Akta Pencegahan Pengubahan Wang Haram dan Pencegahan Pembiayaan Keganasan (AMLA)

Apabila sebuah bank Malaysia menanda pindahan wang seseorang pelanggan sebagai “mencurigakan,” satu statut menentukan apa yang berlaku seterusnya — siapa yang mesti dimaklumkan, secepat mana, dan apakah kuasa yang boleh digunakan oleh negara terhadap wang tersebut. Statut itu ialah AMLA.

Secara rasmi, ia ialah Akta Pencegahan Pengubahan Wang Haram, Pencegahan Pembiayaan Keganasan, Pencegahan Pembiayaan Aktiviti Terhad dan Hasil daripada Aktiviti Haram 2001, disebut sebagai Akta 613. Ia mula berkuat kuasa pada 15 Januari 2002 dan telah dipinda beberapa kali sejak itu; pindaan terkini, Akta A1761, diwartakan pada 14 Mei 2025 dan mula berkuat kuasa pada 1 Mac 2026. Ia terletak di tengah-tengah rejim pencegahan pengubahan wang haram dan pencegahan pembiayaan keganasan (AML/CFT) Malaysia.

Apakah yang sebenarnya dilakukan oleh AMLA?

Pada peringkat tinggi, Akta ini melakukan dua perkara yang berbeza.

Pertama, ia mewujudkan kesalahan pengubahan wang haram dan mentakrifkan “kesalahan berat” (kesalahan predikat) yang menjana hasil jenayah — ini ditetapkan di bawah seksyen 3. Kesalahan pengubahan wang haram di bawah seksyen 4 membawa, apabila disabitkan, hukuman penjara untuk tempoh tidak melebihi 15 tahun, bersama-sama denda tidak kurang daripada lima kali ganda nilai hasil atau alat yang terlibat, atau RM5 juta, mengikut yang mana lebih tinggi.

Kedua, ia membina sistem pematuhan pencegahan yang menjangkau sektor kewangan dan melangkaui itu. Ia mengenakan kewajipan pelaporan ke atas “institusi pelaporan” sebagai langkah balas untuk mengesan dan mencegah pengubahan wang haram dan pembiayaan keganasan sebelum hasil boleh dipindahkan atau disamarkan.

Malaysia menggubal AMLA untuk sejajar dengan piawaian antarabangsa yang ditetapkan oleh Pasukan Petugas Tindakan Kewangan (FATF), penetap piawaian global untuk AML/CFT.

Siapakah “institusi pelaporan”?

Institusi pelaporan ialah mana-mana orang — termasuk cawangan dan anak syarikatnya — yang menjalankan aktiviti yang disenaraikan dalam Jadual Pertama Akta. Bank Negara Malaysia mengumpulkan mereka ke dalam tiga kategori luas:

Kategori	Contoh
Institusi kewangan (FI)	Bank berlesen, bank pelaburan, penanggung insurans
Institusi kewangan bukan bank (NBFI)	Perniagaan perkhidmatan wang, institusi kewangan pembangunan
Perniagaan dan profesion bukan kewangan yang ditetapkan (DNFBP)	Peguam, akauntan, setiausaha syarikat, syarikat amanah, peniaga logam dan batu berharga, dan kasino berlesen

Senarai ini sengaja dibuat luas kerana wang boleh dilesap melalui banyak saluran, bukan hanya bank. Apabila sektor baharu ditarik masuk, Jadual Pertama dikemas kini dan bukannya undang-undang baharu ditulis.

Apakah yang mesti dilakukan oleh institusi pelaporan?

Akta ini menetapkan sekumpulan kewajipan teras. Berdasarkan seksyen berkanun dalam teks rasmi Akta dan panduan Bank Negara, tugas utama ialah:

• Usaha wajar pelanggan (CDD) — mengenal pasti dan mengesahkan pelanggan, memahami tujuan hubungan, dan menilai risiko ML/TF (seksyen 16).
• Penyimpanan rekod — menyimpan rekod pengenalan dan transaksi sekurang-kurangnya enam tahun selepas hubungan tamat atau transaksi selesai (seksyen 13).
• Laporan Transaksi Mencurigakan (STR) — melaporkan transaksi yang kelihatan luar biasa, tiada tujuan ekonomi yang jelas, atau mungkin melibatkan hasil haram (seksyen 14).
• Program pematuhan — menerima pakai, membangunkan dan melaksanakan dasar dalaman, kawalan dan seorang pegawai pematuhan yang dilantik (seksyen 19).

Laporan dihantar kepada Jabatan Perisikan Kewangan dan Penguatkuasaan (FIED) Bank Negara Malaysia, yang berfungsi sebagai unit perisikan kewangan Malaysia. STR hendaklah dikemukakan menjelang hari bekerja berikutnya dari masa pegawai pematuhan menetapkan kecurigaan, melalui e-mel, mel fizikal, atau Sistem Perisikan Kewangan (FINS).

Secara berasingan, institusi tertentu — institusi perbankan, institusi kewangan pembangunan, Lembaga Tabung Haji, dan kasino berlesen — mesti memfailkan Laporan Ambang Tunai (CTR) untuk transaksi tunai RM25,000 ke atas dalam satu hari, dikemukakan secara elektronik melalui FINS.

Siapa yang menguatkuasakannya, dan bagaimana?

Menteri Kewangan telah melantik Bank Negara Malaysia (BNM) sebagai pihak berkuasa berwibawa di bawah AMLA. Dalam peranan itu, BNM menyelia bagaimana institusi pelaporan memenuhi kewajipan mereka, memudahkan penguatkuasaan Akta, dan bekerjasama dengan unit perisikan kewangan asing. Bagi sektor yang mempunyai pengawal selia tersendiri, penyeliaan boleh dikongsi dengan pihak berkuasa kawal selia atau penyeliaan yang berkaitan.

Ketidakpatuhan membawa akibat pentadbiran dan jenayah. Jadual penalti yang diterbitkan oleh Bank Negara termasuk, antara lain:

• Pelanggaran peruntukan tertentu berkaitan penyimpanan rekod, pendedahan dan maklumat palsu (seksyen 14A, 17, 18): denda tidak melebihi RM3 juta, atau penjara tidak melebihi lima tahun, atau kedua-duanya.
• Kegagalan mematuhi keperluan penguatkuasaan (seksyen 22): denda tidak melebihi RM1 juta, atau penjara tidak melebihi tiga tahun, atau kedua-duanya, ditambah penalti berterusan RM3,000 sehari.
• Kesalahan am yang tiada penalti khusus ditetapkan (seksyen 14, 16, 19, 86): denda tidak melebihi RM1 juta.

Apakah kuasa pembekuan, penyitaan dan pelucuthakan?

Bahagian VI Akta memberi negara kuasa ke atas harta yang berkaitan dengan kesalahan di bawah seksyen 4 — sisi “ikut jejak wang” bagi rejim ini.

• Pembekuan (seksyen 44). Agensi penguatkuasaan yang mempunyai alasan munasabah untuk mengesyaki kesalahan pengubahan wang haram boleh mengeluarkan perintah membekukan harta seseorang di mana sahaja ia dipegang, dan boleh mengambil jagaan atau kawalan ke atasnya. Perintah pembekuan tamat kesan selepas 90 hari jika orang itu tidak dituduh.
• Penyitaan harta alih (seksyen 45). Semasa siasatan, pegawai penyiasat boleh — dengan kelulusan daripada pegawai kanan — menyita harta alih yang munasabah disyaki menjadi hal perkara, atau bukti berkaitan, kesalahan itu.
• Kuasa Pendakwa Raya (seksyen 48–50). Pendakwa Raya memegang kuasa lanjut, termasuk mengarahkan penyitaan harta alih seperti instrumen kewangan apabila berpuas hati ia menjadi hal perkara sesuatu kesalahan.

Selain itu, Bahagian VI memperuntukkan pelucuthakan harta melalui mahkamah menerusi dua laluan: pelucuthakan apabila pendakwaan bagi sesuatu kesalahan (seksyen 55), dan pelucuthakan apabila tiada pendakwaan (seksyen 56), yang kedua atas permohonan Pendakwa Raya kepada Mahkamah Tinggi. Akta memasangkan kuasa ini dengan had masa (seperti had 90 hari ke atas perintah pembekuan) dan perlindungan niat baik bagi pihak ketiga.

Di manakah letaknya pandangan yang berbeza?

Oleh sebab AMLA menyentuh kedua-dua kawalan jenayah dan kebebasan sivil, ulasan cenderung berkumpul di sekitar beberapa ketegangan, yang dinyatakan oleh artikel ini tanpa menyokong mana-mana pihak:

• Jangkauan kesalahan. Sesetengah pemerhati menyatakan bahawa takrif luas hasil haram dan senarai luas kesalahan predikat memberi penyiasat skop yang besar; yang lain berhujah bahawa keluasan itu perlu untuk seiring dengan jenayah kewangan yang sentiasa berkembang.
• Kuasa ke atas harta sebelum sabitan. Pembekuan dan penyitaan boleh berkuat kuasa sebelum sesiapa dituduh, dan seksyen 56 membenarkan pelucuthakan tanpa pendakwaan. Penyokong membingkaikan ini sebagai penting untuk menghalang aset daripada hilang; pengkritik menimbulkan kebimbangan tentang kesan ke atas individu yang kemudiannya dibebaskan.
• Beban pematuhan. DNFBP — firma guaman kecil, setiausaha dan peniaga — menggambarkan tugas pelaporan dan penyimpanan rekod sebagai membebankan, manakala pengawal selia menunjuk kepada penjajaran FATF dan integriti sistemik sebagai rasionalnya.

Ini merupakan perkara perdebatan undang-undang dan dasar yang berterusan dan bukannya persoalan yang telah selesai, dan perincian bergantung pada perkataan berkanun yang tepat dan bagaimana mahkamah menerapkannya.

Apa yang seterusnya

Untuk teks berwibawa, rujuk Akta 613 itu sendiri dan portal AML/CFT Bank Negara Malaysia, yang menerbitkan panduan sektor semasa, saluran pelaporan dan jadual penalti. Ambil perhatian bahawa rangka kerja ini tidak statik: pindaan 2025 (Akta A1761), berkuat kuasa mulai 1 Mac 2026, mengemas kini sebahagian daripada rejim ini, jadi sebarang soalan pematuhan terperinci hendaklah disemak terhadap cetakan semula terkini Akta dan dokumen dasar semasa BNM. Entri ini ialah gambaran keseluruhan yang neutral dan bukan nasihat undang-undang; institusi pelaporan hendaklah mengesahkan kewajipan khusus mereka dengan penasihat yang bertauliah atau pihak berkuasa penyeliaan mereka.