# Timbang Tara dan Penyelesaian Pertikaian Alternatif

> Bagaimana Malaysia menyelesaikan pertikaian komersial di luar mahkamah — melalui timbang tara di bawah Akta Timbang Tara 2005, Pusat Timbang Tara Antarabangsa Asia (AIAC), dan pengantaraan.

- Category: law
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-08-07
- Canonical: https://negaraku.md/law/arbitration-and-dispute-resolution

---

Dua syarikat menandatangani kontrak bekalan, satu menghantar lewat, dan yang satu lagi mahukan ganti rugi berjuta-juta — tetapi tiada yang mahu fail, garis masa, atau rahsia perdagangan didedahkan di dalam bilik mahkamah yang terbuka. Di Malaysia, di situlah timbang tara dan pengantaraan mengambil alih daripada mahkamah.

Penyelesaian pertikaian alternatif (ADR) membolehkan pihak-pihak menyelesaikan perselisihan komersial secara persendirian, selalunya lebih pantas dan lebih fleksibel daripada litigasi, dan — dalam kes timbang tara — dengan award yang boleh dikuatkuasakan hampir di mana-mana sahaja di dunia. Panduan ini merangkumi tiga tunjang yang perniagaan bergantung padanya: Akta Timbang Tara 2005, Pusat Timbang Tara Antarabangsa Asia (AIAC), dan pengantaraan.

## Undang-undang manakah yang mentadbir timbang tara di Malaysia?

Tulang belakangnya ialah **Akta Timbang Tara 2005 (Akta 646)**, yang berkuat kuasa pada 15 Mac 2006 dan menggantikan Akta Timbang Tara 1952 yang lama. Ia diambil daripada Undang-Undang Model UNCITRAL mengenai Timbang Tara Komersial Antarabangsa, templat global yang menjadikan award yang dibuat di Kuala Lumpur difahami oleh mahkamah di London, Singapura, atau Shanghai. Akta ini mentadbir kedua-dua timbang tara domestik dan antarabangsa yang berkedudukan di Malaysia dan, menurut Aceris Law, telah dipinda "buat kali pertama pada 2011 dan dua kali pada 2018," paling baru oleh Akta Timbang Tara (Pindaan) 2024.

Akta ini sengaja mengehadkan sejauh mana mahkamah boleh campur tangan. Hakim mempunyai peranan penyeliaan sahaja — mereka tidak boleh mendengar semula merit. Tetapi sesetengah kuasa tidak boleh dikecualikan melalui kontrak: di bawah Seksyen 11, Mahkamah Tinggi mengekalkan kuasa untuk memberikan relief interim, seperti membekukan aset, bagi menyokong sesuatu timbang tara.

Segala-galanya bermula dengan **perjanjian timbang tara bertulis** — suatu klausa dalam kontrak (atau perjanjian berasingan kemudian) di mana pihak-pihak bersetuju untuk menjalankan timbang tara dan bukannya menyaman. Tanpanya, tiada timbang tara.

## Apakah AIAC, dan apakah yang dilakukannya?

**Pusat Timbang Tara Antarabangsa Asia (AIAC)** ialah institusi timbang tara utama Malaysia, berpangkalan di Kuala Lumpur. Ia mula-mula ditubuhkan pada 1978 sebagai Pusat Serantau Timbang Tara Kuala Lumpur (KLRCA), di bawah naungan Pertubuhan Perundingan Undang-Undang Asia-Afrika, dan dinamakan semula sebagai AIAC pada 2018. Ia mentadbir kes-kes daripada pemfailan sehingga award: melantik penimbang tara, menguruskan yuran, dan menyediakan kemudahan pendengaran.

Buku kaedahnya yang terkini ialah **Kaedah-Kaedah Timbang Tara AIAC 2023**, berkuat kuasa 24 Ogos 2023. Kaedah-kaedah ini disusun dalam tiga bahagian — Bahagian I (kaedah AIAC sendiri), Bahagian II (Kaedah-Kaedah Timbang Tara UNCITRAL), dan satu set Jadual — dengan Bahagian I mengatasi dalam sebarang percanggahan. Di bawah Kaedah 2(2), sesuatu timbang tara secara rasmi bermula apabila AIAC menerima notis timbang tara yang lengkap dengan dokumen sokongannya, bukan sekadar apabila responden disampaikan notis.

Bagi perkara yang lebih kecil, Kaedah-Kaedah ini menawarkan **Prosedur Landasan Pantas** (Jadual 4) dengan jadual masa yang dipadatkan:

| Ciri | Ambang / garis masa Landasan Pantas |
| --- | --- |
| Pertikaian antarabangsa | Amaun dalam pertikaian di bawah USD 300,000 |
| Pertikaian domestik | Amaun dalam pertikaian di bawah RM 1,000,000 |
| Tarikh akhir award | Dalam tempoh 6 bulan selepas pembentukan tribunal |
| Lanjutan maksimum | Sehingga 9 bulan |

Selain kes komersial, AIAC juga berkhidmat kepada sektor pembinaan: di bawah Akta Pembayaran dan Adjudikasi Industri Pembinaan 2012 (CIPAA), ia melantik adjudikator — biasanya orang yang mempunyai pengalaman mendalam dalam undang-undang pembinaan — untuk menyelesaikan pertikaian pembayaran dengan cepat.

## Apakah yang berubah di bawah Akta Timbang Tara (Pindaan) 2024?

**Akta Timbang Tara (Pindaan) 2024** berkuat kuasa pada **1 Januari 2026** dan memodenkan beberapa bahagian Akta 2005. Perubahan utama:

- **Pembiayaan pihak ketiga (Seksyen 46A–46I).** Suatu rangka kerja berkanun kini membenarkan pembiaya luar membiayai keseluruhan atau sebahagian daripada sesuatu timbang tara. Seksyen 46C memansuhkan kaedah common law lama terhadap maintenance dan champerty yang sebelum ini menimbulkan keraguan terhadap pengaturan sedemikian. Suatu **Kod Amalan bagi Pembiayaan Pihak Ketiga** mengiringinya, menetapkan keperluan kecukupan modal sekurang-kurangnya RM 10 juta bagi pembiaya.
- **Pendedahan mandatori (Seksyen 46G).** Pihak yang dibiayai mesti mendedahkan kewujudan pengaturan pembiayaan dan identiti pembiaya, supaya tribunal boleh menyemak konflik. Jika perjanjian ditandatangani selepas prosiding bermula, pendedahan hendaklah dibuat dalam tempoh 15 hari.
- **Tandatangan elektronik (Seksyen 33).** Penimbang tara kini boleh menandatangani award menggunakan tandatangan digital atau elektronik.
- **Award mengikat secara automatik (Seksyen 38).** Sesuatu award adalah mengikat tanpa permohonan berasingan bagi pengiktirafan.
- **Undang-undang tadbir bagi perjanjian timbang tara (Seksyen 9A).** Apabila pihak-pihak tidak memilih undang-undang bagi perjanjian timbang tara mereka, lalai ialah undang-undang tempat kedudukan timbang tara — menyelesaikan suatu kekaburan yang berpanjangan.

Akta ini juga memperkenalkan pembaharuan tadbir urus di AIAC, menubuhkan Mahkamah Timbang Tara AIAC dan jawatan Presiden.

## Bagaimanakah timbang tara, pengantaraan, dan litigasi dibandingkan?

Setiap laluan mempunyai pertukaran yang berbeza dari segi kelajuan, kos, privasi, dan kemuktamadan. Pengantaraan, yang digalakkan oleh **Akta Pengantaraan 2012**, ialah suatu proses sukarela di mana seorang pengantara neutral membantu pihak-pihak mencapai penyelesaian mereka sendiri — tiada apa yang dikenakan, dan jika ia gagal pihak-pihak mengekalkan setiap pilihan lain. Timbang tara berakhir dengan award yang mengikat; litigasi berakhir dengan penghakiman mahkamah.

| Faktor | Pengantaraan | Timbang Tara | Litigasi |
| --- | --- | --- | --- |
| Undang-undang tadbir | Akta Pengantaraan 2012 | Akta Timbang Tara 2005 | Akta Mahkamah Kehakiman 1964 dan kaedah-kaedah |
| Hasil | Penyelesaian dipersetujui oleh pihak-pihak | Award yang mengikat | Penghakiman yang mengikat |
| Pembuat keputusan | Pengantara neutral (memudahkan) | Penimbang tara yang dipilih oleh pihak-pihak | Hakim |
| Privasi | Persendirian dan sulit | Persendirian dan sulit | Umumnya terbuka |
| Penguatkuasaan rentas sempadan | Bergantung kepada terma penyelesaian | Luas, melalui Konvensyen New York | Bergantung kepada pengaturan dua hala |
| Jika ia gagal | Naik taraf kepada timbang tara atau mahkamah | Award adalah muktamad, rayuan terhad | Rayuan dalam hierarki mahkamah |

Amaran praktikal: banyak kontrak mengandungi **klausa penyelesaian pertikaian berperingkat** yang menghendaki pihak-pihak berunding atau menjalankan pengantaraan dahulu, dan hanya kemudian menjalankan timbang tara. Undang-undang kes Malaysia menganggap "syarat duluan" ini sebagai obligasi sebenar — langkau langkah pengantaraan dan timbang tara anda mungkin dicabar.

## Bagaimanakah award timbang tara dikuatkuasakan?

Inilah kelebihan terbesar timbang tara. Seksyen 38 dan 39 Akta Timbang Tara 2005 mentadbir pengiktirafan dan penguatkuasaan di Malaysia. Sesuatu award yang boleh dikuatkuasakan mesti bertulis, ditandatangani, bertarikh, beralasan, dan mengenal pasti tempat kedudukan timbang tara.

Kerana Malaysia ialah negara pihak berkontrak kepada **Konvensyen New York** mengenai Pengiktirafan dan Penguatkuasaan Award Timbang Tara Asing, sesuatu award yang dibuat di Malaysia boleh dikuatkuasakan di negara-negara ahli yang lain — jangkauan yang jarang dimiliki oleh penghakiman mahkamah domestik. Alasan untuk menolak penguatkuasaan adalah sengaja sempit: **Seksyen 39** menyenaraikan satu set tertutup yang mencerminkan Perkara V Konvensyen, meliputi perkara seperti ketidakupayaan sesuatu pihak, perjanjian timbang tara yang tidak sah, notis yang tidak mencukupi, atau tribunal yang dibentuk secara tidak wajar.

Secara berasingan, pihak yang kalah boleh memohon untuk **mengetepikan** sesuatu award, tetapi hanya atas alasan yang terhad — termasuk apabila pertikaian itu tidak boleh diselesaikan melalui timbang tara atau apabila award itu bercanggah dengan dasar awam Malaysia. Mahkamah tidak akan membuka semula merit.

## Apa seterusnya

Jika anda sedang menggubal kontrak, tentukan sekarang bagaimana pertikaian akan diselesaikan: sama ada untuk menjalankan timbang tara, tempat kedudukan dan institusi yang mana (AIAC dan Kaedah-Kaedah 2023-nya ialah pilihan lalai bagi kes yang berkedudukan di Malaysia), berapa ramai penimbang tara, dan undang-undang tadbir. Suatu klausa yang jelas jauh lebih murah daripada pergaduhan tentang di mana hendak bergaduh. Jika sesuatu pertikaian sudah pun berlaku, semak kontrak anda bagi sebarang langkah pengantaraan-dahulu sebelum memfailkan, dan sahkan bahawa perjanjian timbang tara anda adalah bertulis.

Untuk bacaan lanjut, rujuk Akta Timbang Tara 2005 sebagaimana yang dipinda, Kaedah-Kaedah Timbang Tara AIAC 2023, dan Akta Pengantaraan 2012 secara langsung, dan dapatkan nasihat yang disesuaikan dengan kontrak anda — panduan ini ialah gambaran keseluruhan yang dijana oleh AI, bukan nasihat guaman.

## Sources

- The (new) AIAC Arbitration Rules 2023: Flexibility and Efficiency — https://www.skrine.com/insights/alerts/september-2023/the-new-aiac-arbitration-rules-2023-flexibility-an (Skrine)
- Arbitration Update: How the Arbitration (Amendment) Act 2024 Shapes 2026 — https://www.shearndelamore.com/whats-new/alerts/arbitration-update-how-the-arbitration-amendment-act-2024-shapes-2026/ (Shearn Delamore & Co)
- Arbitration in Malaysia — https://www.acerislaw.com/arbitration-in-malaysia/ (Aceris Law)
- Dispute Resolution in Malaysia: Key Mechanisms & Legal Insights — https://www.china-briefing.com/china-outbound-news/malaysia-dispute-resolution-arbitration-mediation (China Briefing (Dezan Shira & Associates))
- The Rise and Rise of the Asian International Arbitration Centre — https://www.gkg.legal/the-rise-and-rise-of-the-asian-international-arbitration-centre/ (GK Legal)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0