# Hubungan Malaysia–Singapura

> Panduan hubungan dua hala Malaysia–Singapura sejak perpisahan 1965 — perjanjian air, Tambak Johor dan RTS Link, pertikaian diplomatik yang berulang, serta saling kebergantungan ekonomi yang sangat dalam.

- Category: international
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-08-01
- Canonical: https://negaraku.md/international/malaysia-singapore-relations

---

Dua buah negara berkongsi satu tambak, satu bekalan air, ratusan ribu pekerja ulang-alik setiap hari — dan satu sejarah perpisahan yang penuh emosi. Tiada hubungan dua hala Malaysia lebih rapat, lebih rumit, dan lebih penting untuk difahami daripada hubungannya dengan Singapura.

Sejak Singapura keluar daripada Persekutuan Malaysia pada 9 Ogos 1965, kedua-dua negara hidup dalam keadaan yang jarang ada tandingannya di dunia: berpisah dari segi politik tetapi hampir mustahil untuk dipisahkan dari segi ekonomi, geografi dan keluarga. Air mengalir dari Johor ke pulau itu di bawah perjanjian yang ditandatangani sebelum kebanyakan kita lahir. Kereta dan tren bergerak melintasi Selat Johor dalam jumlah yang menjadikannya salah satu sempadan tersibuk di planet ini. Dan setiap beberapa tahun, satu isu lama — harga air, ruang udara, sebuah pulau batu — akan kembali menghangatkan perbincangan.

Panduan ini menyusun keseluruhan hubungan itu: bagaimana ia bermula, apa yang mengikat kedua-dua negara secara sah dan fizikal, isu yang berulang, dan mengapa saling kebergantungan ekonomi sentiasa menarik mereka kembali ke meja rundingan.

## Bagaimana Singapura berpisah daripada Malaysia?

Singapura menyertai Persekutuan Malaysia pada 1963, bersama Sabah dan Sarawak. Gabungan itu hanya bertahan dua tahun. Ketegangan politik antara Parti Tindakan Rakyat (PAP) pimpinan Lee Kuan Yew dan kepimpinan Perikatan di Kuala Lumpur, ditambah rusuhan perkauman di Singapura pada 1964, menjadikan kesinambungan gabungan itu semakin sukar.

Pada 9 Ogos 1965, Singapura berpisah daripada Malaysia. Perdana Menteri Malaysia ketika itu, Tunku Abdul Rahman, menyifatkannya sebagai keputusan yang menyakitkan tetapi perlu untuk mengelakkan konflik yang lebih buruk. Lee Kuan Yew pula menangis di kaca televisyen ketika mengumumkan Singapura kini menjadi sebuah negara merdeka.

Perpisahan itu bukan sekadar peristiwa sejarah — ia melahirkan dokumen yang masih mengikat kedua-dua negara sehingga hari ini. **Perjanjian Pemisahan 1965** menjamin perjanjian air antara Johor dan Singapura sebagai jaminan bersama antara dua kerajaan. Inilah sebabnya isu air, walaupun berumur lebih 60 tahun, masih tidak boleh diselesaikan oleh mana-mana pihak secara sepihak.

## Mengapa air menjadi isu paling sensitif?

Air ialah urat nadi hubungan Malaysia–Singapura dan punca ketegangan paling kerap. Singapura, sebuah pulau tanpa sungai besar, bergantung sebahagian bekalannya kepada air mentah dari Johor di bawah dua perjanjian bersejarah.

Perjanjian Air **1961** memberi Singapura hak menarik air mentah dalam kuantiti tidak terhad dari Sungai Tebrau dan Sungai Scudai. Perjanjian itu telah tamat pada 31 Ogos 2011, dan loji serta rumah pam diserahkan kepada Johor secara percuma dalam keadaan berfungsi baik apabila tamat tempoh.

Perjanjian Air **1962** pula jauh lebih penting hari ini kerana ia masih berkuat kuasa sehingga 2061. Di bawahnya:

| Perkara | Terma di bawah Perjanjian Air 1962 |
| --- | --- |
| Sumber | Sungai Johor |
| Kuantiti air mentah | Sehingga 250 juta gelen sehari |
| Harga air mentah | 3 sen setiap 1,000 gelen |
| Air terawat dibeli semula oleh Johor | Sehingga 2% daripada air yang diimport (kira-kira 5 juta gelen sehari) |
| Harga air terawat | 50 sen setiap 1,000 gelen |
| Tempoh sah | Sehingga 2061 |

Harga 3 sen setiap 1,000 gelen inilah punca ketegangan berulang. Malaysia menganggap harga itu terlalu rendah berbanding nilai air hari ini, manakala Singapura berpegang kepada terma perjanjian yang dijamin di sisi undang-undang. Yang penting difahami: kerana perjanjian ini dijamin dalam Perjanjian Pemisahan 1965, **tiada pihak boleh mengubahnya secara sepihak** — sebarang semakan harga mesti melalui rundingan bersama.

Untuk memastikan bekalan yang boleh dipercayai, Singapura turut melabur lebih S$300 juta membina Empangan Linggiu pada 1990, yang meningkatkan hasil Sungai Johor supaya pengeluaran air dapat dilakukan secara stabil. Perbincangan teknikal mengenai kualiti dan hasil air Sungai Johor masih berlangsung antara kedua-dua kerajaan di bawah jawatankuasa khas.

## Apakah yang menghubungkan Johor dan Singapura secara fizikal?

Selat Johor yang memisahkan kedua-dua negara hanya selebar beberapa kilometer, dan ia direntasi oleh infrastruktur yang membawa jumlah trafik yang menakjubkan. Terdapat tiga pautan utama — dua sudah beroperasi, satu dalam pembinaan.

| Pautan | Lokasi | Panjang | Status |
| --- | --- | --- | --- |
| Tambak Johor | Johor Bahru – Woodlands | 1,056 meter | Dibuka 1924 |
| Pautan Kedua (Second Link) | Tanjung Kupang – Tuas | Kira-kira 1.9 km atas air | Dibuka 1998 |
| RTS Link | Bukit Chagar – Woodlands North | 4 km | Disasar beroperasi menjelang 2027 |

**Tambak Johor** ialah pautan asal dan yang paling ikonik. Dibina merentasi Selat Johor, ia siap pada 11 Jun 1924 dan dirasmikan pada 28 Jun 1924. Panjangnya 1,056 meter dengan lebar 18 meter, dan yang menarik, ia direka untuk membawa dua landasan kereta api, jalan raya, serta ruang untuk paip air. Sebuah terowong turut dibina di bawah pintu air bagi membolehkan paip air dialirkan ke Singapura. Sehingga kini, Tambak Johor kekal sebagai salah satu lintasan sempadan darat tersibuk di dunia, dengan ratusan ribu pengguna setiap hari.

**Pautan Kedua di Tuas** dibuka pada 1998 untuk mengurangkan kesesakan di Tambak. Ia menghubungkan Tanjung Kupang di Johor dengan Tuas di barat Singapura, dan menjadi laluan alternatif terutamanya untuk kenderaan barangan.

## Apa itu RTS Link dan bila ia beroperasi?

RTS Link (Rapid Transit System Link) ialah projek yang paling dinanti dalam hubungan moden kedua-dua negara. Ia sebuah sistem rel rentas sempadan sepanjang 4 km yang menghubungkan stesen **Bukit Chagar** di Johor Bahru dengan **Woodlands North** di Singapura.

Ciri-ciri utamanya:

- **Perjalanan lima minit** merentasi Selat Johor, berbanding kesesakan berjam-jam di Tambak pada waktu puncak.
- Kapasiti sehingga **10,000 penumpang sejam setiap arah**.
- Setiap tren mampu memuatkan lebih 600 penumpang, beroperasi secara automatik tanpa pemandu.
- **Kemudahan CIQ (Kastam, Imigresen, Kuarantin) bersama-lokasi**, membolehkan penumpang membuat pelepasan kedua-dua negara di satu tempat sebelum menaiki tren.

Menjelang 2026, pembinaan telah melepasi tanda 90% siap. Kedua-dua kerajaan menyasarkan permulaan perkhidmatan menjelang penghujung Disember 2026, dengan operasi penuh dijangka pada 2027. RTS Link tidak menggantikan Tambak — sebaliknya ia menambah kapasiti untuk menampung permintaan ulang-alik yang terus meningkat, terutamanya pekerja Malaysia yang bekerja di Singapura.

## Bagaimana pertikaian Pulau Batu Puteh diselesaikan?

Bukan semua isu bilateral diselesaikan di meja rundingan; sesetengahnya pergi ke mahkamah antarabangsa. Pertikaian mengenai **Pulau Batu Puteh** (dikenali sebagai Pedra Branca oleh Singapura) — sebuah pulau granit kecil di pintu masuk timur Selat Singapura — ialah contoh terbaik.

Kedua-dua negara mendakwa kedaulatan ke atas pulau itu, lalu membawa kes ke **Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ)** di The Hague. Pada **23 Mei 2008**, ICJ mengeluarkan keputusan yang membahagikan tiga ciri maritim berkenaan:

- **Pulau Batu Puteh** — kedaulatan diberikan kepada **Singapura**.
- **Middle Rocks** — kedaulatan diberikan kepada **Malaysia**.
- **South Ledge** — milik negara yang perairannya meliputi ciri itu.

Kisah tidak berakhir di situ. Pada 2 Februari 2017, Malaysia memfailkan permohonan semakan semula keputusan itu, diikuti permohonan tafsiran pada 30 Jun 2017. Namun, pada 28 Mei 2018, Malaysia memaklumkan kepada ICJ bahawa ia akan menarik balik kedua-dua prosiding tersebut, dan Singapura bersetuju pada hari yang sama. Mahkamah merekodkan penarikan balik itu pada 29 Mei 2018, menutup bab pertikaian undang-undang itu.

Kes ini sering dipetik sebagai contoh bagaimana dua jiran boleh menyelesaikan pertikaian wilayah secara aman melalui saluran undang-undang antarabangsa, dan menerima keputusan yang tidak sepenuhnya memihak kepada mana-mana pihak.

## Apa lagi isu diplomatik yang berulang?

Selain air dan pulau, beberapa isu lain kerap muncul semula dalam hubungan Malaysia–Singapura:

- **Tanah kereta api KTM.** Di bawah Points of Agreement (POA) 1990, Malaysia bersetuju mengosongkan Stesen Kereta Api Tanjong Pagar di Singapura sebagai pertukaran dengan beberapa bidang tanah. Isu ini berlarutan sehingga penyelesaian pada 2010, apabila terminal KTM dipindahkan ke Woodlands dan tanah yang dipulangkan dibangunkan melalui sebuah syarikat usaha sama dua hala. Stesen Tanjong Pagar ditutup dan operasi berpindah ke Woodlands pada 2011.
- **Ruang udara dan sempadan maritim.** Isu berkaitan pengurusan ruang udara di sekitar Johor selatan serta had sempadan perairan sekitar pelabuhan dan pantai kadangkala menimbulkan bantahan diplomatik, walaupun kebanyakannya diselesaikan melalui rundingan pegawai kanan.
- **Pasir dan alam sekitar.** Eksport pasir dari Malaysia untuk projek penambakan Singapura pernah menjadi isu sensitif berkaitan alam sekitar dan sumber.

Corak yang berulang adalah jelas: isu-isu ini timbul, menghangat dalam media, kemudian disejukkan melalui mekanisme rasmi seperti **Leaders' Retreat** tahunan antara kedua-dua Perdana Menteri. Retret ke-12 diadakan pada 4 Disember 2025.

## Sejauh mana kedua-dua ekonomi saling bergantung?

Di sebalik semua ketegangan, ekonomi Malaysia dan Singapura saling terjalin dengan begitu rapat sehingga perpisahan sebenar hampir mustahil. Singapura kekal antara rakan dagang terbesar Malaysia, dan sebaliknya.

Beberapa angka yang menggambarkan skala hubungan ini:

- Malaysia ialah rakan dagang ketiga terbesar Singapura pada 2023, dengan dagangan dua hala bernilai **S$123.6 bilion**.
- Bagi tempoh Januari hingga Oktober 2025, dagangan dua hala mencecah **AS$78.70 bilion**, iaitu **13.5%** daripada jumlah dagangan Malaysia.
- Ratusan ribu rakyat Malaysia bekerja atau berulang-alik ke Singapura setiap hari, menjadikan mobiliti pekerja sebahagian penting ekonomi kedua-dua negara.

Bab terbaharu saling kebergantungan ini ialah **Zon Ekonomi Khas Johor–Singapura (JS-SEZ)**. Perjanjian itu ditukar pada **7 Januari 2025** semasa Leaders' Retreat ke-11, ditandatangani oleh Menteri Ekonomi Malaysia Rafizi Ramli dan Timbalan Perdana Menteri Singapura Gan Kim Yong.

| Ciri JS-SEZ | Butiran |
| --- | --- |
| Keluasan | Lebih 3,500 km persegi (meliputi Iskandar Malaysia dan Pengerang) |
| Zon utama | Sembilan zon unggulan termasuk Johor Bahru, Iskandar Puteri, Tanjung Pelepas, Pasir Gudang, Forest City dan Pengerang |
| Sasaran projek | 50 projek dalam 5 tahun pertama, 100 projek dalam 10 tahun |
| Sasaran pekerjaan | 20,000 peluang pekerjaan mahir |
| Sektor digalakkan | 11 sektor termasuk logistik, pembuatan, perkhidmatan kewangan dan ekonomi digital |

Idea asasnya menggabungkan kekuatan kedua-dua pihak: tanah luas dan kos lebih rendah di Johor, dengan infrastruktur, kewangan dan sambungan global Singapura. Antara inisiatif awal ialah pelepasan tanpa pasport menggunakan kod QR di lintasan darat, dan penubuhan Invest Malaysia Facilitation Centre – Johor sebagai pusat setempat pelaburan. Menjelang Disember 2025, syarikat berpangkalan di Singapura telah komited melabur lebih S$5.5 bilion (RM17.97 bilion) dalam zon itu.

## Kesilapan biasa dalam memahami hubungan ini

Beberapa salah faham sering timbul apabila orang ramai membincangkan hubungan Malaysia–Singapura:

- **"Malaysia boleh naikkan harga air bila-bila masa."** Tidak. Perjanjian Air 1962 dijamin dalam Perjanjian Pemisahan 1965 dan tidak boleh diubah secara sepihak sehingga tamat pada 2061; semakan mesti dirundingkan.
- **"RTS Link akan menggantikan Tambak."** Tidak. RTS Link menambah kapasiti pengangkutan awam merentasi Selat Johor, bukan menutup Tambak yang masih membawa kenderaan dan barangan.
- **"Malaysia kalah sepenuhnya dalam kes Pulau Batu Puteh."** Tidak tepat. ICJ memberikan Pulau Batu Puteh kepada Singapura tetapi Middle Rocks kepada Malaysia — keputusan yang berbelah bahagi.
- **"Perpisahan 1965 bermakna hubungan sentiasa bermusuhan."** Tidak. Walaupun ada ketegangan berkala, kedua-dua negara mempunyai mekanisme rasmi seperti Leaders' Retreat dan saling kebergantungan ekonomi yang mendalam.
- **"Semua isu diselesaikan di mahkamah."** Sebaliknya, majoriti isu diselesaikan melalui rundingan dua hala; hanya kes terpilih seperti Pulau Batu Puteh dibawa ke mahkamah antarabangsa.

## Bagaimana menilai sesuatu isu bilateral apabila ia timbul?

Apabila sesuatu isu Malaysia–Singapura muncul dalam berita, gunakan rangka mudah ini untuk menilainya secara wajar:

1. **Adakah ia terikat pada perjanjian?** Isu seperti air terikat pada dokumen sah (Perjanjian 1962, Perjanjian Pemisahan 1965). Jika ya, penyelesaian mesti melalui terma perjanjian atau rundingan — bukan tindakan sepihak.
2. **Adakah ia retorik politik atau tindakan dasar?** Bezakan kenyataan bersemangat dalam politik dalam negeri daripada perubahan dasar rasmi yang sebenar.
3. **Apakah kos ekonominya?** Kerana perdagangan, tenaga kerja dan pelaburan begitu terjalin, tindakan drastik biasanya merugikan kedua-dua pihak — ini mendorong penyelesaian yang praktikal.
4. **Adakah ada mekanisme sedia ada?** Leaders' Retreat, jawatankuasa teknikal dan saluran diplomatik biasanya menjadi tempat isu diredakan.

Rangka ini membantu membezakan ketegangan yang benar-benar serius daripada kegusaran sementara yang biasanya reda dengan sendirinya.

## Apa seterusnya

Hubungan Malaysia–Singapura sedang memasuki fasa yang lebih bersepadu berbanding sebelumnya. Beberapa perkara untuk diperhatikan:

- **Pembukaan RTS Link** menjelang penghujung 2026 atau 2027, yang dijangka mengubah corak ulang-alik harian secara besar-besaran.
- **Perkembangan JS-SEZ**, termasuk aliran pelaburan, penciptaan pekerjaan dan kemajuan pelepasan tanpa pasport di sempadan.
- **Rundingan air berterusan** di bawah jawatankuasa teknikal mengenai kualiti dan hasil Sungai Johor, walaupun harga asas kekal terikat sehingga 2061.
- **Leaders' Retreat tahunan** sebagai barometer keadaan hubungan dan tempat isu baharu diselesaikan.

Untuk maklumat rasmi dan terkini, rujuk laman Kementerian Luar kedua-dua negara, MRT Corp untuk RTS Link, serta portal rasmi JS-SEZ. Bagi memahami konteks lebih luas, lihat juga artikel berkaitan mengenai Tambak Johor, JS-SEZ dan peranan Malaysia dalam ASEAN di NegaraKu.md.

## Sources

- Water Agreements — https://www.mfa.gov.sg/about-mfa/key-issues/water-agreements/ (Ministry of Foreign Affairs, Singapore)
- Pedra Branca — https://www.mfa.gov.sg/SINGAPORES-FOREIGN-POLICY/Key-Issues/Pedra-Branca (Ministry of Foreign Affairs, Singapore)
- Joint Statement at the 12th Singapore-Malaysia Leaders' Retreat — https://www.mfa.gov.sg/newsroom/press-statements-transcripts-and-photos/joint-statement-by-pm-lawrence-wong-and-pm-dato--seri-anwar-ibrahim-at-the-12th-singapore-malaysia-leaders--retreat/ (Ministry of Foreign Affairs, Singapore)
- RTS Link — https://www.mrt.com.my/rts/index.htm (Mass Rapid Transit Corporation Sdn Bhd (MRT Corp))
- Agreement between Singapore and Malaysia and the Johor-Singapore Special Economic Zone — https://www.edb.gov.sg/en/about-edb/media-releases-publications/agreement-between-singapore-and-malaysia-and-the-johor-singapore-special-economic-zone.html (Singapore Economic Development Board (EDB))
- Johor-Singapore Special Economic Zone (JS-SEZ) — https://www.edb.gov.sg/en/johor-singapore-special-economic-zone.html (Singapore Economic Development Board (EDB))
- About JS-SEZ — https://www.js-sez.com.my/about-js-sez/ (JS-SEZ (Portal Rasmi Zon Ekonomi Khas Johor–Singapura))
- The Making of the Causeway — https://biblioasia.nlb.gov.sg/vol-20/issue-2/jul-sep-2024/singapore-malaysia-johor-causeway/ (BiblioAsia, National Library Board Singapore)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0