagaan menetapkan Jawi atau Rumi sebagai tulisannya.” Fasal (1) membiarkan tulisan itu ditetapkan “sebagaimana yang diperuntukkan oleh Parlimen melalui undang-undang” — ia tidak ditetapkan dalam teks perlembagaan itu sendiri.

“Bahasa Inggeris terus hilang daripada mahkamah dan Parlimen Malaysia pada tahun 1957.” Fasal (2) hingga (5) membina satu tempoh peralihan sepuluh tahun selepas Hari Merdeka, dan bagi Sabah dan Sarawak, Perkara 161(1) menyekat mana-mana Akta Parlimen daripada menghadkan penggunaan bahasa Inggeris itu sehingga sepuluh tahun selepas Hari Malaysia. Sesetengah penggunaan itu berterusan “sehingga Parlimen memperuntukkan sebaliknya” dan bukan tamat secara automatik.

Apa yang seterusnya

Untuk mengetahui kedudukan Perkara 152 dalam keseluruhan dokumen tersebut, lihat Federal Constitution of Malaysia. Untuk mengetahui bagaimana Perkara 152 berkait dengan National Language Act dan sejarah bahasa Melayu sebagai bahasa tulisan, lihat Bahasa Melayu.

---

Artikel ini dikelaskan sebagai sensitif (3R+1: kaum) di bawah dasar editorial NegaraKu.md kerana subjeknya ialah peruntukan bahasa kebangsaan dalam Perlembagaan. Ia ditulis untuk bersifat deskriptif semata-mata — melaporkan teks fasal dan peruntukan perlindungannya sebagaimana yang diterbitkan, tanpa ulasan atau tafsiran — dan ditahan sebagai draf sementara menunggu semakan manusia sebelum penerbitan.